UtshovChapter 166
166.1
भीष्म उवाच
अथ तत्र महार्चिष्माननलो वातसारथिः
तस्याविदूरे रक्षार्थं खगेन्द्रेण कृतोऽभवत्
Bhishma uvacha
Atha tatra maharchishmananalo vatasarathih
Tasyavidure rakshartham khagendrena kritobhavat
166.2
स चापि पार्श्वे सुष्वाप विश्वस्तो बकराट्तदा
कृतघ्नस्तु स दुष्टात्मा तं जिघांसुरजागरत्
Sa chapi parshve sushvapa vishvasto bakarattada
Kritaghnastu sa dushtatma tam jighansurajagarat
166.3
ततोऽलातेन दीप्तेन विश्वस्तं निजघान तम्
निहत्य च मुदा युक्तः सोऽनुबन्धं न दृष्टवान्
Tatolatena diptena vishvastam nijaghana tam
Nihatya cha muda yuktah sonubandham na drishtavan
166.4
स तं विपक्षरोमाणं कृत्वाग्नावपचत्तदा
तं गृहीत्वा सुवर्णं च ययौ द्रुततरं द्विजः
Sa tam vipaksharomanam kritvagnavapachattada
Tam grihitva suvarnam cha yayau drutataram dvijah
166.5
ततोऽन्यस्मिन्गते चाह्नि विरूपाक्षोऽब्रवीत्सुतम्
न प्रेक्षे राजधर्माणमद्य पुत्र खगोत्तमम्
Tatonyasmingate chahni virupakshobravitsutam
Na prekshe rajadharmanamadya putra khagottamam
166.6
स पूर्वसंध्यां ब्रह्माणं वन्दितुं याति सर्वदा
मां चादृष्ट्वा कदाचित्स न गच्छति गृहान्खगः
Sa purvasandhyam brahmanam vanditum yati sarvada
Mam chadrishtva kadachitsa na gachchhati grihankhagah
166.7
उभे द्विरात्रं संध्ये वै नाभ्यगात्स ममालयम्
तस्मान्न शुध्यते भावो मम स ज्ञायतां सुहृत्
Ubhe dviratram sandhye vai nabhyagatsa mamalayam
Tasmanna shudhyate bhavo mama sa gyayatam suhrit
166.8
स्वाध्यायेन वियुक्तो हि ब्रह्मवर्चसवर्जितः
तं गतस्तत्र मे शङ्का हन्यात्तं स द्विजाधमः
Svadhyayena viyukto hi brahmavarchasavarjitah
Tam gatastatra me shanka hanyattam sa dvijadhamah
166.9
दुराचारस्तु दुर्बुद्धिरिङ्गितैर्लक्षितो मया
निष्क्रियो दारुणाकारः कृष्णो दस्युरिवाधमः
Duracharastu durbuddhiringitairlakshito maya
Nishkriyo darunakarah krishno dasyurivadhamah
166.10
गौतमः स गतस्तत्र तेनोद्विग्नं मनो मम
पुत्र शीघ्रमितो गत्वा राजधर्मनिवेशनम्
ज्ञायतां स विशुद्धात्मा यदि जीवति माचिरम्
Gautamah sa gatastatra tenodvignam mano mama
Putra shighramito gatva rajadharmaniveshanam
Gyayatam sa vishuddhatma yadi jivati machiram
166.11
स एवमुक्तस्त्वरितो रक्षोभिः सहितो ययौ
न्यग्रोधं तत्र चापश्यत्कङ्कालं राजधर्मणः
Sa evamuktastvarito rakshobhih sahito yayau
Nyagrodham tatra chapashyatkankalam rajadharmanah
166.12
स रुदन्नगमत्पुत्रो राक्षसेन्द्रस्य धीमतः
त्वरमाणः परं शक्त्या गौतमग्रहणाय वै
Sa rudannagamatputro rakshasendrasya dhimatah
Tvaramanah param shaktya gautamagrahanaya vai
166.13
ततोऽविदूरे जगृहुर्गौतमं राक्षसास्तदा
राजधर्मशरीरं च पक्षास्थिचरणोज्झितम्
Tatovidure jagrihurgautamam rakshasastada
