UtshovChapter 148
148.1
शौनक उवाच
तस्मात्तेऽहं प्रवक्ष्यामि धर्ममावृत्तचेतसे
श्रीमान्महाबलस्तुष्टो यस्त्वं धर्ममवेक्षसे
पुरस्ताद्दारुणो भूत्वा सुचित्रतरमेव तत्
Shaunaka uvacha
Tasmatteham pravakshyami dharmamavrittachetase
Shrimanmahabalastushto yastvam dharmamavekshase
Purastaddaruno bhutva suchitratarameva tat
148.2
अनुगृह्णन्ति भूतानि स्वेन वृत्तेन पार्थिव
कृत्स्ने नूनं सदसती इति लोको व्यवस्यति
यत्र त्वं तादृशो भूत्वा धर्ममद्यानुपश्यसि
Anugrihnanti bhutani svena vrittena parthiva
Kritsne nunam sadasati iti loko vyavasyati
Yatra tvam tadrisho bhutva dharmamadyanupashyasi
148.3
हित्वा सुरुचिरं भक्ष्यं भोगांश्च तप आस्थितः
इत्येतदपि भूतानामद्भुतं जनमेजय
Hitva suruchiram bhakshyam bhoganshcha tapa asthitah
Ityetadapi bhutanamadbhutam janamejaya
148.4
यो दुर्बलो भवेद्दाता कृपणो वा तपोधनः
अनाश्चर्यं तदित्याहुर्नातिदूरे हि वर्तते
Yo durbalo bhaveddata kripano va tapodhanah
Anashcharyam tadityahurnatidure hi vartate
148.5
एतदेव हि कार्पण्यं समग्रमसमीक्षितम्
तस्मात्समीक्षयैव स्याद्भवेत्तस्मिंस्ततो गुणः
Etadeva hi karpanyam samagramasamikshitam
Tasmatsamikshayaiva syadbhavettasminstato gunah
148.6
यज्ञो दानं दया वेदाः सत्यं च पृथिवीपते
पञ्चैतानि पवित्राणि षष्ठं सुचरितं तपः
Yagyo danam daya vedah satyam cha prithivipate
Panchaitani pavitrani shashtham sucharitam tapah
148.7
तदेव राज्ञां परमं पवित्रं जनमेजय
तेन सम्यग्गृहीतेन श्रेयांसं धर्ममाप्स्यसि
Tadeva ragyam paramam pavitram janamejaya
Tena samyaggrihitena shreyansam dharmamapsyasi
148.8
पुण्यदेशाभिगमनं पवित्रं परमं स्मृतम्
अपि ह्युदाहरन्तीमा गाथा गीता ययातिना
Punyadeshabhigamanam pavitram paramam smritam
Api hyudaharantima gatha gita yayatina
148.9
यो मर्त्यः प्रतिपद्येत आयुर्जीवेत वा पुनः
यज्ञमेकान्ततः कृत्वा तत्संन्यस्य तपश्चरेत्
Yo martyah pratipadyeta ayurjiveta va punah
Yagyamekantatah kritva tatsannyasya tapashcharet
148.10
पुण्यमाहुः कुरुक्षेत्रं सरस्वत्यां पृथूदकम्
यत्रावगाह्य पीत्वा वा नैवं श्वोमरणं तपेत्
Punyamahuh kurukshetram sarasvatyam prithudakam
Yatravagahya pitva va naivam shvomaranam tapet
148.11
महासरः पुष्कराणि प्रभासोत्तरमानसे
कालोदं त्वेव गन्तासि लब्धायुर्जीविते पुनः
Mahasarah pushkarani prabhasottaramanase
Kalodam tveva gantasi labdhayurjivite punah
148.12
सरस्वतीदृषद्वत्यौ सेवमानोऽनुसंचरेः
स्वाध्यायशीलः स्थानेषु सर्वेषु समुपस्पृशेः
Sarasvatidrishadvatyau sevamanonusanchareh
Svadhyayashilah sthaneshu sarveshu samupasprisheh
148.13
