Chapter 129

129.1

युधिष्ठिर उवाच
क्षीणस्य दीर्घसूत्रस्य सानुक्रोशस्य बन्धुषु
विरक्तपौरराष्ट्रस्य निर्द्रव्यनिचयस्य च

Yudhishthira uvacha
Kshinasya dirghasutrasya sanukroshasya bandhushu
Viraktapaurarashtrasya nirdravyanichayasya cha

परिशङ्कितमुख्यस्य स्रुतमन्त्रस्य भारत
असंभावितमित्रस्य भिन्नामात्यस्य सर्वशः

Parishankitamukhyasya srutamantrasya bharata
Asambhavitamitrasya bhinnamatyasya sarvashah

परचक्राभियातस्य दुर्बलस्य बलीयसा
आपन्नचेतसो ब्रूहि किं कार्यमवशिष्यते

Parachakrabhiyatasya durbalasya baliyasa
Apannachetaso bruhi kim karyamavashishyate

भीष्म उवाच
बाह्यश्चेद्विजिगीषुः स्याद्धर्मार्थकुशलः शुचिः
जवेन संधिं कुर्वीत पूर्वान्पूर्वान्विमोक्षयन्

Bhishma uvacha
Bahyashchedvijigishuh syaddharmarthakushalah shuchih
Javena sandhim kurvita purvanpurvanvimokshayan

अधर्मविजिगीषुश्चेद्बलवान्पापनिश्चयः
आत्मनः संनिरोधेन संधिं तेनाभियोजयेत्

Adharmavijigishushchedbalavanpapanishchayah
Atmanah sannirodhena sandhim tenabhiyojayet

अपास्य राजधानीं वा तरेदन्येन वापदम्
तद्भावभावे द्रव्याणि जीवन्पुनरुपार्जयेत्

Apasya rajadhanim va taredanyena vapadam
Tadbhavabhave dravyani jivanpunaruparjayet

यास्तु स्युः केवलत्यागाच्छक्यास्तरितुमापदः
कस्तत्राधिकमात्मानं संत्यजेदर्थधर्मवित्

Yastu syuh kevalatyagachchhakyastaritumapadah
Kastatradhikamatmanam santyajedarthadharmavit

अवरोधाज्जुगुप्सेत का सपत्नधने दया
न त्वेवात्मा प्रदातव्यः शक्ये सति कथंचन

Avarodhajjugupseta ka sapatnadhane daya
Na tvevatma pradatavyah shakye sati kathanchana

युधिष्ठिर उवाच
आभ्यन्तरे प्रकुपिते बाह्ये चोपनिपीडिते
क्षीणे कोशे स्रुते मन्त्रे किं कार्यमवशिष्यते

Yudhishthira uvacha
Abhyantare prakupite bahye chopanipidite
Kshine koshe srute mantre kim karyamavashishyate

भीष्म उवाच
क्षिप्रं वा संधिकामः स्यात्क्षिप्रं वा तीक्ष्णविक्रमः
पदापनयनं क्षिप्रमेतावत्सांपरायिकम्

Bhishma uvacha
Kshipram va sandhikamah syatkshipram va tikshnavikramah
Padapanayanam kshiprametavatsamparayikam

अनुरक्तेन पुष्टेन हृष्टेन जगतीपते
अल्पेनापि हि सैन्येन महीं जयति पार्थिवः

Anuraktena pushtena hrishtena jagatipate
Alpenapi hi sainyena mahim jayati parthivah

हतो वा दिवमारोहेद्विजयी क्षितिमावसेत्
युद्धे तु संत्यजन्प्राणाञ्शक्रस्यैति सलोकताम्

Hato va divamarohedvijayi kshitimavaset
Yuddhe tu santyajanprananshakrasyaiti salokatam

सर्वलोकागमं कृत्वा मृदुत्वं गन्तुमेव च
विश्वासाद्विनयं कुर्याद्व्यवस्येद्वाप्युपानहौ

Sarvalokagamam kritva mridutvam gantumeva cha
Vishvasadvinayam kuryadvyavasyedvapyupanahau

अपक्रमितुमिच्छेद्वा यथाकामं तु सान्त्वयेत्
विलिङ्गमित्वा मित्रेण ततः स्वयमुपक्रमेत्

Apakramitumichchhedva yathakamam tu santvayet
Vilingamitva mitrena tatah svayamupakramet