UtshovChapter 157
157.1
युधिष्ठिर उवाच
यतः प्रभवति क्रोधः कामश्च भरतर्षभ
शोकमोहौ विवित्सा च परासुत्वं तथा मदः
Yudhishthira uvacha
Yatah prabhavati krodhah kamashcha bharatarshabha
Shokamohau vivitsa cha parasutvam tatha madah
157.2
लोभो मात्सर्यमीर्ष्या च कुत्सासूया कृपा तथा
एतत्सर्वं महाप्राज्ञ याथातथ्येन मे वद
Lobho matsaryamirshya cha kutsasuya kripa tatha
Etatsarvam mahapragya yathatathyena me vada
157.3
भीष्म उवाच
त्रयोदशैतेऽतिबलाः शत्रवः प्राणिनां स्मृताः
उपासते महाराज समस्ताः पुरुषानिह
Bhishma uvacha
Trayodashaitetibalah shatravah praninam smritah
Upasate maharaja samastah purushaniha
157.4
एते प्रमत्तं पुरुषमप्रमत्ता नुदन्ति हि
वृका इव विलुम्पन्ति दृष्ट्वैव पुरुषेतरान्
Ete pramattam purushamapramatta nudanti hi
Vrika iva vilumpanti drishtvaiva purushetaran
157.5
एभ्यः प्रवर्तते दुःखमेभ्यः पापं प्रवर्तते
इति मर्त्यो विजानीयात्सततं भरतर्षभ
Ebhyah pravartate duhkhamebhyah papam pravartate
Iti martyo vijaniyatsatatam bharatarshabha
157.6
एतेषामुदयं स्थानं क्षयं च पुरुषोत्तम
हन्त ते वर्तयिष्यामि तन्मे निगदतः शृणु
Eteshamudayam sthanam kshayam cha purushottama
Hanta te vartayishyami tanme nigadatah shrinu
157.7
लोभात्क्रोधः प्रभवति परदोषैरुदीर्यते
क्षमया तिष्ठते राजञ्श्रीमांश्च विनिवर्तते
Lobhatkrodhah prabhavati paradoshairudiryate
Kshamaya tishthate rajanshrimanshcha vinivartate
157.8
संकल्पाज्जायते कामः सेव्यमानो विवर्धते
अवद्यदर्शनाद्व्येति तत्त्वज्ञानाच्च धीमताम्
Sankalpajjayate kamah sevyamano vivardhate
Avadyadarshanadvyeti tattvagyanachcha dhimatam
157.9
विरुद्धानि हि शास्त्राणि पश्यन्तीहाल्पबुद्धयः
विवित्सा जायते तत्र तत्त्वज्ञानान्निवर्तते
Viruddhani hi shastrani pashyantihalpabuddhayah
Vivitsa jayate tatra tattvagyanannivartate
157.10
प्रीतेः शोकः प्रभवति वियोगात्तस्य देहिनः
यदा निरर्थकं वेत्ति तदा सद्यः प्रणश्यति
Priteh shokah prabhavati viyogattasya dehinah
Yada nirarthakam vetti tada sadyah pranashyati
157.11
परासुता क्रोधलोभादभ्यासाच्च प्रवर्तते
दयया सर्वभूतानां निर्वेदात्सा निवर्तते
Parasuta krodhalobhadabhyasachcha pravartate
Dayaya sarvabhutanam nirvedatsa nivartate
157.12
सत्त्वत्यागात्तु मात्सर्यमहितानि च सेवते
एतत्तु क्षीयते तात साधूनामुपसेवनात्
Sattvatyagattu matsaryamahitani cha sevate
Etattu kshiyate tata sadhunamupasevanat
157.13
कुलाज्ज्ञानात्तथैश्वर्यान्मदो भवति देहिनाम्
एभिरेव तु विज्ञातैर्मदः सद्यः प्रणश्यति
Kulajgyanattathaishvaryanmado bhavati dehinam
Ebhireva tu vigyatairmadah sadyah pranashyati
157.14
ईर्ष्या कामात्प्रभवति संघर्षाच्चैव भारत
इतरेषां तु मर्त्यानां प्रज्ञया सा प्रणश्यति
Irshya kamatprabhavati sangharshachchaiva bharata
Itaresham tu martyanam pragyaya sa pranashyati
157.15
विभ्रमाल्लोकबाह्यानां द्वेष्यैर्वाक्यैरसंगतैः
कुत्सा संजायते राजन्नुपेक्षाभिः प्रशाम्यति
Vibhramallokabahyanam dveshyairvakyairasangataih
Kutsa sanjayate rajannupekshabhih prashamyati
157.16
प्रतिकर्तुमशक्याय बलस्थायापकारिणे
असूया जायते तीव्रा कारुण्याद्विनिवर्तते
Pratikartumashakyaya balasthayapakarine
Asuya jayate tivra karunyadvinivartate
157.17
कृपणान्सततं दृष्ट्वा ततः संजायते कृपा
धर्मनिष्ठां यदा वेत्ति तदा शाम्यति सा कृपा
Kripanansatatam drishtva tatah sanjayate kripa
Dharmanishtham yada vetti tada shamyati sa kripa
157.18
एतान्येव जितान्याहुः प्रशमाच्च त्रयोदश
एते हि धार्तराष्ट्राणां सर्वे दोषास्त्रयोदश
त्वया सर्वात्मना नित्यं विजिता जेष्यसे च तान्
Etanyeva jitanyahuh prashamachcha trayodasha
Ete hi dhartarashtranam sarve doshastrayodasha
Tvaya sarvatmana nityam vijita jeshyase cha tan