त्यागधर्मं पवित्राणां संन्यासं परमब्रवीत्
अत्राप्युदाहरन्तीमा गाथाः सत्यवता कृताः
Tyagadharmam pavitranam sannyasam paramabravit
Atrapyudaharantima gathah satyavata kritah
148.14
यथा कुमारः सत्यो वै न पुण्यो न च पापकृत्
न ह्यस्ति सर्वभूतेषु दुःखमस्मिन्कुतः सुखम्
Yatha kumarah satyo vai na punyo na cha papakrit
Na hyasti sarvabhuteshu duhkhamasminkutah sukham
148.15
एवं प्रकृतिभूतानां सर्वसंसर्गयायिनाम्
त्यजतां जीवितं प्रायो विवृते पुण्यपातके
Evam prakritibhutanam sarvasansargayayinam
Tyajatam jivitam prayo vivrite punyapatake
148.16
यत्त्वेव राज्ञो ज्यायो वै कार्याणां तद्वदामि ते
बलेन संविभागैश्च जय स्वर्गं पुनीष्व च
Yattveva ragyo jyayo vai karyanam tadvadami te
Balena sanvibhagaishcha jaya svargam punishva cha
148.17
यस्यैवं बलमोजश्च स धर्मस्य प्रभुर्नरः
ब्राह्मणानां सुखार्थं त्वं पर्येहि पृथिवीमिमाम्
Yasyaivam balamojashcha sa dharmasya prabhurnarah
Brahmananam sukhartham tvam paryehi prithivimimam
148.18
यथैवैनान्पुराक्षैप्सीस्तथैवैनान्प्रसादय
अपि धिक्क्रियमाणोऽपि त्यज्यमानोऽप्यनेकधा
Yathaivainanpurakshaipsistathaivainanprasadaya
Api dhikkriyamanopi tyajyamanopyanekadha
148.19
आत्मनो दर्शनं विद्वन्नाहन्तास्मीति मा क्रुधः
घटमानः स्वकार्येषु कुरु नैःश्रेयसं परम्
Atmano darshanam vidvannahantasmiti ma krudhah
Ghatamanah svakaryeshu kuru naihshreyasam param
148.20
हिमाग्निघोरसदृशो राजा भवति कश्चन
लाङ्गलाशनिकल्पो वा भवत्यन्यः परंतप
Himagnighorasadrisho raja bhavati kashchana
Langalashanikalpo va bhavatyanyah parantapa
148.21
न निःशेषेण मन्तव्यमचिकित्स्येन वा पुनः
न जातु नाहमस्मीति प्रसक्तव्यमसाधुषु
Na nihsheshena mantavyamachikitsyena va punah
Na jatu nahamasmiti prasaktavyamasadhushu
148.22
विकर्मणा तप्यमानः पादात्पापस्य मुच्यते
नैतत्कार्यं पुनरिति द्वितीयात्परिमुच्यते
चरिष्ये धर्ममेवेति तृतीयात्परिमुच्यते
Vikarmana tapyamanah padatpapasya muchyate
Naitatkaryam punariti dvitiyatparimuchyate
Charishye dharmameveti tritiyatparimuchyate
148.23
कल्याणमनुमन्तव्यं पुरुषेण बुभूषता
ये सुगन्धीनि सेवन्ते तथागन्धा भवन्ति ते
ये दुर्गन्धीनि सेवन्ते तथागन्धा भवन्ति ते
Kalyanamanumantavyam purushena bubhushata
Ye sugandhini sevante tathagandha bhavanti te
Ye durgandhini sevante tathagandha bhavanti te
148.24
तपश्चर्यापरः सद्यः पापाद्धि परिमुच्यते
संवत्सरमुपास्याग्निमभिशस्तः प्रमुच्यते
त्रीणि वर्षाण्युपास्याग्निं भ्रूणहा विप्रमुच्यते
Tapashcharyaparah sadyah papaddhi parimuchyate
Sanvatsaramupasyagnimabhishastah pramuchyate
