UtshovChapter 218
218.1
भीष्म उवाच
शतक्रतुरथापश्यद्बलेर्दीप्तां महात्मनः
स्वरूपिणीं शरीराद्धि तदा निष्क्रामतीं श्रियम्
Bhishma uvacha
Shatakraturathapashyadbalerdiptam mahatmanah
Svarupinim shariraddhi tada nishkramatim shriyam
218.2
तां दीप्तां प्रभया दृष्ट्वा भगवान्पाकशासनः
विस्मयोत्फुल्लनयनो बलिं पप्रच्छ वासवः
Tam diptam prabhaya drishtva bhagavanpakashasanah
Vismayotphullanayano balim paprachchha vasavah
218.3
बले केयमपक्रान्ता रोचमाना शिखण्डिनी
त्वत्तः स्थिता सकेयूरा दीप्यमाना स्वतेजसा
Bale keyamapakranta rochamana shikhandini
Tvattah sthita sakeyura dipyamana svatejasa
218.4
बलिरुवाच
न हीमामासुरीं वेद्मि न दैवीं न च मानुषीम्
त्वमेवैनां पृच्छ मा वा यथेष्टं कुरु वासव
Baliruvacha
Na himamasurim vedmi na daivim na cha manushim
Tvamevainam prichchha ma va yatheshtam kuru vasava
218.5
शक्र उवाच
का त्वं बलेरपक्रान्ता रोचमाना शिखण्डिनी
अजानतो ममाचक्ष्व नामधेयं शुचिस्मिते
Shakra uvacha
Ka tvam balerapakranta rochamana shikhandini
Ajanato mamachakshva namadheyam shuchismite
218.6
का त्वं तिष्ठसि मायेव दीप्यमाना स्वतेजसा
हित्वा दैत्येश्वरं सुभ्रु तन्ममाचक्ष्व तत्त्वतः
Ka tvam tishthasi mayeva dipyamana svatejasa
Hitva daityeshvaram subhru tanmamachakshva tattvatah
218.7
श्रीरुवाच
न मा विरोचनो वेद न मा वैरोचनो बलिः
आहुर्मां दुःसहेत्येवं विधित्सेति च मां विदुः
Shriruvacha
Na ma virochano veda na ma vairochano balih
Ahurmam duhsahetyevam vidhitseti cha mam viduh
218.8
भूतिर्लक्ष्मीति मामाहुः श्रीरित्येवं च वासव
त्वं मां शक्र न जानीषे सर्वे देवा न मां विदुः
Bhutirlakshmiti mamahuh shrirityevam cha vasava
Tvam mam shakra na janishe sarve deva na mam viduh
218.9
शक्र उवाच
किमिदं त्वं मम कृते उताहो बलिनः कृते
दुःसहे विजहास्येनं चिरसंवासिनी सती
Shakra uvacha
Kimidam tvam mama krite utaho balinah krite
Duhsahe vijahasyenam chirasanvasini sati
218.10
श्रीरुवाच
न धाता न विधाता मां विदधाति कथंचन
कालस्तु शक्र पर्यायान्मैनं शक्रावमन्यथाः
Shriruvacha
Na dhata na vidhata mam vidadhati kathanchana
Kalastu shakra paryayanmainam shakravamanyathah
218.11
शक्र उवाच
कथं त्वया बलिस्त्यक्तः किमर्थं वा शिखण्डिनि
कथं च मां न जह्यास्त्वं तन्मे ब्रूहि शुचिस्मिते
Shakra uvacha
Katham tvaya balistyaktah kimartham va shikhandini
Katham cha mam na jahyastvam tanme bruhi shuchismite
218.12
श्रीरुवाच
सत्ये स्थितास्मि दाने च व्रते तपसि चैव हि
पराक्रमे च धर्मे च पराचीनस्ततो बलिः
Shriruvacha
Satye sthitasmi dane cha vrate tapasi chaiva hi
Parakrame cha dharme cha parachinastato balih
218.13
ब्रह्मण्योऽयं सदा भूत्वा सत्यवादी जितेन्द्रियः
अभ्यसूयद्ब्राह्मणान्वै उच्छिष्टश्चास्पृशद्घृतम्
Brahmanyoyam sada bhutva satyavadi jitendriyah
