UtshovChapter 135
135.1
भीष्म उवाच
अत्रैव चेदमव्यग्रः शृण्वाख्यानमनुत्तमम्
दीर्घसूत्रं समाश्रित्य कार्याकार्यविनिश्चये
Bhishma uvacha
Atraiva chedamavyagrah shrinvakhyanamanuttamam
Dirghasutram samashritya karyakaryavinishchaye
135.2
नातिगाधे जलस्थाये सुहृदः शकुलास्त्रयः
प्रभूतमत्स्ये कौन्तेय बभूवुः सहचारिणः
Natigadhe jalasthaye suhridah shakulastrayah
Prabhutamatsye kaunteya babhuvuh sahacharinah
135.3
अत्रैकः प्राप्तकालज्ञो दीर्घदर्शी तथापरः
दीर्घसूत्रश्च तत्रैकस्त्रयाणां जलचारिणाम्
Atraikah praptakalagyo dirghadarshi tathaparah
Dirghasutrashcha tatraikastrayanam jalacharinam
135.4
कदाचित्तज्जलस्थायं मत्स्यबन्धाः समन्ततः
निःस्रावयामासुरथो निम्नेषु विविधैर्मुखैः
Kadachittajjalasthayam matsyabandhah samantatah
Nihsravayamasuratho nimneshu vividhairmukhaih
135.5
प्रक्षीयमाणं तं बुद्ध्वा जलस्थायं भयागमे
अब्रवीद्दीर्घदर्शी तु तावुभौ सुहृदौ तदा
Prakshiyamanam tam buddhva jalasthayam bhayagame
Abraviddirghadarshi tu tavubhau suhridau tada
135.6
इयमापत्समुत्पन्ना सर्वेषां सलिलौकसाम्
शीघ्रमन्यत्र गच्छामः पन्था यावन्न दुष्यति
Iyamapatsamutpanna sarvesham salilaukasam
Shighramanyatra gachchhamah pantha yavanna dushyati
135.7
अनागतमनर्थं हि सुनयैर्यः प्रबाधते
न स संशयमाप्नोति रोचतां वां व्रजामहे
Anagatamanartham hi sunayairyah prabadhate
Na sa sanshayamapnoti rochatam vam vrajamahe
135.8
दीर्घसूत्रस्तु यस्तत्र सोऽब्रवीत्सम्यगुच्यते
न तु कार्या त्वरा यावदिति मे निश्चिता मतिः
Dirghasutrastu yastatra sobravitsamyaguchyate
Na tu karya tvara yavaditi me nishchita matih
135.9
अथ संप्रतिपत्तिज्ञः प्राब्रवीद्दीर्घदर्शिनम्
प्राप्ते काले न मे किंचिन्न्यायतः परिहास्यते
Atha sampratipattigyah prabraviddirghadarshinam
Prapte kale na me kinchinnyayatah parihasyate
135.10
एवमुक्तो निराक्रामद्दीर्घदर्शी महामतिः
जगाम स्रोतसैकेन गम्भीरसलिलाशयम्
Evamukto nirakramaddirghadarshi mahamatih
Jagama srotasaikena gambhirasalilashayam
135.11
ततः प्रस्रुततोयं तं समीक्ष्य सलिलाशयम्
बबन्धुर्विविधैर्योगैर्मत्स्यान्मत्स्योपजीविनः
Tatah prasrutatoyam tam samikshya salilashayam
Babandhurvividhairyogairmatsyanmatsyopajivinah
135.12
विलोड्यमाने तस्मिंस्तु स्रुततोये जलाशये
अगच्छद्ग्रहणं तत्र दीर्घसूत्रः सहापरैः
Vilodyamane tasminstu srutatoye jalashaye
Agachchhadgrahanam tatra dirghasutrah sahaparaih
135.13
उद्दानं क्रियमाणं च मत्स्यानां वीक्ष्य रज्जुभिः
प्रविश्यान्तरमन्येषामग्रसत्प्रतिपत्तिमान्
Uddanam kriyamanam cha matsyanam vikshya rajjubhih
Pravishyantaramanyeshamagrasatpratipattiman
135.14
ग्रस्तमेव तदुद्दानं गृहीत्वास्त तथैव सः
सर्वानेव तु तांस्तत्र ते विदुर्ग्रथिता इति
Grastameva taduddanam grihitvasta tathaiva sah
Sarvaneva tu tanstatra te vidurgrathita iti
135.15
ततः प्रक्षाल्यमानेषु मत्स्येषु विमले जले
त्यक्त्वा रज्जुं विमुक्तोऽभूच्छीघ्रं संप्रतिपत्तिमान्
Tatah prakshalyamaneshu matsyeshu vimale jale
Tyaktva rajjum vimuktobhuchchhighram sampratipattiman
135.16
दीर्घसूत्रस्तु मन्दात्मा हीनबुद्धिरचेतनः
मरणं प्राप्तवान्मूढो यथैवोपहतेन्द्रियः
Dirghasutrastu mandatma hinabuddhirachetanah
Maranam praptavanmudho yathaivopahatendriyah
135.17
एवं प्राप्ततमं कालं यो मोहान्नावबुध्यते
स विनश्यति वै क्षिप्रं दीर्घसूत्रो यथा झषः
Evam praptatamam kalam yo mohannavabudhyate
Sa vinashyati vai kshipram dirghasutro yatha jhashah
135.18
आदौ न कुरुते श्रेयः कुशलोऽस्मीति यः पुमान्
स संशयमवाप्नोति यथा संप्रतिपत्तिमान्
Adau na kurute shreyah kushalosmiti yah puman
Sa sanshayamavapnoti yatha sampratipattiman
135.19
अनागतविधानं तु यो नरः कुरुते क्षमम्
श्रेयः प्राप्नोति सोऽत्यर्थं दीर्घदर्शी यथा ह्यसौ
Anagatavidhanam tu yo narah kurute kshamam
Shreyah prapnoti sotyartham dirghadarshi yatha hyasau
135.20
कलाः काष्ठा मुहूर्ताश्च दिना नाड्यः क्षणा लवाः
पक्षा मासाश्च ऋतवस्तुल्याः संवत्सराणि च
Kalah kashtha muhurtashcha dina nadyah kshana lavah
Paksha masashcha ritavastulyah sanvatsarani cha
135.21
पृथिवी देश इत्युक्तः कालः स च न दृश्यते
अभिप्रेतार्थसिद्ध्यर्थं न्यायतो यच्च तत्तथा
Prithivi desha ityuktah kalah sa cha na drishyate
Abhipretarthasiddhyartham nyayato yachcha tattatha
135.22
एतौ धर्मार्थशास्त्रेषु मोक्षशास्त्रेषु चर्षिभिः
प्रधानाविति निर्दिष्टौ कामेशाभिमतौ नृणाम्
Etau dharmarthashastreshu mokshashastreshu charshibhih
Pradhanaviti nirdishtau kameshabhimatau nrinam
135.23
परीक्ष्यकारी युक्तस्तु सम्यक्समुपपादयेत्
देशकालावभिप्रेतौ ताभ्यां फलमवाप्नुयात्
Parikshyakari yuktastu samyaksamupapadayet
Deshakalavabhipretau tabhyam phalamavapnuyat