UtshovChapter 165
165.1
भीष्म उवाच
ततः स विदितो राज्ञः प्रविश्य गृहमुत्तमम्
पूजितो राक्षसेन्द्रेण निषसादासनोत्तमे
Bhishma uvacha
Tatah sa vidito ragyah pravishya grihamuttamam
Pujito rakshasendrena nishasadasanottame
165.2
पृष्टश्च गोत्रचरणं स्वाध्यायं ब्रह्मचारिकम्
न तत्र व्याजहारान्यद्गोत्रमात्रादृते द्विजः
Prishtashcha gotracharanam svadhyayam brahmacharikam
Na tatra vyajaharanyadgotramatradrite dvijah
165.3
ब्रह्मवर्चसहीनस्य स्वाध्यायविरतस्य च
गोत्रमात्रविदो राजा निवासं समपृच्छत
Brahmavarchasahinasya svadhyayaviratasya cha
Gotramatravido raja nivasam samaprichchhata
165.4
क्व ते निवासः कल्याण किंगोत्रा ब्राह्मणी च ते
तत्त्वं ब्रूहि न भीः कार्या विश्रमस्व यथासुखम्
Kva te nivasah kalyana kingotra brahmani cha te
Tattvam bruhi na bhih karya vishramasva yathasukham
165.5
गौतम उवाच
मध्यदेशप्रसूतोऽहं वासो मे शबरालये
शूद्रा पुनर्भूर्भार्या मे सत्यमेतद्ब्रवीमि ते
Gautama uvacha
Madhyadeshaprasutoham vaso me shabaralaye
Shudra punarbhurbharya me satyametadbravimi te
165.6
भीष्म उवाच
ततो राजा विममृशे कथं कार्यमिदं भवेत्
कथं वा सुकृतं मे स्यादिति बुद्ध्यान्वचिन्तयत्
Bhishma uvacha
Tato raja vimamrishe katham karyamidam bhavet
Katham va sukritam me syaditi buddhyanvachintayat
165.7
अयं वै जननाद्विप्रः सुहृत्तस्य महात्मनः
संप्रेषितश्च तेनायं काश्यपेन ममान्तिकम्
Ayam vai jananadviprah suhrittasya mahatmanah
Sampreshitashcha tenayam kashyapena mamantikam
165.8
तस्य प्रियं करिष्यामि स हि मामाश्रितः सदा
भ्राता मे बान्धवश्चासौ सखा च हृदयंगमः
Tasya priyam karishyami sa hi mamashritah sada
Bhrata me bandhavashchasau sakha cha hridayangamah
165.9
कार्त्तिक्यामद्य भोक्तारः सहस्रं मे द्विजोत्तमाः
तत्रायमपि भोक्ता वै देयमस्मै च मे धनम्
Karttikyamadya bhoktarah sahasram me dvijottamah
Tatrayamapi bhokta vai deyamasmai cha me dhanam
165.10
ततः सहस्रं विप्राणां विदुषां समलंकृतम्
स्नातानामनुसंप्राप्तमहतक्षौमवाससाम्
Tatah sahasram vipranam vidusham samalankritam
Snatanamanusampraptamahatakshaumavasasam
165.11
तानागतान्द्विजश्रेष्ठान्विरूपाक्षो विशां पते
यथार्हं प्रतिजग्राह विधिदृष्टेन कर्मणा
Tanagatandvijashreshthanvirupaksho visham pate
Yatharham pratijagraha vidhidrishtena karmana
165.12
बृस्यस्तेषां तु संन्यस्ता राक्षसेन्द्रस्य शासनात्
भूमौ वरकुथास्तीर्णाः प्रेष्यैर्भरतसत्तम
Brisyastesham tu sannyasta rakshasendrasya shasanat
Bhumau varakuthastirnah preshyairbharatasattama
165.13
तासु ते पूजिता राज्ञा निषण्णा द्विजसत्तमाः
व्यराजन्त महाराज नक्षत्रपतयो यथा
Tasu te pujita ragya nishanna dvijasattamah
Vyarajanta maharaja nakshatrapatayo yatha
165.14
ततो जाम्बूनदाः पात्रीर्वज्राङ्का विमलाः शुभाः
वरान्नपूर्णा विप्रेभ्यः प्रादान्मधुघृताप्लुताः
Tato jambunadah patrirvajranka vimalah shubhah
Varannapurna viprebhyah pradanmadhughritaplutah
165.15
तस्य नित्यं तथाषाढ्यां माघ्यां च बहवो द्विजाः
ईप्सितं भोजनवरं लभन्ते सत्कृतं सदा
Tasya nityam tathashadhyam maghyam cha bahavo dvijah
Ipsitam bhojanavaram labhante satkritam sada
165.16
विशेषतस्तु कार्त्तिक्यां द्विजेभ्यः संप्रयच्छति
शरद्व्यपाये रत्नानि पौर्णमास्यामिति श्रुतिः
Visheshatastu karttikyam dvijebhyah samprayachchhati
