UtshovChapter 156
156.1
युधिष्ठिर उवाच
सत्यं धर्मे प्रशंसन्ति विप्रर्षिपितृदेवताः
सत्यमिच्छाम्यहं श्रोतुं तन्मे ब्रूहि पितामह
Yudhishthira uvacha
Satyam dharme prashansanti viprarshipitridevatah
Satyamichchhamyaham shrotum tanme bruhi pitamaha
156.2
सत्यं किंलक्षणं राजन्कथं वा तदवाप्यते
सत्यं प्राप्य भवेत्किं च कथं चैव तदुच्यते
Satyam kinlakshanam rajankatham va tadavapyate
Satyam prapya bhavetkim cha katham chaiva taduchyate
156.3
भीष्म उवाच
चातुर्वर्ण्यस्य धर्माणां संकरो न प्रशस्यते
अविकारितमं सत्यं सर्ववर्णेषु भारत
Bhishma uvacha
Chaturvarnyasya dharmanam sankaro na prashasyate
Avikaritamam satyam sarvavarneshu bharata
156.4
सत्यं सत्सु सदा धर्मः सत्यं धर्मः सनातनः
सत्यमेव नमस्येत सत्यं हि परमा गतिः
Satyam satsu sada dharmah satyam dharmah sanatanah
Satyameva namasyeta satyam hi parama gatih
156.5
सत्यं धर्मस्तपो योगः सत्यं ब्रह्म सनातनम्
सत्यं यज्ञः परः प्रोक्तः सत्ये सर्वं प्रतिष्ठितम्
Satyam dharmastapo yogah satyam brahma sanatanam
Satyam yagyah parah proktah satye sarvam pratishthitam
156.6
आचारानिह सत्यस्य यथावदनुपूर्वशः
लक्षणं च प्रवक्ष्यामि सत्यस्येह यथाक्रमम्
Acharaniha satyasya yathavadanupurvashah
Lakshanam cha pravakshyami satyasyeha yathakramam
156.7
प्राप्यते हि यथा सत्यं तच्च श्रोतुं त्वमर्हसि
सत्यं त्रयोदशविधं सर्वलोकेषु भारत
Prapyate hi yatha satyam tachcha shrotum tvamarhasi
Satyam trayodashavidham sarvalokeshu bharata
156.8
सत्यं च समता चैव दमश्चैव न संशयः
अमात्सर्यं क्षमा चैव ह्रीस्तितिक्षानसूयता
Satyam cha samata chaiva damashchaiva na sanshayah
Amatsaryam kshama chaiva hristitikshanasuyata
156.9
त्यागो ध्यानमथार्यत्वं धृतिश्च सततं स्थिरा
अहिंसा चैव राजेन्द्र सत्याकारास्त्रयोदश
Tyago dhyanamatharyatvam dhritishcha satatam sthira
Ahinsa chaiva rajendra satyakarastrayodasha
156.10
सत्यं नामाव्ययं नित्यमविकारि तथैव च
सर्वधर्माविरुद्धं च योगेनैतदवाप्यते
Satyam namavyayam nityamavikari tathaiva cha
Sarvadharmaviruddham cha yogenaitadavapyate
156.11
आत्मनीष्टे तथानिष्टे रिपौ च समता तथा
इच्छाद्वेषक्षयं प्राप्य कामक्रोधक्षयं तथा
Atmanishte tathanishte ripau cha samata tatha
Ichchhadveshakshayam prapya kamakrodhakshayam tatha
156.12
दमो नान्यस्पृहा नित्यं धैर्यं गाम्भीर्यमेव च
अभयं क्रोधशमनं ज्ञानेनैतदवाप्यते
Damo nanyaspriha nityam dhairyam gambhiryameva cha
Abhayam krodhashamanam gyanenaitadavapyate
156.13
अमात्सर्यं बुधाः प्राहुर्दानं धर्मे च संयमम्
अवस्थितेन नित्यं च सत्येनामत्सरी भवेत्
Amatsaryam budhah prahurdanam dharme cha sanyamam
Avasthitena nityam cha satyenamatsari bhavet