Abhyasuyadbrahmananvai uchchhishtashchasprishadghritam
218.14
यज्ञशीलः पुरा भूत्वा मामेव यजतेत्ययम्
प्रोवाच लोकान्मूढात्मा कालेनोपनिपीडितः
Yagyashilah pura bhutva mameva yajatetyayam
Provacha lokanmudhatma kalenopanipiditah
218.15
अपाकृता ततः शक्र त्वयि वत्स्यामि वासव
अप्रमत्तेन धार्यास्मि तपसा विक्रमेण च
Apakrita tatah shakra tvayi vatsyami vasava
Apramattena dharyasmi tapasa vikramena cha
218.16
शक्र उवाच
अस्ति देवमनुष्येषु सर्वभूतेषु वा पुमान्
यस्त्वामेको विषहितुं शक्नुयात्कमलालये
Shakra uvacha
Asti devamanushyeshu sarvabhuteshu va puman
Yastvameko vishahitum shaknuyatkamalalaye
218.17
श्रीरुवाच
नैव देवो न गन्धर्वो नासुरो न च राक्षसः
यो मामेको विषहितुं शक्तः कश्चित्पुरंदर
Shriruvacha
Naiva devo na gandharvo nasuro na cha rakshasah
Yo mameko vishahitum shaktah kashchitpurandara
218.18
शक्र उवाच
तिष्ठेथा मयि नित्यं त्वं यथा तद्ब्रूहि मे शुभे
तत्करिष्यामि ते वाक्यमृतं त्वं वक्तुमर्हसि
Shakra uvacha
Tishthetha mayi nityam tvam yatha tadbruhi me shubhe
Tatkarishyami te vakyamritam tvam vaktumarhasi
218.19
श्रीरुवाच
स्थास्यामि नित्यं देवेन्द्र यथा त्वयि निबोध तत्
विधिना वेददृष्टेन चतुर्धा विभजस्व माम्
Shriruvacha
Sthasyami nityam devendra yatha tvayi nibodha tat
Vidhina vedadrishtena chaturdha vibhajasva mam
218.20
शक्र उवाच
अहं वै त्वा निधास्यामि यथाशक्ति यथाबलम्
न तु मेऽतिक्रमः स्याद्वै सदा लक्ष्मि तवान्तिके
Shakra uvacha
Aham vai tva nidhasyami yathashakti yathabalam
Na tu metikramah syadvai sada lakshmi tavantike
218.21
भूमिरेव मनुष्येषु धारणी भूतभाविनी
सा ते पादं तितिक्षेत समर्था हीति मे मतिः
Bhumireva manushyeshu dharani bhutabhavini
Sa te padam titiksheta samartha hiti me matih
218.22
श्रीरुवाच
एष मे निहितः पादो योऽयं भूमौ प्रतिष्ठितः
द्वितीयं शक्र पादं मे तस्मात्सुनिहितं कुरु
Shriruvacha
Esha me nihitah pado yoyam bhumau pratishthitah
Dvitiyam shakra padam me tasmatsunihitam kuru
218.23
शक्र उवाच
आप एव मनुष्येषु द्रवन्त्यः परिचारिकाः
तास्ते पादं तितिक्षन्तामलमापस्तितिक्षितुम्
Shakra uvacha
Apa eva manushyeshu dravantyah paricharikah
Taste padam titikshantamalamapastitikshitum
218.24
श्रीरुवाच
एष मे निहितः पादो योऽयमप्सु प्रतिष्ठितः
तृतीयं शक्र पादं मे तस्मात्सुनिहितं कुरु
Shriruvacha
Esha me nihitah pado yoyamapsu pratishthitah
Tritiyam shakra padam me tasmatsunihitam kuru
218.25
शक्र उवाच
यस्मिन्देवाश्च यज्ञाश्च यस्मिन्वेदाः प्रतिष्ठिताः
तृतीयं पादमग्निस्ते सुधृतं धारयिष्यति
Shakra uvacha
Yasmindevashcha yagyashcha yasminvedah pratishthitah
Tritiyam padamagniste sudhritam dharayishyati
218.26
श्रीरुवाच
एष मे निहितः पादो योऽयमग्नौ प्रतिष्ठितः
चतुर्थं शक्र पादं मे तस्मात्सुनिहितं कुरु
