UtshovChapter 167
167.1
भीष्म उवाच
ततश्चितां बकपतेः कारयामास राक्षसः
रत्नैर्गन्धैश्च बहुभिर्वस्त्रैश्च समलंकृताम्
Bhishma uvacha
Tatashchitam bakapateh karayamasa rakshasah
Ratnairgandhaishcha bahubhirvastraishcha samalankritam
167.2
तत्र प्रज्वाल्य नृपते बकराजं प्रतापवान्
प्रेतकार्याणि विधिवद्राक्षसेन्द्रश्चकार ह
Tatra prajvalya nripate bakarajam pratapavan
Pretakaryani vidhivadrakshasendrashchakara ha
167.3
तस्मिन्कालेऽथ सुरभिर्देवी दाक्षायणी शुभा
उपरिष्टात्ततस्तस्य सा बभूव पयस्विनी
Tasminkaletha surabhirdevi dakshayani shubha
Uparishtattatastasya sa babhuva payasvini
167.4
तस्या वक्त्राच्च्युतः फेनः क्षीरमिश्रस्तदानघ
सोऽपतद्वै ततस्तस्यां चितायां राजधर्मणः
Tasya vaktrachchyutah phenah kshiramishrastadanagha
Sopatadvai tatastasyam chitayam rajadharmanah
167.5
ततः संजीवितस्तेन बकराजस्तदानघ
उत्पत्य च समेयाय विरूपाक्षं बकाधिपः
Tatah sanjivitastena bakarajastadanagha
Utpatya cha sameyaya virupaksham bakadhipah
167.6
ततोऽभ्ययाद्देवराजो विरूपाक्षपुरं तदा
प्राह चेदं विरूपाक्षं दिष्ट्यायं जीवतीत्युत
Tatobhyayaddevarajo virupakshapuram tada
Praha chedam virupaksham dishtyayam jivatityuta
167.7
श्रावयामास चेन्द्रस्तं विरूपाक्षं पुरातनम्
यथा शापः पुरा दत्तो ब्रह्मणा राजधर्मणः
Shravayamasa chendrastam virupaksham puratanam
Yatha shapah pura datto brahmana rajadharmanah
167.8
यदा बकपती राजन्ब्रह्माणं नोपसर्पति
ततो रोषादिदं प्राह बकेन्द्राय पितामहः
Yada bakapati rajanbrahmanam nopasarpati
Tato roshadidam praha bakendraya pitamahah
167.9
यस्मान्मूढो मम सदो नागतोऽसौ बकाधमः
तस्माद्वधं स दुष्टात्मा नचिरात्समवाप्स्यति
Yasmanmudho mama sado nagatosau bakadhamah
Tasmadvadham sa dushtatma nachiratsamavapsyati
167.10
तदायं तस्य वचनान्निहतो गौतमेन वै
तेनैवामृतसिक्तश्च पुनः संजीवितो बकः
Tadayam tasya vachanannihato gautamena vai
Tenaivamritasiktashcha punah sanjivito bakah
167.11
राजधर्मा ततः प्राह प्रणिपत्य पुरंदरम्
यदि तेऽनुग्रहकृता मयि बुद्धिः पुरंदर
सखायं मे सुदयितं गौतमं जीवयेत्युत
Rajadharma tatah praha pranipatya purandaram
Yadi tenugrahakrita mayi buddhih purandara
Sakhayam me sudayitam gautamam jivayetyuta
167.12
तस्य वाक्यं समाज्ञाय वासवः पुरुषर्षभ
संजीवयित्वा सख्ये वै प्रादात्तं गौतमं तदा
Tasya vakyam samagyaya vasavah purusharshabha
Sanjivayitva sakhye vai pradattam gautamam tada
167.13
सभाण्डोपस्करं राजंस्तमासाद्य बकाधिपः
संपरिष्वज्य सुहृदं प्रीत्या परमया युतः
Sabhandopaskaram rajanstamasadya bakadhipah
Samparishvajya suhridam pritya paramaya yutah
167.14
अथ तं पापकर्माणं राजधर्मा बकाधिपः
विसर्जयित्वा सधनं प्रविवेश स्वमालयम्
Atha tam papakarmanam rajadharma bakadhipah
Visarjayitva sadhanam pravivesha svamalayam
167.15
यथोचितं च स बको ययौ ब्रह्मसदस्तदा
ब्रह्मा च तं महात्मानमातिथ्येनाभ्यपूजयत्
Yathochitam cha sa bako yayau brahmasadastada
Brahma cha tam mahatmanamatithyenabhyapujayat
167.16
गौतमश्चापि संप्राप्य पुनस्तं शबरालयम्
शूद्रायां जनयामास पुत्रान्दुष्कृतकारिणः
Gautamashchapi samprapya punastam shabaralayam
Shudrayam janayamasa putrandushkritakarinah
167.17
शापश्च सुमहांस्तस्य दत्तः सुरगणैस्तदा
कुक्षौ पुनर्भ्वां भार्यायां जनयित्वा चिरात्सुतान्
निरयं प्राप्स्यति महत्कृतघ्नोऽयमिति प्रभो
Shapashcha sumahanstasya dattah suraganaistada
Kukshau punarbhvam bharyayam janayitva chiratsutan
Nirayam prapsyati mahatkritaghnoyamiti prabho
167.18
एतत्प्राह पुरा सर्वं नारदो मम भारत
संस्मृत्य चापि सुमहदाख्यानं पुरुषर्षभ
मयापि भवते सर्वं यथावदुपवर्णितम्
Etatpraha pura sarvam narado mama bharata
Sansmritya chapi sumahadakhyanam purusharshabha
Mayapi bhavate sarvam yathavadupavarnitam
167.19
कुतः कृतघ्नस्य यशः कुतः स्थानं कुतः सुखम्
अश्रद्धेयः कृतघ्नो हि कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः
Kutah kritaghnasya yashah kutah sthanam kutah sukham
Ashraddheyah kritaghno hi kritaghne nasti nishkritih
167.20
मित्रद्रोहो न कर्तव्यः पुरुषेण विशेषतः
मित्रध्रुङ्निरयं घोरमनन्तं प्रतिपद्यते
Mitradroho na kartavyah purushena visheshatah
Mitradhrunnirayam ghoramanantam pratipadyate
167.21
कृतज्ञेन सदा भाव्यं मित्रकामेन चानघ
मित्रात्प्रभवते सत्यं मित्रात्प्रभवते बलम्
सत्कारैरुत्तमैर्मित्रं पूजयेत विचक्षणः
Kritagyena sada bhavyam mitrakamena chanagha
Mitratprabhavate satyam mitratprabhavate balam
Satkarairuttamairmitram pujayeta vichakshanah
167.22
परित्याज्यो बुधैः पापः कृतघ्नो निरपत्रपः
मित्रद्रोही कुलाङ्गारः पापकर्मा नराधमः
Parityajyo budhaih papah kritaghno nirapatrapah
Mitradrohi kulangarah papakarma naradhamah
167.23
एष धर्मभृतां श्रेष्ठ प्रोक्तः पापो मया तव
मित्रद्रोही कृतघ्नो वै किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
Esha dharmabhritam shreshtha proktah papo maya tava
Mitradrohi kritaghno vai kim bhuyah shrotumichchhasi
167.24
वैशंपायन उवाच
एतच्छ्रुत्वा तदा वाक्यं भीष्मेणोक्तं महात्मना
युधिष्ठिरः प्रीतमना बभूव जनमेजय
Vaishampayana uvacha
Etachchhrutva tada vakyam bhishmenoktam mahatmana
Yudhishthirah pritamana babhuva janamejaya