Trini varshanyupasyagnim bhrunaha vipramuchyate
148.25
यावतः प्राणिनो हन्यात्तज्जातीयान्स्वभावतः
प्रमीयमाणानुन्मोच्य भ्रूणहा विप्रमुच्यते
Yavatah pranino hanyattajjatiyansvabhavatah
Pramiyamananunmochya bhrunaha vipramuchyate
148.26
अपि वाप्सु निमज्जेत त्रिर्जपन्नघमर्षणम्
यथाश्वमेधावभृथस्तथा तन्मनुरब्रवीत्
Api vapsu nimajjeta trirjapannaghamarshanam
Yathashvamedhavabhrithastatha tanmanurabravit
148.27
क्षिप्रं प्रणुदते पापं सत्कारं लभते तथा
अपि चैनं प्रसीदन्ति भूतानि जडमूकवत्
Kshipram pranudate papam satkaram labhate tatha
Api chainam prasidanti bhutani jadamukavat
148.28
बृहस्पतिं देवगुरुं सुरासुराः; समेत्य सर्वे नृपतेऽन्वयुञ्जन्
धर्मे फलं वेत्थ कृते महर्षे; तथेतरस्मिन्नरके पापलोके
Brihaspatim devagurum surasurah; sametya sarve nripatenvayunjan
Dharme phalam vettha krite maharshe; tathetarasminnarake papaloke
148.29
उभे तु यस्य सुकृते भवेतां; किं स्वित्तयोस्तत्र जयोत्तरं स्यात्
आचक्ष्व नः कर्मफलं महर्षे; कथं पापं नुदते पुण्यशीलः
Ubhe tu yasya sukrite bhavetam; kim svittayostatra jayottaram syat
Achakshva nah karmaphalam maharshe; katham papam nudate punyashilah
148.30
बृहस्पतिरुवाच
कृत्वा पापं पूर्वमबुद्धिपूर्वं; पुण्यानि यः कुरुते बुद्धिपूर्वम्
स तत्पापं नुदते पुण्यशीलो; वासो यथा मलिनं क्षारयुक्त्या
Brihaspatiruvacha
Kritva papam purvamabuddhipurvam; punyani yah kurute buddhipurvam
Sa tatpapam nudate punyashilo; vaso yatha malinam ksharayuktya
148.31
पापं कृत्वा न मन्येत नाहमस्मीति पूरुषः
चिकीर्षेदेव कल्याणं श्रद्दधानोऽनसूयकः
Papam kritva na manyeta nahamasmiti purushah
Chikirshedeva kalyanam shraddadhanonasuyakah
148.32
छिद्राणि वसनस्येव साधुना विवृणोति यः
यः पापं पुरुषः कृत्वा कल्याणमभिपद्यते
Chhidrani vasanasyeva sadhuna vivrinoti yah
Yah papam purushah kritva kalyanamabhipadyate
148.33
यथादित्यः पुनरुद्यंस्तमः सर्वं व्यपोहति
कल्याणमाचरन्नेवं सर्वं पापं व्यपोहति
Yathadityah punarudyanstamah sarvam vyapohati
Kalyanamacharannevam sarvam papam vyapohati
148.34
भीष्म उवाच
एवमुक्त्वा स राजानमिन्द्रोतो जनमेजयम्
याजयामास विधिवद्वाजिमेधेन शौनकः
Bhishma uvacha
Evamuktva sa rajanamindroto janamejayam
Yajayamasa vidhivadvajimedhena shaunakah
148.35
ततः स राजा व्यपनीतकल्मषः; श्रिया युतः प्रज्वलिताग्निरूपया
विवेश राज्यं स्वममित्रकर्शनो; दिवं यथा पूर्णवपुर्निशाकरः
Tatah sa raja vyapanitakalmashah; shriya yutah prajvalitagnirupaya
Vivesha rajyam svamamitrakarshano; divam yatha purnavapurnishakarah