UtshovChapter 183
183.1
भृगुरुवाच
सत्यं ब्रह्म तपः सत्यं सत्यं सृजति च प्रजाः
सत्येन धार्यते लोकः स्वर्गं सत्येन गच्छति
Bhriguruvacha
Satyam brahma tapah satyam satyam srijati cha prajah
Satyena dharyate lokah svargam satyena gachchhati
183.2
अनृतं तमसो रूपं तमसा नीयते ह्यधः
तमोग्रस्ता न पश्यन्ति प्रकाशं तमसावृतम्
Anritam tamaso rupam tamasa niyate hyadhah
Tamograsta na pashyanti prakasham tamasavritam
183.3
स्वर्गः प्रकाश इत्याहुर्नरकं तम एव च
सत्यानृतात्तदुभयं प्राप्यते जगतीचरैः
Svargah prakasha ityahurnarakam tama eva cha
Satyanritattadubhayam prapyate jagaticharaih
183.4
तत्र त्वेवंविधा वृत्तिर्लोके सत्यानृता भवेत्
धर्माधर्मौ प्रकाशश्च तमो दुःखं सुखं तथा
Tatra tvevanvidha vrittirloke satyanrita bhavet
Dharmadharmau prakashashcha tamo duhkham sukham tatha
183.5
तत्र यत्सत्यं स धर्मो यो धर्मः स प्रकाशो यः प्रकाशस्तत्सुखमिति
तत्र यदनृतं सोऽधर्मो योऽधर्मस्तत्तमो यत्तमस्तद्दुःखमिति
Tatra yatsatyam sa dharmo yo dharmah sa prakasho yah prakashastatsukhamiti
Tatra yadanritam sodharmo yodharmastattamo yattamastadduhkhamiti
183.6
अत्रोच्यते
शारीरैर्मानसैर्दुःखैः सुखैश्चाप्यसुखोदयैः
लोकसृष्टिं प्रपश्यन्तो न मुह्यन्ति विचक्षणाः
Atrochyate
Sharirairmanasairduhkhaih sukhaishchapyasukhodayaih
Lokasrishtim prapashyanto na muhyanti vichakshanah
183.7
तत्र दुःखविमोक्षार्थं प्रयतेत विचक्षणः
सुखं ह्यनित्यं भूतानामिह लोके परत्र च
Tatra duhkhavimokshartham prayateta vichakshanah
Sukham hyanityam bhutanamiha loke paratra cha
183.8
राहुग्रस्तस्य सोमस्य यथा ज्योत्स्ना न भासते
तथा तमोभिभूतानां भूतानां भ्रश्यते सुखम्
Rahugrastasya somasya yatha jyotsna na bhasate
Tatha tamobhibhutanam bhutanam bhrashyate sukham
183.9
तत्खलु द्विविधं सुखमुच्यते शारीरं मानसं च
इह खल्वमुष्मिंश्च लोके सर्वारम्भप्रवृत्तयः सुखार्था अभिधीयन्ते
न ह्यतस्त्रिवर्गफलं विशिष्टतरमस्ति
स एष काम्यो गुणविशेषो धर्मार्थयोरारम्भस्तद्धेतुरस्योत्पत्तिः सुखप्रयोजना
Tatkhalu dvividham sukhamuchyate shariram manasam cha
Iha khalvamushminshcha loke sarvarambhapravrittayah sukhartha abhidhiyante
Na hyatastrivargaphalam vishishtataramasti
Sa esha kamyo gunavishesho dharmarthayorarambhastaddheturasyotpattih sukhaprayojana
183.10
भरद्वाज उवाच
यदेतद्भवताभिहितं सुखानां परमाः स्त्रिय इति तन्न गृह्णीमः
न ह्येषामृषीणां महति स्थितानामप्राप्य एष गुणविशेषो न चैनमभिलषन्ति
श्रूयते च भगवांस्त्रिलोककृद्ब्रह्मा प्रभुरेकाकी तिष्ठति
ब्रह्मचारी न कामसुखेष्वात्मानमवदधाति
अपि च भगवान्विश्वेश्वर उमापतिः काममभिवर्तमानमनङ्गत्वेन शममनयत्
तस्माद्ब्रूमो न महात्मभिरयं प्रतिगृहीतो न त्वेष तावद्विशिष्टो गुण इति नैतद्भगवतः प्रत्येमि
भगवता तूक्तं सुखानां परमाः स्त्रिय इति
