UtshovChapter 182
182.1
भरद्वाज उवाच
ब्राह्मणः केन भवति क्षत्रियो वा द्विजोत्तम
वैश्यः शूद्रश्च विप्रर्षे तद्ब्रूहि वदतां वर
Bharadvaja uvacha
Brahmanah kena bhavati kshatriyo va dvijottama
Vaishyah shudrashcha viprarshe tadbruhi vadatam vara
182.2
भृगुरुवाच
जातकर्मादिभिर्यस्तु संस्कारैः संस्कृतः शुचिः
वेदाध्ययनसंपन्नः षट्सु कर्मस्ववस्थितः
Bhriguruvacha
Jatakarmadibhiryastu sanskaraih sanskritah shuchih
Vedadhyayanasampannah shatsu karmasvavasthitah
182.3
शौचाचारस्थितः सम्यग्विघसाशी गुरुप्रियः
नित्यव्रती सत्यपरः स वै ब्राह्मण उच्यते
Shauchacharasthitah samyagvighasashi gurupriyah
Nityavrati satyaparah sa vai brahmana uchyate
182.4
सत्यं दानं दमोऽद्रोह आनृशंस्यं क्षमा घृणा
तपश्च दृश्यते यत्र स ब्राह्मण इति स्मृतः
Satyam danam damodroha anrishansyam kshama ghrina
Tapashcha drishyate yatra sa brahmana iti smritah
182.5
क्षत्रजं सेवते कर्म वेदाध्ययनसंमतः
दानादानरतिर्यश्च स वै क्षत्रिय उच्यते
Kshatrajam sevate karma vedadhyayanasammatah
Danadanaratiryashcha sa vai kshatriya uchyate
182.6
कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यं यो विशत्यनिशं शुचिः
वेदाध्ययनसंपन्नः स वैश्य इति संज्ञितः
Krishigorakshyavanijyam yo vishatyanisham shuchih
Vedadhyayanasampannah sa vaishya iti sangyitah
182.7
सर्वभक्षरतिर्नित्यं सर्वकर्मकरोऽशुचिः
त्यक्तवेदस्त्वनाचारः स वै शूद्र इति स्मृतः
Sarvabhaksharatirnityam sarvakarmakaroshuchih
Tyaktavedastvanacharah sa vai shudra iti smritah
182.8
शूद्रे चैतद्भवेल्लक्ष्यं द्विजे चैतन्न विद्यते
न वै शूद्रो भवेच्छूद्रो ब्राह्मणो न च ब्राह्मणः
Shudre chaitadbhavellakshyam dvije chaitanna vidyate
Na vai shudro bhavechchhudro brahmano na cha brahmanah
182.9
सर्वोपायैस्तु लोभस्य क्रोधस्य च विनिग्रहः
एतत्पवित्रं ज्ञातव्यं तथा चैवात्मसंयमः
Sarvopayaistu lobhasya krodhasya cha vinigrahah
Etatpavitram gyatavyam tatha chaivatmasanyamah
182.10
नित्यं क्रोधात्तपो रक्षेच्छ्रियं रक्षेत मत्सरात्
विद्यां मानावमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः
Nityam krodhattapo rakshechchhriyam raksheta matsarat
Vidyam manavamanabhyamatmanam tu pramadatah
182.11
यस्य सर्वे समारम्भा निराशीर्बन्धनास्त्विह
त्यागे यस्य हुतं सर्वं स त्यागी स च बुद्धिमान्
Yasya sarve samarambha nirashirbandhanastviha
Tyage yasya hutam sarvam sa tyagi sa cha buddhiman
182.12
अहिंस्रः सर्वभूतानां मैत्रायणगतश्चरेत्
अविस्रम्भे न गन्तव्यं विस्रम्भे धारयेन्मनः
Ahinsrah sarvabhutanam maitrayanagatashcharet
Avisrambhe na gantavyam visrambhe dharayenmanah
182.13
परिग्रहान्परित्यज्य भवेद्बुद्ध्या जितेन्द्रियः
अशोकं स्थानमातिष्ठेदिह चामुत्र चाभयम्
Parigrahanparityajya bhavedbuddhya jitendriyah
Ashokam sthanamatishthediha chamutra chabhayam
182.14
तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्मना
अजितं जेतुकामेन भाव्यं सङ्गेष्वसङ्गिना
Taponityena dantena munina sanyatatmana
Ajitam jetukamena bhavyam sangeshvasangina
182.15
इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तत्तद्व्यक्तमिति स्थितिः
अव्यक्तमिति विज्ञेयं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम्
Indriyairgrihyate yadyattattadvyaktamiti sthitih
Avyaktamiti vigyeyam lingagrahyamatindriyam
182.16
मनः प्राणे निगृह्णीयात्प्राणं ब्रह्मणि धारयेत्
निर्वाणादेव निर्वाणो न च किंचिद्विचिन्तयेत्
सुखं वै ब्राह्मणो ब्रह्म स वै तेनाधिगच्छति
Manah prane nigrihniyatpranam brahmani dharayet
Nirvanadeva nirvano na cha kinchidvichintayet
Sukham vai brahmano brahma sa vai tenadhigachchhati
182.17
शौचेन सततं युक्तस्तथाचारसमन्वितः
सानुक्रोशश्च भूतेषु तद्द्विजातिषु लक्षणम्
Shauchena satatam yuktastathacharasamanvitah
Sanukroshashcha bhuteshu taddvijatishu lakshanam