UtshovChapter 150
150.1
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
संवादं भरतश्रेष्ठ शल्मलेः पवनस्य च
Bhishma uvacha
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Sanvadam bharatashreshtha shalmaleh pavanasya cha
150.2
हिमवन्तं समासाद्य महानासीद्वनस्पतिः
वर्षपूगाभिसंवृद्धः शाखास्कन्धपलाशवान्
Himavantam samasadya mahanasidvanaspatih
Varshapugabhisanvriddhah shakhaskandhapalashavan
150.3
तत्र स्म मत्ता मातङ्गा धर्मार्ताः श्रमकर्शिताः
विश्रमन्ति महाबाहो तथान्या मृगजातयः
Tatra sma matta matanga dharmartah shramakarshitah
Vishramanti mahabaho tathanya mrigajatayah
150.4
नल्वमात्रपरीणाहो घनच्छायो वनस्पतिः
शुकशारिकसंघुष्टः फलवान्पुष्पवानपि
Nalvamatraparinaho ghanachchhayo vanaspatih
Shukasharikasanghushtah phalavanpushpavanapi
150.5
सार्थिका वणिजश्चापि तापसाश्च वनौकसः
वसन्ति वासान्मार्गस्थाः सुरम्ये तरुसत्तमे
Sarthika vanijashchapi tapasashcha vanaukasah
Vasanti vasanmargasthah suramye tarusattame
150.6
तस्या ता विपुलाः शाखा दृष्ट्वा स्कन्धांश्च सर्वतः
अभिगम्याब्रवीदेनं नारदो भरतर्षभ
Tasya ta vipulah shakha drishtva skandhanshcha sarvatah
Abhigamyabravidenam narado bharatarshabha
150.7
अहो नु रमणीयस्त्वमहो चासि मनोरमः
प्रीयामहे त्वया नित्यं तरुप्रवर शल्मले
Aho nu ramaniyastvamaho chasi manoramah
Priyamahe tvaya nityam tarupravara shalmale
150.8
सदैव शकुनास्तात मृगाश्चाधस्तथा गजाः
वसन्ति तव संहृष्टा मनोहरतरास्तथा
Sadaiva shakunastata mrigashchadhastatha gajah
Vasanti tava sanhrishta manoharatarastatha
150.9
तव शाखा महाशाख स्कन्धं च विपुलं तथा
न वै प्रभग्नान्पश्यामि मारुतेन कथंचन
Tava shakha mahashakha skandham cha vipulam tatha
Na vai prabhagnanpashyami marutena kathanchana
150.10
किं नु ते मारुतस्तात प्रीतिमानथ वा सुहृत्
त्वां रक्षति सदा येन वनेऽस्मिन्पवनो ध्रुवम्
Kim nu te marutastata pritimanatha va suhrit
Tvam rakshati sada yena vanesminpavano dhruvam
150.11
विवान्हि पवनः स्थानाद्वृक्षानुच्चावचानपि
पर्वतानां च शिखराण्याचालयति वेगवान्
Vivanhi pavanah sthanadvrikshanuchchavachanapi
Parvatanam cha shikharanyachalayati vegavan
150.12
शोषयत्येव पातालं विवान्गन्धवहः शुचिः
ह्रदांश्च सरितश्चैव सागरांश्च तथैव ह
Shoshayatyeva patalam vivangandhavahah shuchih
Hradanshcha saritashchaiva sagaranshcha tathaiva ha
150.13
त्वां संरक्षेत पवनः सखित्वेन न संशयः
तस्माद्बहलशाखोऽसि पर्णवान्पुष्पवानपि
Tvam sanraksheta pavanah sakhitvena na sanshayah
Tasmadbahalashakhosi parnavanpushpavanapi
150.14
इदं च रमणीयं ते प्रतिभाति वनस्पते
यदिमे विहगास्तात रमन्ते मुदितास्त्वयि
Idam cha ramaniyam te pratibhati vanaspate
Yadime vihagastata ramante muditastvayi
150.15
एषां पृथक्समस्तानां श्रूयते मधुरः स्वरः
पुष्पसंमोदने काले वाशतां सुमनोहरम्
Esham prithaksamastanam shruyate madhurah svarah
Pushpasammodane kale vashatam sumanoharam
150.16
तथेमे मुदिता नागाः स्वयूथकुलशोभिनः
घर्मार्तास्त्वां समासाद्य सुखं विन्दन्ति शल्मले
Tatheme mudita nagah svayuthakulashobhinah
Gharmartastvam samasadya sukham vindanti shalmale
150.17
तथैव मृगजातीभिरन्याभिरुपशोभसे
तथा सार्थाधिवासैश्च शोभसे मेरुवद्द्रुम
Tathaiva mrigajatibhiranyabhirupashobhase
Tatha sarthadhivasaishcha shobhase meruvaddruma
150.18
ब्राह्मणैश्च तपःसिद्धैस्तापसैः श्रमणैरपि
त्रिविष्टपसमं मन्ये तवायतनमेव ह
Brahmanaishcha tapahsiddhaistapasaih shramanairapi
Trivishtapasamam manye tavayatanameva ha
150.19
बन्धुत्वादथ वा सख्याच्छल्मले नात्र संशयः
पालयत्येव सततं भीमः सर्वत्रगोऽनिलः