लोकप्रवादोऽपि च भवति द्विविधः फलोदयः सुकृतात्सुखमवाप्यते दुष्कृताद्दुःखमिति
अत्रोच्यताम्
Bharadvaja uvacha
Yadetadbhavatabhihitam sukhanam paramah striya iti tanna grihnimah
Na hyeshamrishinam mahati sthitanamaprapya esha gunavishesho na chainamabhilashanti
Shruyate cha bhagavanstrilokakridbrahma prabhurekaki tishthati
Brahmachari na kamasukheshvatmanamavadadhati
Api cha bhagavanvishveshvara umapatih kamamabhivartamanamanangatvena shamamanayat
Tasmadbrumo na mahatmabhirayam pratigrihito na tvesha tavadvishishto guna iti naitadbhagavatah pratyemi
Bhagavata tuktam sukhanam paramah striya iti
Lokapravadopi cha bhavati dvividhah phalodayah sukritatsukhamavapyate dushkritadduhkhamiti
Atrochyatam
183.11
भृगुरुवाच
अनृतात्खलु तमः प्रादुर्भूतं तमोग्रस्ता अधर्ममेवानुवर्तन्ते न धर्मम्
क्रोधलोभमोहमानानृतादिभिरवच्छन्ना न खल्वस्मिँल्लोके न चामुत्र सुखमाप्नुवन्ति
विविधव्याधिगणोपतापैरवकीर्यन्ते
वधबन्धरोगपरिक्लेशादिभिश्च क्षुत्पिपासाश्रमकृतैरुपतापैरुपतप्यन्ते
चण्डवातात्युष्णातिशीतकृतैश्च प्रतिभयैः शारीरैर्दुःखैरुपतप्यन्ते
बन्धुधनविनाशविप्रयोगकृतैश्च मानसैः शोकैरभिभूयन्ते जरामृत्युकृतैश्चान्यैरिति
Bhriguruvacha
Anritatkhalu tamah pradurbhutam tamograsta adharmamevanuvartante na dharmam
Krodhalobhamohamananritadibhiravachchhanna na khalvasminlloke na chamutra sukhamapnuvanti
Vividhavyadhiganopatapairavakiryante
Vadhabandharogaparikleshadibhishcha kshutpipasashramakritairupatapairupatapyante
Chandavatatyushnatishitakritaishcha pratibhayaih sharirairduhkhairupatapyante
Bandhudhanavinashaviprayogakritaishcha manasaih shokairabhibhuyante jaramrityukritaishchanyairiti
183.12
यस्त्वेतैः शारीरैर्मानसैर्दुःखैर्न स्पृश्यते स सुखं वेद
न चैते दोषाः स्वर्गे प्रादुर्भवन्ति
तत्र भवति खलु
Yastvetaih sharirairmanasairduhkhairna sprishyate sa sukham veda
Na chaite doshah svarge pradurbhavanti
Tatra bhavati khalu
183.13
सुसुखः पवनः स्वर्गे गन्धश्च सुरभिस्तथा
क्षुत्पिपासाश्रमो नास्ति न जरा न च पापकम्
Susukhah pavanah svarge gandhashcha surabhistatha
Kshutpipasashramo nasti na jara na cha papakam
183.14
नित्यमेव सुखं स्वर्गे सुखं दुःखमिहोभयम्
नरके दुःखमेवाहुः समं तु परमं पदम्
Nityameva sukham svarge sukham duhkhamihobhayam
Narake duhkhamevahuh samam tu paramam padam
183.15
पृथिवी सर्वभूतानां जनित्री तद्विधाः स्त्रियः
पुमान्प्रजापतिस्तत्र शुक्रं तेजोमयं विदुः
Prithivi sarvabhutanam janitri tadvidhah striyah
Pumanprajapatistatra shukram tejomayam viduh
183.16
इत्येतल्लोकनिर्माणं ब्रह्मणा विहितं पुरा
प्रजा विपरिवर्तन्ते स्वैः स्वैः कर्मभिरावृताः
Ityetallokanirmanam brahmana vihitam pura
Praja viparivartante svaih svaih karmabhiravritah