156.14
अक्षमायाः क्षमायाश्च प्रियाणीहाप्रियाणि च
क्षमते सर्वतः साधुः साध्वाप्नोति च सत्यवान्
Akshamayah kshamayashcha priyanihapriyani cha
Kshamate sarvatah sadhuh sadhvapnoti cha satyavan
156.15
कल्याणं कुरुते गाढं ह्रीमान्न श्लाघते क्वचित्
प्रशान्तवाङ्मना नित्यं ह्रीस्तु धर्मादवाप्यते
Kalyanam kurute gadham hrimanna shlaghate kvachit
Prashantavanmana nityam hristu dharmadavapyate
156.16
धर्मार्थहेतोः क्षमते तितिक्षा क्षान्तिरुच्यते
लोकसंग्रहणार्थं तु सा तु धैर्येण लभ्यते
Dharmarthahetoh kshamate titiksha kshantiruchyate
Lokasangrahanartham tu sa tu dhairyena labhyate
156.17
त्यागः स्नेहस्य यस्त्यागो विषयाणां तथैव च
रागद्वेषप्रहीणस्य त्यागो भवति नान्यथा
Tyagah snehasya yastyago vishayanam tathaiva cha
Ragadveshaprahinasya tyago bhavati nanyatha
156.18
आर्यता नाम भूतानां यः करोति प्रयत्नतः
शुभं कर्म निराकारो वीतरागत्वमेव च
Aryata nama bhutanam yah karoti prayatnatah
Shubham karma nirakaro vitaragatvameva cha
156.19
धृतिर्नाम सुखे दुःखे यथा नाप्नोति विक्रियाम्
तां भजेत सदा प्राज्ञो य इच्छेद्भूतिमात्मनः
Dhritirnama sukhe duhkhe yatha napnoti vikriyam
Tam bhajeta sada pragyo ya ichchhedbhutimatmanah
156.20
सर्वथा क्षमिणा भाव्यं तथा सत्यपरेण च
वीतहर्षभयक्रोधो धृतिमाप्नोति पण्डितः
Sarvatha kshamina bhavyam tatha satyaparena cha
Vitaharshabhayakrodho dhritimapnoti panditah
156.21
अद्रोहः सर्वभूतेषु कर्मणा मनसा गिरा
अनुग्रहश्च दानं च सतां धर्मः सनातनः
Adrohah sarvabhuteshu karmana manasa gira
Anugrahashcha danam cha satam dharmah sanatanah
156.22
एते त्रयोदशाकाराः पृथक्सत्यैकलक्षणाः
भजन्ते सत्यमेवेह बृंहयन्ति च भारत
Ete trayodashakarah prithaksatyaikalakshanah
Bhajante satyameveha brinhayanti cha bharata
156.23
नान्तः शक्यो गुणानां हि वक्तुं सत्यस्य भारत
अतः सत्यं प्रशंसन्ति विप्राः सपितृदेवताः
Nantah shakyo gunanam hi vaktum satyasya bharata
Atah satyam prashansanti viprah sapitridevatah
156.24
नास्ति सत्यात्परो धर्मो नानृतात्पातकं परम्
स्थितिर्हि सत्यं धर्मस्य तस्मात्सत्यं न लोपयेत्
Nasti satyatparo dharmo nanritatpatakam param
Sthitirhi satyam dharmasya tasmatsatyam na lopayet
156.25
उपैति सत्याद्दानं हि तथा यज्ञाः सदक्षिणाः
व्रताग्निहोत्रं वेदाश्च ये चान्ये धर्मनिश्चयाः
Upaiti satyaddanam hi tatha yagyah sadakshinah
Vratagnihotram vedashcha ye chanye dharmanishchayah
156.26
अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम्
अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेवातिरिच्यते
Ashvamedhasahasram cha satyam cha tulaya dhritam
Ashvamedhasahasraddhi satyamevatirichyate