Chapter 153

153.1

युधिष्ठिर उवाच
अनर्थानामधिष्ठानमुक्तो लोभः पितामह
अज्ञानमपि वै तात श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

Yudhishthira uvacha
Anarthanamadhishthanamukto lobhah pitamaha
Agyanamapi vai tata shrotumichchhami tattvatah

भीष्म उवाच
करोति पापं योऽज्ञानान्नात्मनो वेत्ति च क्षमम्
प्रद्वेष्टि साधुवृत्तांश्च स लोकस्यैति वाच्यताम्

Bhishma uvacha
Karoti papam yogyanannatmano vetti cha kshamam
Pradveshti sadhuvrittanshcha sa lokasyaiti vachyatam

अज्ञानान्निरयं याति तथाज्ञानेन दुर्गतिम्
अज्ञानात्क्लेशमाप्नोति तथापत्सु निमज्जति

Agyanannirayam yati tathagyanena durgatim
Agyanatkleshamapnoti tathapatsu nimajjati

युधिष्ठिर उवाच
अज्ञानस्य प्रवृत्तिं च स्थानं वृद्धिं क्षयोदयौ
मूलं योगं गतिं कालं कारणं हेतुमेव च

Yudhishthira uvacha
Agyanasya pravrittim cha sthanam vriddhim kshayodayau
Mulam yogam gatim kalam karanam hetumeva cha

श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन यथावदिह पार्थिव
अज्ञानप्रभवं हीदं यद्दुःखमुपलभ्यते

Shrotumichchhami tattvena yathavadiha parthiva
Agyanaprabhavam hidam yadduhkhamupalabhyate

भीष्म उवाच
रागो द्वेषस्तथा मोहो हर्षः शोकोऽभिमानिता
कामः क्रोधश्च दर्पश्च तन्द्रीरालस्यमेव च

Bhishma uvacha
Rago dveshastatha moho harshah shokobhimanita
Kamah krodhashcha darpashcha tandriralasyameva cha

इच्छा द्वेषस्तथा तापः परवृद्ध्युपतापिता
अज्ञानमेतन्निर्दिष्टं पापानां चैव याः क्रियाः

Ichchha dveshastatha tapah paravriddhyupatapita
Agyanametannirdishtam papanam chaiva yah kriyah

एतया या प्रवृत्तिश्च वृद्ध्यादीन्यांश्च पृच्छसि
विस्तरेण महाबाहो शृणु तच्च विशां पते

Etaya ya pravrittishcha vriddhyadinyanshcha prichchhasi
Vistarena mahabaho shrinu tachcha visham pate

उभावेतौ समफलौ समदोषौ च भारत
अज्ञानं चातिलोभश्चाप्येकं जानीहि पार्थिव

Ubhavetau samaphalau samadoshau cha bharata
Agyanam chatilobhashchapyekam janihi parthiva

लोभप्रभवमज्ञानं वृद्धं भूयः प्रवर्धते
स्थाने स्थानं क्षये क्षैण्यमुपैति विविधां गतिम्

Lobhaprabhavamagyanam vriddham bhuyah pravardhate
Sthane sthanam kshaye kshainyamupaiti vividham gatim

मूलं लोभस्य महतः कालात्मगतिरेव च
छिन्नेऽच्छिन्ने तथा लोभे कारणं काल एव हि

Mulam lobhasya mahatah kalatmagatireva cha
Chhinnechchhinne tatha lobhe karanam kala eva hi

तस्याज्ञानात्तु लोभो हि लोभादज्ञानमेव च
सर्वे दोषास्तथा लोभात्तस्माल्लोभं विवर्जयेत्

Tasyagyanattu lobho hi lobhadagyanameva cha
Sarve doshastatha lobhattasmallobham vivarjayet

जनको युवनाश्वश्च वृषादर्भिः प्रसेनजित्
लोभक्षयाद्दिवं प्राप्तास्तथैवान्ये जनाधिपाः

Janako yuvanashvashcha vrishadarbhih prasenajit
Lobhakshayaddivam praptastathaivanye janadhipah

प्रत्यक्षं तु कुरुश्रेष्ठ त्यज लोभमिहात्मना
त्यक्त्वा लोभं सुखं लोके प्रेत्य चानुचरिष्यसि

Pratyaksham tu kurushreshtha tyaja lobhamihatmana
Tyaktva lobham sukham loke pretya chanucharishyasi