UtshovChapter 189
189.1
युधिष्ठिर उवाच
चातुराश्रम्यमुक्तं ते राजधर्मास्तथैव च
नानाश्रयाश्च बहव इतिहासाः पृथग्विधाः
Yudhishthira uvacha
Chaturashramyamuktam te rajadharmastathaiva cha
Nanashrayashcha bahava itihasah prithagvidhah
189.2
श्रुतास्त्वत्तः कथाश्चैव धर्मयुक्ता महामते
संदेहोऽस्ति तु कश्चिन्मे तद्भवान्वक्तुमर्हति
Shrutastvattah kathashchaiva dharmayukta mahamate
Sandehosti tu kashchinme tadbhavanvaktumarhati
189.3
जापकानां फलावाप्तिं श्रोतुमिच्छामि भारत
किं फलं जपतामुक्तं क्व वा तिष्ठन्ति जापकाः
Japakanam phalavaptim shrotumichchhami bharata
Kim phalam japatamuktam kva va tishthanti japakah
189.4
जपस्य च विधिं कृत्स्नं वक्तुमर्हसि मेऽनघ
जापका इति किं चैतत्सांख्ययोगक्रियाविधिः
Japasya cha vidhim kritsnam vaktumarhasi menagha
Japaka iti kim chaitatsankhyayogakriyavidhih
189.5
किं यज्ञविधिरेवैष किमेतज्जप्यमुच्यते
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व सर्वज्ञो ह्यसि मे मतः
Kim yagyavidhirevaisha kimetajjapyamuchyate
Etanme sarvamachakshva sarvagyo hyasi me matah
189.6
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
यमस्य यत्पुरा वृत्तं कालस्य ब्राह्मणस्य च
Bhishma uvacha
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Yamasya yatpura vrittam kalasya brahmanasya cha
189.7
संन्यास एव वेदान्ते वर्तते जपनं प्रति
वेदवादाभिनिर्वृत्ता शान्तिर्ब्रह्मण्यवस्थितौ
मार्गौ तावप्युभावेतौ संश्रितौ न च संश्रितौ
Sannyasa eva vedante vartate japanam prati
Vedavadabhinirvritta shantirbrahmanyavasthitau
Margau tavapyubhavetau sanshritau na cha sanshritau
189.8
यथा संश्रूयते राजन्कारणं चात्र वक्ष्यते
मनःसमाधिरत्रापि तथेन्द्रियजयः स्मृतः
Yatha sanshruyate rajankaranam chatra vakshyate
Manahsamadhiratrapi tathendriyajayah smritah
189.9
सत्यमग्निपरीचारो विविक्तानां च सेवनम्
ध्यानं तपो दमः क्षान्तिरनसूया मिताशनम्
Satyamagniparicharo viviktanam cha sevanam
Dhyanam tapo damah kshantiranasuya mitashanam
189.10
विषयप्रतिसंहारो मितजल्पस्तथा शमः
एष प्रवृत्तको धर्मो निवृत्तकमथो शृणु
Vishayapratisanharo mitajalpastatha shamah
Esha pravrittako dharmo nivrittakamatho shrinu
189.11
यथा निवर्तते कर्म जपतो ब्रह्मचारिणः
एतत्सर्वमशेषेण यथोक्तं परिवर्जयेत्
त्रिविधं मार्गमासाद्य व्यक्ताव्यक्तमनाश्रयम्
Yatha nivartate karma japato brahmacharinah
Etatsarvamasheshena yathoktam parivarjayet
Trividham margamasadya vyaktavyaktamanashrayam
189.12
कुशोच्चयनिषण्णः सन्कुशहस्तः कुशैः शिखी
चीरैः परिवृतस्तस्मिन्मध्ये छन्नः कुशैस्तथा
Kushochchayanishannah sankushahastah kushaih shikhi
Chiraih parivritastasminmadhye chhannah kushaistatha
189.13
विषयेभ्यो नमस्कुर्याद्विषयान्न च भावयेत्
साम्यमुत्पाद्य मनसो मनस्येव मनो दधत्
Vishayebhyo namaskuryadvishayanna cha bhavayet
Samyamutpadya manaso manasyeva mano dadhat
189.14
तद्धिया ध्यायति ब्रह्म जपन्वै संहितां हिताम्
संन्यस्यत्यथ वा तां वै समाधौ पर्यवस्थितः
Taddhiya dhyayati brahma japanvai sanhitam hitam
Sannyasyatyatha va tam vai samadhau paryavasthitah
189.15
ध्यानमुत्पादयत्यत्र संहिताबलसंश्रयात्
शुद्धात्मा तपसा दान्तो निवृत्तद्वेषकामवान्
Dhyanamutpadayatyatra sanhitabalasanshrayat
Shuddhatma tapasa danto nivrittadveshakamavan
189.16
अरागमोहो निर्द्वंद्वो न शोचति न सज्जते
न कर्ताकरणीयानां न कार्याणामिति स्थितिः
Aragamoho nirdvandvo na shochati na sajjate
Na kartakaraniyanam na karyanamiti sthitih
189.17
न चाहंकारयोगेन मनः प्रस्थापयेत्क्वचित्
न चात्मग्रहणे युक्तो नावमानी न चाक्रियः
Na chahankarayogena manah prasthapayetkvachit
Na chatmagrahane yukto navamani na chakriyah
189.18
ध्यानक्रियापरो युक्तो ध्यानवान्ध्याननिश्चयः
ध्याने समाधिमुत्पाद्य तदपि त्यजति क्रमात्
Dhyanakriyaparo yukto dhyanavandhyananishchayah
Dhyane samadhimutpadya tadapi tyajati kramat
189.19
स वै तस्यामवस्थायां सर्वत्यागकृतः सुखी
निरीहस्त्यजति प्राणान्ब्राह्मीं संश्रयते तनुम्
Sa vai tasyamavasthayam sarvatyagakritah sukhi
Nirihastyajati prananbrahmim sanshrayate tanum
189.20
अथ वा नेच्छते तत्र ब्रह्मकायनिषेवणम्
उत्क्रामति च मार्गस्थो नैव क्वचन जायते
Atha va nechchhate tatra brahmakayanishevanam
Utkramati cha margastho naiva kvachana jayate
189.21
आत्मबुद्धिं समास्थाय शान्तीभूतो निरामयः
अमृतं विरजःशुद्धमात्मानं प्रतिपद्यते
Atmabuddhim samasthaya shantibhuto niramayah
Amritam virajahshuddhamatmanam pratipadyate