UtshovChapter 113
113.1
युधिष्ठिर उवाच
किं पार्थिवेन कर्तव्यं किं च कृत्वा सुखी भवेत्
तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन सर्वं धर्मभृतां वर
Yudhishthira uvacha
Kim parthivena kartavyam kim cha kritva sukhi bhavet
Tanmamachakshva tattvena sarvam dharmabhritam vara
113.2
भीष्म उवाच
हन्त तेऽहं प्रवक्ष्यामि शृणु कार्यैकनिश्चयम्
यथा राज्ञेह कर्तव्यं यच्च कृत्वा सुखी भवेत्
Bhishma uvacha
Hanta teham pravakshyami shrinu karyaikanishchayam
Yatha ragyeha kartavyam yachcha kritva sukhi bhavet
113.3
न त्वेवं वर्तितव्यं स्म यथेदमनुशुश्रुमः
उष्ट्रस्य सुमहद्वृत्तं तन्निबोध युधिष्ठिर
Na tvevam vartitavyam sma yathedamanushushrumah
Ushtrasya sumahadvrittam tannibodha yudhishthira
113.4
जातिस्मरो महानुष्ट्रः प्राजापत्ययुगोद्भवः
तपः सुमहदातिष्ठदरण्ये संशितव्रतः
Jatismaro mahanushtrah prajapatyayugodbhavah
Tapah sumahadatishthadaranye sanshitavratah
113.5
तपसस्तस्य चान्ते वै प्रीतिमानभवत्प्रभुः
वरेण छन्दयामास ततश्चैनं पितामहः
Tapasastasya chante vai pritimanabhavatprabhuh
Varena chhandayamasa tatashchainam pitamahah
113.6
उष्ट्र उवाच
भगवंस्त्वत्प्रसादान्मे दीर्घा ग्रीवा भवेदियम्
योजनानां शतं साग्रं या गच्छेच्चरितुं विभो
Ushtra uvacha
Bhagavanstvatprasadanme dirgha griva bhavediyam
Yojananam shatam sagram ya gachchhechcharitum vibho
113.7
भीष्म उवाच
एवमस्त्विति चोक्तः स वरदेन महात्मना
प्रतिलभ्य वरं श्रेष्ठं ययावुष्ट्रः स्वकं वनम्
Bhishma uvacha
Evamastviti choktah sa varadena mahatmana
Pratilabhya varam shreshtham yayavushtrah svakam vanam
113.8
स चकार तदालस्यं वरदानात्स दुर्मतिः
न चैच्छच्चरितुं गन्तुं दुरात्मा कालमोहितः
Sa chakara tadalasyam varadanatsa durmatih
Na chaichchhachcharitum gantum duratma kalamohitah
113.9
स कदाचित्प्रसार्यैवं तां ग्रीवां शतयोजनाम्
चचाराश्रान्तहृदयो वातश्चागात्ततो महान्
Sa kadachitprasaryaivam tam grivam shatayojanam
Chacharashrantahridayo vatashchagattato mahan
113.10
स गुहायां शिरोग्रीवं निधाय पशुरात्मनः
आस्ताथ वर्षमभ्यागात्सुमहत्प्लावयज्जगत्
Sa guhayam shirogrivam nidhaya pashuratmanah
Astatha varshamabhyagatsumahatplavayajjagat
113.11
अथ शीतपरीताङ्गो जम्बुकः क्षुच्छ्रमान्वितः
सदारस्तां गुहामाशु प्रविवेश जलार्दितः
Atha shitaparitango jambukah kshuchchhramanvitah
Sadarastam guhamashu pravivesha jalarditah
113.12
स दृष्ट्वा मांसजीवी तु सुभृशं क्षुच्छ्रमान्वितः
अभक्षयत्ततो ग्रीवामुष्ट्रस्य भरतर्षभ
Sa drishtva mansajivi tu subhrisham kshuchchhramanvitah
Abhakshayattato grivamushtrasya bharatarshabha
113.13
यदा त्वबुध्यतात्मानं भक्ष्यमाणं स वै पशुः
तदा संकोचने यत्नमकरोद्भृशदुःखितः
Yada tvabudhyatatmanam bhakshyamanam sa vai pashuh
Tada sankochane yatnamakarodbhrishaduhkhitah
113.14
यावदूर्ध्वमधश्चैव ग्रीवां संक्षिपते पशुः
तावत्तेन सदारेण जम्बुकेन स भक्षितः
Yavadurdhvamadhashchaiva grivam sankshipate pashuh
Tavattena sadarena jambukena sa bhakshitah
113.15
स हत्वा भक्षयित्वा च जम्बुकोष्ट्रं ततस्तदा
विगते वातवर्षे च निश्चक्राम गुहामुखात्
Sa hatva bhakshayitva cha jambukoshtram tatastada
Vigate vatavarshe cha nishchakrama guhamukhat
113.16
एवं दुर्बुद्धिना प्राप्तमुष्ट्रेण निधनं तदा
आलस्यस्य क्रमात्पश्य महद्दोषमुपागतम्
Evam durbuddhina praptamushtrena nidhanam tada
Alasyasya kramatpashya mahaddoshamupagatam
113.17
त्वमप्येतं विधिं त्यक्त्वा योगेन नियतेन्द्रियः
वर्तस्व बुद्धिमूलं हि विजयं मनुरब्रवीत्
Tvamapyetam vidhim tyaktva yogena niyatendriyah
Vartasva buddhimulam hi vijayam manurabravit
113.18
बुद्धिश्रेष्ठानि कर्माणि बाहुमध्यानि भारत
तानि जङ्घाजघन्यानि भारप्रत्यवराणि च
Buddhishreshthani karmani bahumadhyani bharata
Tani janghajaghanyani bharapratyavarani cha
113.19
राज्यं तिष्ठति दक्षस्य संगृहीतेन्द्रियस्य च
गुप्तमन्त्रश्रुतवतः सुसहायस्य चानघ
Rajyam tishthati dakshasya sangrihitendriyasya cha
Guptamantrashrutavatah susahayasya chanagha
113.20
परीक्ष्यकारिणोऽर्थाश्च तिष्ठन्तीह युधिष्ठिर
सहाययुक्तेन मही कृत्स्ना शक्या प्रशासितुम्
Parikshyakarinorthashcha tishthantiha yudhishthira
Sahayayuktena mahi kritsna shakya prashasitum
113.21
इदं हि सद्भिः कथितं विधिज्ञैः; पुरा महेन्द्रप्रतिमप्रभाव
मयापि चोक्तं तव शास्त्रदृष्ट्या; त्वमत्र युक्तः प्रचरस्व राजन्
Idam hi sadbhih kathitam vidhigyaih; pura mahendrapratimaprabhava
Mayapi choktam tava shastradrishtya; tvamatra yuktah pracharasva rajan