UtshovChapter 174
174.1
युधिष्ठिर उवाच
यद्यस्ति दत्तमिष्टं वा तपस्तप्तं तथैव च
गुरूणां चापि शुश्रूषा तन्मे ब्रूहि पितामह
Yudhishthira uvacha
Yadyasti dattamishtam va tapastaptam tathaiva cha
Gurunam chapi shushrusha tanme bruhi pitamaha
174.2
भीष्म उवाच
आत्मनानर्थयुक्तेन पापे निविशते मनः
स कर्म कलुषं कृत्वा क्लेशे महति धीयते
Bhishma uvacha
Atmananarthayuktena pape nivishate manah
Sa karma kalusham kritva kleshe mahati dhiyate
174.3
दुर्भिक्षादेव दुर्भिक्षं क्लेशात्क्लेशं भयाद्भयम्
मृतेभ्यः प्रमृतं यान्ति दरिद्राः पापकारिणः
Durbhikshadeva durbhiksham kleshatklesham bhayadbhayam
Mritebhyah pramritam yanti daridrah papakarinah
174.4
उत्सवादुत्सवं यान्ति स्वर्गात्स्वर्गं सुखात्सुखम्
श्रद्दधानाश्च दान्ताश्च धनाढ्याः शुभकारिणः
Utsavadutsavam yanti svargatsvargam sukhatsukham
Shraddadhanashcha dantashcha dhanadhyah shubhakarinah
174.5
व्यालकुञ्जरदुर्गेषु सर्पचोरभयेषु च
हस्तावापेन गच्छन्ति नास्तिकाः किमतः परम्
Vyalakunjaradurgeshu sarpachorabhayeshu cha
Hastavapena gachchhanti nastikah kimatah param
174.6
प्रियदेवातिथेयाश्च वदान्याः प्रियसाधवः
क्षेम्यमात्मवतां मार्गमास्थिता हस्तदक्षिणम्
Priyadevatitheyashcha vadanyah priyasadhavah
Kshemyamatmavatam margamasthita hastadakshinam
174.7
पुलाका इव धान्येषु पुत्तिका इव पक्षिषु
तद्विधास्ते मनुष्येषु येषां धर्मो न कारणम्
Pulaka iva dhanyeshu puttika iva pakshishu
Tadvidhaste manushyeshu yesham dharmo na karanam
174.8
सुशीघ्रमपि धावन्तं विधानमनुधावति
शेते सह शयानेन येन येन यथा कृतम्
Sushighramapi dhavantam vidhanamanudhavati
Shete saha shayanena yena yena yatha kritam
174.9
उपतिष्ठति तिष्ठन्तं गच्छन्तमनुगच्छति
करोति कुर्वतः कर्म छायेवानुविधीयते
Upatishthati tishthantam gachchhantamanugachchhati
Karoti kurvatah karma chhayevanuvidhiyate
174.10
येन येन यथा यद्यत्पुरा कर्म समाचितम्
तत्तदेव नरो भुङ्क्ते नित्यं विहितमात्मना
Yena yena yatha yadyatpura karma samachitam
Tattadeva naro bhunkte nityam vihitamatmana
174.11
स्वकर्मफलविक्षिप्तं विधानपरिरक्षितम्
भूतग्राममिमं कालः समन्तात्परिकर्षति
Svakarmaphalavikshiptam vidhanaparirakshitam
Bhutagramamimam kalah samantatparikarshati
174.12
अचोद्यमानानि यथा पुष्पाणि च फलानि च
स्वकालं नातिवर्तन्ते तथा कर्म पुराकृतम्
Achodyamanani yatha pushpani cha phalani cha
Svakalam nativartante tatha karma purakritam
174.13
संमानश्चावमानश्च लाभालाभौ क्षयोदयौ
प्रवृत्ता विनिवर्तन्ते विधानान्ते पुनः पुनः
Sammanashchavamanashcha labhalabhau kshayodayau
Pravritta vinivartante vidhanante punah punah
174.14
आत्मना विहितं दुःखमात्मना विहितं सुखम्
गर्भशय्यामुपादाय भुज्यते पौर्वदेहिकम्
Atmana vihitam duhkhamatmana vihitam sukham
Garbhashayyamupadaya bhujyate paurvadehikam
174.15
बालो युवा च वृद्धश्च यत्करोति शुभाशुभम्
तस्यां तस्यामवस्थायां भुङ्क्ते जन्मनि जन्मनि
Balo yuva cha vriddhashcha yatkaroti shubhashubham
Tasyam tasyamavasthayam bhunkte janmani janmani
174.16
यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम्
तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारमनुगच्छति
Yatha dhenusahasreshu vatso vindati mataram
Tatha purvakritam karma kartaramanugachchhati
174.17
समुन्नमग्रतो वस्त्रं पश्चाच्छुध्यति कर्मणा
उपवासैः प्रतप्तानां दीर्घं सुखमनन्तकम्
Samunnamagrato vastram pashchachchhudhyati karmana
Upavasaih prataptanam dirgham sukhamanantakam
174.18
दीर्घकालेन तपसा सेवितेन तपोवने
धर्मनिर्धूतपापानां संसिध्यन्ते मनोरथाः
Dirghakalena tapasa sevitena tapovane
Dharmanirdhutapapanam sansidhyante manorathah
174.19
शकुनीनामिवाकाशे मत्स्यानामिव चोदके
पदं यथा न दृश्येत तथा ज्ञानविदां गतिः
Shakuninamivakashe matsyanamiva chodake
Padam yatha na drishyeta tatha gyanavidam gatih
174.20
अलमन्यैरुपालम्भैः कीर्तितैश्च व्यतिक्रमैः
पेशलं चानुरूपं च कर्तव्यं हितमात्मनः
Alamanyairupalambhaih kirtitaishcha vyatikramaih
Peshalam chanurupam cha kartavyam hitamatmanah