Sharadvyapaye ratnani paurnamasyamiti shrutih
165.17
सुवर्णं रजतं चैव मणीनथ च मौक्तिकम्
वज्रान्महाधनांश्चैव वैडूर्याजिनराङ्कवान्
Suvarnam rajatam chaiva maninatha cha mauktikam
Vajranmahadhananshchaiva vaiduryajinarankavan
165.18
रत्नराशीन्विनिक्षिप्य दक्षिणार्थे स भारत
ततः प्राह द्विजश्रेष्ठान्विरूपाक्षो महायशाः
Ratnarashinvinikshipya dakshinarthe sa bharata
Tatah praha dvijashreshthanvirupaksho mahayashah
165.19
गृह्णीत रत्नान्येतानि यथोत्साहं यथेष्टतः
येषु येषु च भाण्डेषु भुक्तं वो द्विजसत्तमाः
तान्येवादाय गच्छध्वं स्ववेश्मानीति भारत
Grihnita ratnanyetani yathotsaham yatheshtatah
Yeshu yeshu cha bhandeshu bhuktam vo dvijasattamah
Tanyevadaya gachchhadhvam svaveshmaniti bharata
165.20
इत्युक्तवचने तस्मिन्राक्षसेन्द्रे महात्मनि
यथेष्टं तानि रत्नानि जगृहुर्ब्राह्मणर्षभाः
Ityuktavachane tasminrakshasendre mahatmani
Yatheshtam tani ratnani jagrihurbrahmanarshabhah
165.21
ततो महार्हैस्ते सर्वे रत्नैरभ्यर्चिताः शुभैः
ब्राह्मणा मृष्टवसनाः सुप्रीताः स्म तदाभवन्
Tato maharhaiste sarve ratnairabhyarchitah shubhaih
Brahmana mrishtavasanah supritah sma tadabhavan
165.22
ततस्तान्राक्षसेन्द्रश्च द्विजानाह पुनर्वचः
नानादिगागतान्राजन्राक्षसान्प्रतिषिध्य वै
Tatastanrakshasendrashcha dvijanaha punarvachah
Nanadigagatanrajanrakshasanpratishidhya vai
165.23
अध्यैकदिवसं विप्रा न वोऽस्तीह भयं क्वचित्
राक्षसेभ्यः प्रमोदध्वमिष्टतो यात माचिरम्
Adhyaikadivasam vipra na vostiha bhayam kvachit
Rakshasebhyah pramodadhvamishtato yata machiram
165.24
ततः प्रदुद्रुवुः सर्वे विप्रसंघाः समन्ततः
गौतमोऽपि सुवर्णस्य भारमादाय सत्वरः
Tatah pradudruvuh sarve viprasanghah samantatah
Gautamopi suvarnasya bharamadaya satvarah
165.25
कृच्छ्रात्समुद्वहन्वीर न्यग्रोधं समुपागमत्
न्यषीदच्च परिश्रान्तः क्लान्तश्च क्षुधितश्च ह
Krichchhratsamudvahanvira nyagrodham samupagamat
Nyashidachcha parishrantah klantashcha kshudhitashcha ha
165.26
ततस्तमभ्यगाद्राजन्राजधर्मा खगोत्तमः
स्वागतेनाभ्यनन्दच्च गौतमं मित्रवत्सलः
Tatastamabhyagadrajanrajadharma khagottamah
Svagatenabhyanandachcha gautamam mitravatsalah
165.27
तस्य पक्षाग्रविक्षेपैः क्लमं व्यपनयत्खगः
पूजां चाप्यकरोद्धीमान्भोजनं चाप्यकल्पयत्
Tasya pakshagravikshepaih klamam vyapanayatkhagah
Pujam chapyakaroddhimanbhojanam chapyakalpayat
165.28
स भुक्तवान्सुविश्रान्तो गौतमोऽचिन्तयत्तदा
हाटकस्याभिरूपस्य भारोऽयं सुमहान्मया
गृहीतो लोभमोहाद्वै दूरं च गमनं मम
Sa bhuktavansuvishranto gautamochintayattada
Hatakasyabhirupasya bharoyam sumahanmaya
Grihito lobhamohadvai duram cha gamanam mama
165.29
न चास्ति पथि भोक्तव्यं प्राणसंधारणं मम
किं कृत्वा धारयेयं वै प्राणानित्यभ्यचिन्तयत्
Na chasti pathi bhoktavyam pranasandharanam mama
Kim kritva dharayeyam vai prananityabhyachintayat
165.30
ततः स पथि भोक्तव्यं प्रेक्षमाणो न किंचन
कृतघ्नः पुरुषव्याघ्र मनसेदमचिन्तयत्
Tatah sa pathi bhoktavyam prekshamano na kinchana
Kritaghnah purushavyaghra manasedamachintayat
165.31
अयं बकपतिः पार्श्वे मांसराशिः स्थितो मम
इमं हत्वा गृहीत्वा च यास्येऽहं समभिद्रुतम्
Ayam bakapatih parshve mansarashih sthito mama
Imam hatva grihitva cha yasyeham samabhidrutam