UtshovChapter 131
131.1
भीष्म उवाच
स्वराष्ट्रात्परराष्ट्राच्च कोशं संजनयेन्नृपः
कोशाद्धि धर्मः कौन्तेय राज्यमूलः प्रवर्तते
Bhishma uvacha
Svarashtratpararashtrachcha kosham sanjanayennripah
Koshaddhi dharmah kaunteya rajyamulah pravartate
131.2
तस्मात्संजनयेत्कोशं संहृत्य परिपालयेत्
परिपाल्यानुगृह्णीयादेष धर्मः सनातनः
Tasmatsanjanayetkosham sanhritya paripalayet
Paripalyanugrihniyadesha dharmah sanatanah
131.3
न कोशः शुद्धशौचेन न नृशंसेन जायते
पदं मध्यममास्थाय कोशसंग्रहणं चरेत्
Na koshah shuddhashauchena na nrishansena jayate
Padam madhyamamasthaya koshasangrahanam charet
131.4
अबलस्य कुतः कोशो ह्यकोशस्य कुतो बलम्
अबलस्य कुतो राज्यमराज्ञः श्रीः कुतो भवेत्
Abalasya kutah kosho hyakoshasya kuto balam
Abalasya kuto rajyamaragyah shrih kuto bhavet
131.5
उच्चैर्वृत्तेः श्रियो हानिर्यथैव मरणं तथा
तस्मात्कोशं बलं मित्राण्यथ राजा विवर्धयेत्
Uchchairvritteh shriyo haniryathaiva maranam tatha
Tasmatkosham balam mitranyatha raja vivardhayet
131.6
हीनकोशं हि राजानमवजानन्ति मानवाः
न चास्याल्पेन तुष्यन्ति कार्यमभ्युत्सहन्ति च
Hinakosham hi rajanamavajananti manavah
Na chasyalpena tushyanti karyamabhyutsahanti cha
131.7
श्रियो हि कारणाद्राजा सत्क्रियां लभते पराम्
सास्य गूहति पापानि वासो गुह्यमिव स्त्रियाः
Shriyo hi karanadraja satkriyam labhate param
Sasya guhati papani vaso guhyamiva striyah
131.8
ऋद्धिमस्यानुवर्तन्ते पुरा विप्रकृता जनाः
शालावृका इवाजस्रं जिघांसूनिव विन्दति
ईदृशस्य कुतो राज्ञः सुखं भरतसत्तम
Riddhimasyanuvartante pura viprakrita janah
Shalavrika ivajasram jighansuniva vindati
Idrishasya kuto ragyah sukham bharatasattama
131.9
उद्यच्छेदेव न ग्लायेदुद्यमो ह्येव पौरुषम्
अप्यपर्वणि भज्येत न नमेतेह कस्यचित्
Udyachchhedeva na glayedudyamo hyeva paurusham
Apyaparvani bhajyeta na nameteha kasyachit
131.10
अप्यरण्यं समाश्रित्य चरेद्दस्युगणैः सह
न त्वेवोद्धृतमर्यादैर्दस्युभिः सहितश्चरेत्
दस्यूनां सुलभा सेना रौद्रकर्मसु भारत
Apyaranyam samashritya chareddasyuganaih saha
Na tvevoddhritamaryadairdasyubhih sahitashcharet
Dasyunam sulabha sena raudrakarmasu bharata
131.11
एकान्तेन ह्यमर्यादात्सर्वोऽप्युद्विजते जनः
दस्यवोऽप्युपशङ्कन्ते निरनुक्रोशकारिणः
Ekantena hyamaryadatsarvopyudvijate janah
Dasyavopyupashankante niranukroshakarinah
131.12
स्थापयेदेव मर्यादां जनचित्तप्रसादिनीम्
अल्पाप्यथेह मर्यादा लोके भवति पूजिता
Sthapayedeva maryadam janachittaprasadinim
Alpapyatheha maryada loke bhavati pujita
131.13
नायं लोकोऽस्ति न पर इति व्यवसितो जनः
नालं गन्तुं च विश्वासं नास्तिके भयशङ्किनि
Nayam lokosti na para iti vyavasito janah
Nalam gantum cha vishvasam nastike bhayashankini
131.14
यथा सद्भिः परादानमहिंसा दस्युभिस्तथा
अनुरज्यन्ति भूतानि समर्यादेषु दस्युषु
Yatha sadbhih paradanamahinsa dasyubhistatha
Anurajyanti bhutani samaryadeshu dasyushu
131.15
अयुध्यमानस्य वधो दारामर्शः कृतघ्नता
ब्रह्मवित्तस्य चादानं निःशेषकरणं तथा
स्त्रिया मोषः परिस्थानं दस्युष्वेतद्विगर्हितम्
Ayudhyamanasya vadho daramarshah kritaghnata
Brahmavittasya chadanam nihsheshakaranam tatha
Striya moshah paristhanam dasyushvetadvigarhitam
131.16
स एष एव भवति दस्युरेतानि वर्जयन्
अभिसंदधते ये न विनाशायास्य भारत
नशेषमेवोपालभ्य न कुर्वन्तीति निश्चयः
Sa esha eva bhavati dasyuretani varjayan
Abhisandadhate ye na vinashayasya bharata
Nasheshamevopalabhya na kurvantiti nishchayah
131.17
तस्मात्सशेषं कर्तव्यं स्वाधीनमपि दस्युभिः
न बलस्थोऽहमस्मीति नृशंसानि समाचरेत्
Tasmatsashesham kartavyam svadhinamapi dasyubhih
Na balasthohamasmiti nrishansani samacharet
131.18
सशेषकारिणस्तात शेषं पश्यन्ति सर्वतः
निःशेषकारिणो नित्यमशेषकरणाद्भयम्
Sasheshakarinastata shesham pashyanti sarvatah
Nihsheshakarino nityamasheshakaranadbhayam