Rajadharmashariram cha pakshasthicharanojjhitam
166.14
तमादायाथ रक्षांसि द्रुतं मेरुव्रजं ययुः
राज्ञश्च दर्शयामासुः शरीरं राजधर्मणः
कृतघ्नं पुरुषं तं च गौतमं पापचेतसम्
Tamadayatha rakshansi drutam meruvrajam yayuh
Ragyashcha darshayamasuh shariram rajadharmanah
Kritaghnam purusham tam cha gautamam papachetasam
166.15
रुरोद राजा तं दृष्ट्वा सामात्यः सपुरोहितः
आर्तनादश्च सुमहानभूत्तस्य निवेशने
Ruroda raja tam drishtva samatyah sapurohitah
Artanadashcha sumahanabhuttasya niveshane
166.16
सस्त्रीकुमारं च पुरं बभूवास्वस्थमानसम्
अथाब्रवीन्नृपः पुत्रं पापोऽयं वध्यतामिति
Sastrikumaram cha puram babhuvasvasthamanasam
Athabravinnripah putram papoyam vadhyatamiti
166.17
अस्य मांसैरिमे सर्वे विहरन्तु यथेष्टतः
पापाचारः पापकर्मा पापात्मा पापनिश्चयः
हन्तव्योऽयं मम मतिर्भवद्भिरिति राक्षसाः
Asya mansairime sarve viharantu yatheshtatah
Papacharah papakarma papatma papanishchayah
Hantavyoyam mama matirbhavadbhiriti rakshasah
166.18
इत्युक्ता राक्षसेन्द्रेण राक्षसा घोरविक्रमाः
नैच्छन्त तं भक्षयितुं पापकर्मायमित्युत
Ityukta rakshasendrena rakshasa ghoravikramah
Naichchhanta tam bhakshayitum papakarmayamityuta
166.19
दस्यूनां दीयतामेष साध्वद्य पुरुषाधमः
इत्यूचुस्तं महाराज राक्षसेन्द्रं निशाचराः
Dasyunam diyatamesha sadhvadya purushadhamah
Ityuchustam maharaja rakshasendram nishacharah
166.20
शिरोभिश्च गता भूमिमूचू रक्षोगणाधिपम्
न दातुमर्हसि त्वं नो भक्षणायास्य किल्बिषम्
Shirobhishcha gata bhumimuchu rakshoganadhipam
Na datumarhasi tvam no bhakshanayasya kilbisham
166.21
एवमस्त्विति तानाह राक्षसेन्द्रो निशाचरान्
दस्यूनां दीयतामेष कृतघ्नोऽद्यैव राक्षसाः
Evamastviti tanaha rakshasendro nishacharan
Dasyunam diyatamesha kritaghnodyaiva rakshasah
166.22
इत्युक्ते तस्य ते दासाः शूलमुद्गरपाणयः
छित्त्वा तं खण्डशः पापं दस्युभ्यः प्रददुस्तदा
Ityukte tasya te dasah shulamudgarapanayah
Chhittva tam khandashah papam dasyubhyah pradadustada
166.23
दस्यवश्चापि नैच्छन्त तमत्तुं पापकारिणम्
क्रव्यादा अपि राजेन्द्र कृतघ्नं नोपभुञ्जते
Dasyavashchapi naichchhanta tamattum papakarinam
Kravyada api rajendra kritaghnam nopabhunjate
166.24
ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चोरे भग्नव्रते तथा
निष्कृतिर्विहिता राजन्कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः
Brahmaghne cha surape cha chore bhagnavrate tatha
Nishkritirvihita rajankritaghne nasti nishkritih
166.25
मित्रद्रोही नृशंसश्च कृतघ्नश्च नराधमः
क्रव्यादैः कृमिभिश्चान्यैर्न भुज्यन्ते हि तादृशाः
Mitradrohi nrishansashcha kritaghnashcha naradhamah
Kravyadaih krimibhishchanyairna bhujyante hi tadrishah