Shriruvacha
Esha me nihitah pado yoyamagnau pratishthitah
Chaturtham shakra padam me tasmatsunihitam kuru
218.27
शक्र उवाच
ये वै सन्तो मनुष्येषु ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः
ते ते पादं तितिक्षन्तामलं सन्तस्तितिक्षितुम्
Shakra uvacha
Ye vai santo manushyeshu brahmanyah satyavadinah
Te te padam titikshantamalam santastitikshitum
218.28
श्रीरुवाच
एष मे निहितः पादो योऽयं सत्सु प्रतिष्ठितः
एवं विनिहितां शक्र भूतेषु परिधत्स्व माम्
Shriruvacha
Esha me nihitah pado yoyam satsu pratishthitah
Evam vinihitam shakra bhuteshu paridhatsva mam
218.29
शक्र उवाच
भूतानामिह वै यस्त्वा मया विनिहितां सतीम्
उपहन्यात्स मे द्विष्यात्तथा शृण्वन्तु मे वचः
Shakra uvacha
Bhutanamiha vai yastva maya vinihitam satim
Upahanyatsa me dvishyattatha shrinvantu me vachah
218.30
भीष्म उवाच
ततस्त्यक्तः श्रिया राजा दैत्यानां बलिरब्रवीत्
यावत्पुरस्तात्प्रतपेत्तावद्वै दक्षिणां दिशम्
Bhishma uvacha
Tatastyaktah shriya raja daityanam balirabravit
Yavatpurastatpratapettavadvai dakshinam disham
218.31
पश्चिमां तावदेवापि तथोदीचीं दिवाकरः
तथा मध्यंदिने सूर्यो अस्तमेति यदा तदा
पुनर्देवासुरं युद्धं भावि जेतास्मि वस्तदा
Pashchimam tavadevapi tathodichim divakarah
Tatha madhyandine suryo astameti yada tada
Punardevasuram yuddham bhavi jetasmi vastada
218.32
सर्वाँल्लोकान्यदादित्य एकस्थस्तापयिष्यति
तदा देवासुरे युद्धे जेताहं त्वां शतक्रतो
Sarvanllokanyadaditya ekasthastapayishyati
Tada devasure yuddhe jetaham tvam shatakrato
218.33
शक्र उवाच
ब्रह्मणास्मि समादिष्टो न हन्तव्यो भवानिति
तेन तेऽहं बले वज्रं न विमुञ्चामि मूर्धनि
Shakra uvacha
Brahmanasmi samadishto na hantavyo bhavaniti
Tena teham bale vajram na vimunchami murdhani
218.34
यथेष्टं गच्छ दैत्येन्द्र स्वस्ति तेऽस्तु महासुर
आदित्यो नावतपिता कदाचिन्मध्यतः स्थितः
Yatheshtam gachchha daityendra svasti testu mahasura
Adityo navatapita kadachinmadhyatah sthitah
218.35
स्थापितो ह्यस्य समयः पूर्वमेव स्वयंभुवा
अजस्रं परियात्येष सत्येनावतपन्प्रजाः
Sthapito hyasya samayah purvameva svayambhuva
Ajasram pariyatyesha satyenavatapanprajah
218.36
अयनं तस्य षण्मासा उत्तरं दक्षिणं तथा
येन संयाति लोकेषु शीतोष्णे विसृजन्रविः
Ayanam tasya shanmasa uttaram dakshinam tatha
Yena sanyati lokeshu shitoshne visrijanravih
218.37
भीष्म उवाच
एवमुक्तस्तु दैत्येन्द्रो बलिरिन्द्रेण भारत
जगाम दक्षिणामाशामुदीचीं तु पुरंदरः
Bhishma uvacha
Evamuktastu daityendro balirindrena bharata
Jagama dakshinamashamudichim tu purandarah
218.38
इत्येतद्बलिना गीतमनहंकारसंज्ञितम्
वाक्यं श्रुत्वा सहस्राक्षः खमेवारुरुहे तदा
Ityetadbalina gitamanahankarasangyitam
Vakyam shrutva sahasrakshah khamevaruruhe tada