Bandhutvadatha va sakhyachchhalmale natra sanshayah
Palayatyeva satatam bhimah sarvatragonilah
150.20
न्यग्भावं परमं वायोः शल्मले त्वमुपागतः
तवाहमस्मीति सदा येन रक्षति मारुतः
Nyagbhavam paramam vayoh shalmale tvamupagatah
Tavahamasmiti sada yena rakshati marutah
150.21
न तं पश्याम्यहं वृक्षं पर्वतं वापि तं दृढम्
यो न वायुबलाद्भग्नः पृथिव्यामिति मे मतिः
Na tam pashyamyaham vriksham parvatam vapi tam dridham
Yo na vayubaladbhagnah prithivyamiti me matih
150.22
त्वं पुनः कारणैर्नूनं शल्मले रक्ष्यसे सदा
वायुना सपरीवारस्तेन तिष्ठस्यसंशयम्
Tvam punah karanairnunam shalmale rakshyase sada
Vayuna saparivarastena tishthasyasanshayam
150.23
शल्मलिरुवाच
न मे वायुः सखा ब्रह्मन्न बन्धुर्न च मे सुहृत्
परमेष्ठी तथा नैव येन रक्षति मानिलः
Shalmaliruvacha
Na me vayuh sakha brahmanna bandhurna cha me suhrit
Parameshthi tatha naiva yena rakshati manilah
150.24
मम तेजोबलं वायोर्भीममपि हि नारद
कलामष्टादशीं प्राणैर्न मे प्राप्नोति मारुतः
Mama tejobalam vayorbhimamapi hi narada
Kalamashtadashim pranairna me prapnoti marutah
150.25
आगच्छन्परमो वायुर्मया विष्टम्भितो बलात्
रुजन्द्रुमान्पर्वतांश्च यच्चान्यदपि किंचन
Agachchhanparamo vayurmaya vishtambhito balat
Rujandrumanparvatanshcha yachchanyadapi kinchana
150.26
स मया बहुशो भग्नः प्रभञ्जन्वै प्रभञ्जनः
तस्मान्न बिभ्ये देवर्षे क्रुद्धादपि समीरणात्
Sa maya bahusho bhagnah prabhanjanvai prabhanjanah
Tasmanna bibhye devarshe kruddhadapi samiranat
150.27
नारद उवाच
शल्मले विपरीतं ते दर्शनं नात्र संशयः
न हि वायोर्बलेनास्ति भूतं तुल्यबलं क्वचित्
Narada uvacha
Shalmale viparitam te darshanam natra sanshayah
Na hi vayorbalenasti bhutam tulyabalam kvachit
150.28
इन्द्रो यमो वैश्रवणो वरुणश्च जलेश्वरः
न तेऽपि तुल्या मरुतः किं पुनस्त्वं वनस्पते
Indro yamo vaishravano varunashcha jaleshvarah
Na tepi tulya marutah kim punastvam vanaspate
150.29
यद्धि किंचिदिह प्राणि शल्मले चेष्टते भुवि
सर्वत्र भगवान्वायुश्चेष्टाप्राणकरः प्रभुः
Yaddhi kinchidiha prani shalmale cheshtate bhuvi
Sarvatra bhagavanvayushcheshtapranakarah prabhuh
150.30
एष चेष्टयते सम्यक्प्राणिनः सम्यगायतः
असम्यगायतो भूयश्चेष्टते विकृतो नृषु
Esha cheshtayate samyakpraninah samyagayatah
Asamyagayato bhuyashcheshtate vikrito nrishu
150.31
स त्वमेवंविधं वायुं सर्वसत्त्वभृतां वरम्
न पूजयसि पूज्यं तं किमन्यद्बुद्धिलाघवात्
Sa tvamevanvidham vayum sarvasattvabhritam varam
Na pujayasi pujyam tam kimanyadbuddhilaghavat
150.32
असारश्चासि दुर्बुद्धे केवलं बहु भाषसे
क्रोधादिभिरवच्छन्नो मिथ्या वदसि शल्मले
Asarashchasi durbuddhe kevalam bahu bhashase
Krodhadibhiravachchhanno mithya vadasi shalmale
150.33
मम रोषः समुत्पन्नस्त्वय्येवं संप्रभाषति
ब्रवीम्येष स्वयं वायोस्तव दुर्भाषितं बहु
Mama roshah samutpannastvayyevam samprabhashati
Bravimyesha svayam vayostava durbhashitam bahu
150.34
चन्दनैः स्पन्दनैः शालैः सरलैर्देवदारुभिः
वेतसैर्बन्धनैश्चापि ये चान्ये बलवत्तराः
Chandanaih spandanaih shalaih saralairdevadarubhih
Vetasairbandhanaishchapi ye chanye balavattarah
150.35
तैश्चापि नैवं दुर्बुद्धे क्षिप्तो वायुः कृतात्मभिः
ते हि जानन्ति वायोश्च बलमात्मन एव च
Taishchapi naivam durbuddhe kshipto vayuh kritatmabhih
Te hi jananti vayoshcha balamatmana eva cha
150.36
तस्मात्ते वै नमस्यन्ति श्वसनं द्रुमसत्तमाः
त्वं तु मोहान्न जानीषे वायोर्बलमनन्तकम्
Tasmatte vai namasyanti shvasanam drumasattamah
Tvam tu mohanna janishe vayorbalamanantakam