UtshovChapter 17
17.1
युधिष्ठिर उवाच
असंतोषः प्रमादश्च मदो रागोऽप्रशान्तता
बलं मोहोऽभिमानश्च उद्वेगश्चापि सर्वशः
Yudhishthira uvacha
Asantoshah pramadashcha mado ragoprashantata
Balam mohobhimanashcha udvegashchapi sarvashah
17.2
एभिः पाप्मभिराविष्टो राज्यं त्वमभिकाङ्क्षसि
निरामिषो विनिर्मुक्तः प्रशान्तः सुसुखी भव
Ebhih papmabhiravishto rajyam tvamabhikankshasi
Niramisho vinirmuktah prashantah susukhi bhava
17.3
य इमामखिलां भूमिं शिष्यादेको महीपतिः
तस्याप्युदरमेवैकं किमिदं त्वं प्रशंससि
Ya imamakhilam bhumim shishyadeko mahipatih
Tasyapyudaramevaikam kimidam tvam prashansasi
17.4
नाह्ना पूरयितुं शक्या न मासेन नरर्षभ
अपूर्यां पूरयन्निच्छामायुषापि न शक्नुयात्
Nahna purayitum shakya na masena nararshabha
Apuryam purayannichchhamayushapi na shaknuyat
17.5
यथेद्धः प्रज्वलत्यग्निरसमिद्धः प्रशाम्यति
अल्पाहारतया त्वग्निं शमयौदर्यमुत्थितम्
जयोदरं पृथिव्या ते श्रेयो निर्जितया जितम्
Yatheddhah prajvalatyagnirasamiddhah prashamyati
Alpaharataya tvagnim shamayaudaryamutthitam
Jayodaram prithivya te shreyo nirjitaya jitam
17.6
मानुषान्कामभोगांस्त्वमैश्वर्यं च प्रशंससि
अभोगिनोऽबलाश्चैव यान्ति स्थानमनुत्तमम्
Manushankamabhoganstvamaishvaryam cha prashansasi
Abhoginobalashchaiva yanti sthanamanuttamam
17.7
योगक्षेमौ च राष्ट्रस्य धर्माधर्मौ त्वयि स्थितौ
मुच्यस्व महतो भारात्त्यागमेवाभिसंश्रय
Yogakshemau cha rashtrasya dharmadharmau tvayi sthitau
Muchyasva mahato bharattyagamevabhisanshraya
17.8
एकोदरकृते व्याघ्रः करोति विघसं बहु
तमन्येऽप्युपजीवन्ति मन्दवेगंचरा मृगाः
Ekodarakrite vyaghrah karoti vighasam bahu
Tamanyepyupajivanti mandaveganchara mrigah
17.9
विषयान्प्रतिसंहृत्य संन्यासं कुरुते यतिः
न च तुष्यन्ति राजानः पश्य बुद्ध्यन्तरं यथा
Vishayanpratisanhritya sannyasam kurute yatih
Na cha tushyanti rajanah pashya buddhyantaram yatha
17.10
पत्राहारैरश्मकुट्टैर्दन्तोलूखलिकैस्तथा
अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च तैरयं नरको जितः
Patraharairashmakuttairdantolukhalikaistatha
Abbhakshairvayubhakshaishcha tairayam narako jitah
17.11
यश्चेमां वसुधां कृत्स्नां प्रशासेदखिलां नृपः
तुल्याश्मकाञ्चनो यश्च स कृतार्थो न पार्थिवः
Yashchemam vasudham kritsnam prashasedakhilam nripah
Tulyashmakanchano yashcha sa kritartho na parthivah
17.12
संकल्पेषु निरारम्भो निराशो निर्ममो भव
विशोकं स्थानमातिष्ठ इह चामुत्र चाव्ययम्
Sankalpeshu nirarambho nirasho nirmamo bhava
Vishokam sthanamatishtha iha chamutra chavyayam
17.13
निरामिषा न शोचन्ति शोचसि त्वं किमामिषम्
परित्यज्यामिषं सर्वं मृषावादात्प्रमोक्ष्यसे
Niramisha na shochanti shochasi tvam kimamisham
Parityajyamisham sarvam mrishavadatpramokshyase
17.14
पन्थानौ पितृयानश्च देवयानश्च विश्रुतौ
ईजानाः पितृयानेन देवयानेन मोक्षिणः
Panthanau pitriyanashcha devayanashcha vishrutau
Ijanah pitriyanena devayanena mokshinah
17.15
तपसा ब्रह्मचर्येण स्वाध्यायेन च पाविताः
विमुच्य देहान्वै भान्ति मृत्योरविषयं गताः
Tapasa brahmacharyena svadhyayena cha pavitah
Vimuchya dehanvai bhanti mrityoravishayam gatah
17.16
आमिषं बन्धनं लोके कर्मेहोक्तं तथामिषम्
ताभ्यां विमुक्तः पाशाभ्यां पदमाप्नोति तत्परम्
Amisham bandhanam loke karmehoktam tathamisham
Tabhyam vimuktah pashabhyam padamapnoti tatparam
17.17
अपि गाथामिमां गीतां जनकेन वदन्त्युत
निर्द्वंद्वेन विमुक्तेन मोक्षं समनुपश्यता
Api gathamimam gitam janakena vadantyuta
Nirdvandvena vimuktena moksham samanupashyata
17.18
अनन्तं बत मे वित्तं यस्य मे नास्ति किंचन
मिथिलायां प्रदीप्तायां न मे दह्यति किंचन
Anantam bata me vittam yasya me nasti kinchana
Mithilayam pradiptayam na me dahyati kinchana
17.19
प्रज्ञाप्रासादमारुह्य नशोच्याञ्शोचतो जनान्
जगतीस्थानिवाद्रिस्थो मन्दबुद्धीनवेक्षते
Pragyaprasadamaruhya nashochyanshochato janan
Jagatisthanivadristho mandabuddhinavekshate
17.20
दृश्यं पश्यति यः पश्यन्स चक्षुष्मान्स बुद्धिमान्
अज्ञातानां च विज्ञानात्संबोधाद्बुद्धिरुच्यते
Drishyam pashyati yah pashyansa chakshushmansa buddhiman
Agyatanam cha vigyanatsambodhadbuddhiruchyate
17.21
यस्तु वाचं विजानाति बहुमानमियात्स वै
ब्रह्मभावप्रसूतानां वैद्यानां भावितात्मनाम्
Yastu vacham vijanati bahumanamiyatsa vai
Brahmabhavaprasutanam vaidyanam bhavitatmanam
17.22
यदा भूतपृथग्भावमेकस्थमनुपश्यति
तत एव च विस्तारं ब्रह्म संपद्यते तदा
Yada bhutaprithagbhavamekasthamanupashyati
Tata eva cha vistaram brahma sampadyate tada
17.23
ते जनास्तां गतिं यान्ति नाविद्वांसोऽल्पचेतसः
नाबुद्धयो नातपसः सर्वं बुद्धौ प्रतिष्ठितम्
Te janastam gatim yanti navidvansolpachetasah
Nabuddhayo natapasah sarvam buddhau pratishthitam