UtshovChapter 230
230.1
व्यास उवाच
एषा पूर्वतरा वृत्तिर्ब्राह्मणस्य विधीयते
ज्ञानवानेव कर्माणि कुर्वन्सर्वत्र सिध्यति
Vyasa uvacha
Esha purvatara vrittirbrahmanasya vidhiyate
Gyanavaneva karmani kurvansarvatra sidhyati
230.2
तत्र चेन्न भवेदेवं संशयः कर्मनिश्चये
किं नु कर्म स्वभावोऽयं ज्ञानं कर्मेति वा पुनः
Tatra chenna bhavedevam sanshayah karmanishchaye
Kim nu karma svabhavoyam gyanam karmeti va punah
230.3
तत्र चेह विवित्सा स्याज्ज्ञानं चेत्पुरुषं प्रति
उपपत्त्युपलब्धिभ्यां वर्णयिष्यामि तच्छृणु
Tatra cheha vivitsa syajgyanam chetpurusham prati
Upapattyupalabdhibhyam varnayishyami tachchhrinu
230.4
पौरुषं कारणं केचिदाहुः कर्मसु मानवाः
दैवमेके प्रशंसन्ति स्वभावं चापरे जनाः
Paurusham karanam kechidahuh karmasu manavah
Daivameke prashansanti svabhavam chapare janah
230.5
पौरुषं कर्म दैवं च फलवृत्तिस्वभावतः
त्रयमेतत्पृथग्भूतमविवेकं तु केचन
Paurusham karma daivam cha phalavrittisvabhavatah
Trayametatprithagbhutamavivekam tu kechana
230.6
एवमेतन्न चाप्येवमुभे चापि न चाप्युभे
कर्मस्था विषमं ब्रूयुः सत्त्वस्थाः समदर्शिनः
Evametanna chapyevamubhe chapi na chapyubhe
Karmastha vishamam bruyuh sattvasthah samadarshinah
230.7
त्रेतायां द्वापरे चैव कलिजाश्च ससंशयाः
तपस्विनः प्रशान्ताश्च सत्त्वस्थाश्च कृते युगे
Tretayam dvapare chaiva kalijashcha sasanshayah
Tapasvinah prashantashcha sattvasthashcha krite yuge
230.8
अपृथग्दर्शिनः सर्वे ऋक्सामसु यजुःषु च
कामद्वेषौ पृथग्दृष्ट्वा तपः कृत उपासते
Aprithagdarshinah sarve riksamasu yajuhshu cha
Kamadveshau prithagdrishtva tapah krita upasate
230.9
तपोधर्मेण संयुक्तस्तपोनित्यः सुसंशितः
तेन सर्वानवाप्नोति कामान्यान्मनसेच्छति
Tapodharmena sanyuktastaponityah susanshitah
Tena sarvanavapnoti kamanyanmanasechchhati
230.10
तपसा तदवाप्नोति यद्भूत्वा सृजते जगत्
तद्भूतश्च ततः सर्वो भूतानां भवति प्रभुः
Tapasa tadavapnoti yadbhutva srijate jagat
Tadbhutashcha tatah sarvo bhutanam bhavati prabhuh
230.11
तदुक्तं वेदवादेषु गहनं वेददर्शिभिः
वेदान्तेषु पुनर्व्यक्तं क्रमयोगेन लक्ष्यते
Taduktam vedavadeshu gahanam vedadarshibhih
Vedanteshu punarvyaktam kramayogena lakshyate
230.12
आरम्भयज्ञाः क्षत्रस्य हविर्यज्ञा विशः स्मृताः
परिचारयज्ञाः शूद्राश्च जपयज्ञा द्विजातयः
Arambhayagyah kshatrasya haviryagya vishah smritah
Paricharayagyah shudrashcha japayagya dvijatayah
230.13
परिनिष्ठितकार्यो हि स्वाध्यायेन द्विजो भवेत्
कुर्यादन्यन्न वा कुर्यान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते
Parinishthitakaryo hi svadhyayena dvijo bhavet
Kuryadanyanna va kuryanmaitro brahmana uchyate
230.14
त्रेतादौ सकला वेदा यज्ञा वर्णाश्रमास्तथा
संरोधादायुषस्त्वेते व्यस्यन्ते द्वापरे युगे
Tretadau sakala veda yagya varnashramastatha
Sanrodhadayushastvete vyasyante dvapare yuge
230.15
द्वापरे विप्लवं यान्ति वेदाः कलियुगे तथा
दृश्यन्ते नापि दृश्यन्ते कलेरन्ते पुनः पुनः
Dvapare viplavam yanti vedah kaliyuge tatha
Drishyante napi drishyante kalerante punah punah
230.16
उत्सीदन्ति स्वधर्माश्च तत्राधर्मेण पीडिताः
गवां भूमेश्च ये चापामोषधीनां च ये रसाः
Utsidanti svadharmashcha tatradharmena piditah
Gavam bhumeshcha ye chapamoshadhinam cha ye rasah
230.17
अधर्मान्तर्हिता वेदा वेदधर्मास्तथाश्रमाः
विक्रियन्ते स्वधर्मस्थाः स्थावराणि चराणि च
Adharmantarhita veda vedadharmastathashramah
Vikriyante svadharmasthah sthavarani charani cha
230.18
यथा सर्वाणि भूतानि वृष्टिर्भौमानि वर्षति
सृजते सर्वतोऽङ्गानि तथा वेदा युगे युगे
Yatha sarvani bhutani vrishtirbhaumani varshati
Srijate sarvatongani tatha veda yuge yuge
230.19
विसृतं कालनानात्वमनादिनिधनं च यत्
कीर्तितं तत्पुरस्तान्मे यतः संयान्ति यान्ति च
Visritam kalananatvamanadinidhanam cha yat
Kirtitam tatpurastanme yatah sanyanti yanti cha
230.20
धातेदं प्रभवस्थानं भूतानां संयमो यमः
स्वभावेन प्रवर्तन्ते द्वंद्वसृष्टानि भूरिशः
Dhatedam prabhavasthanam bhutanam sanyamo yamah
Svabhavena pravartante dvandvasrishtani bhurishah
230.21
सर्गः कालो धृतिर्वेदाः कर्ता कार्यं क्रिया फलम्
एतत्ते कथितं तात यन्मां त्वं परिपृच्छसि
Sargah kalo dhritirvedah karta karyam kriya phalam
Etatte kathitam tata yanmam tvam pariprichchhasi