UtshovChapter 114
114.1
युधिष्ठिर उवाच
राजा राज्यमनुप्राप्य दुर्बलो भरतर्षभ
अमित्रस्यातिवृद्धस्य कथं तिष्ठेदसाधनः
Yudhishthira uvacha
Raja rajyamanuprapya durbalo bharatarshabha
Amitrasyativriddhasya katham tishthedasadhanah
114.2
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
सरितां चैव संवादं सागरस्य च भारत
Bhishma uvacha
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Saritam chaiva sanvadam sagarasya cha bharata
114.3
सुरारिनिलयः शश्वत्सागरः सरितां पतिः
पप्रच्छ सरितः सर्वाः संशयं जातमात्मनः
Surarinilayah shashvatsagarah saritam patih
Paprachchha saritah sarvah sanshayam jatamatmanah
114.4
समूलशाखान्पश्यामि निहतांश्छायिनो द्रुमान्
युष्माभिरिह पूर्णाभिरन्यांस्तत्र न वेतसम्
Samulashakhanpashyami nihatanshchhayino druman
Yushmabhiriha purnabhiranyanstatra na vetasam
114.5
अकायश्चाल्पसारश्च वेतसः कूलजश्च वः
अवज्ञाय नशक्यो वा किंचिद्वा तेन वः कृतम्
Akayashchalpasarashcha vetasah kulajashcha vah
Avagyaya nashakyo va kinchidva tena vah kritam
114.6
तदहं श्रोतुमिच्छामि सर्वासामेव वो मतम्
यथा कूलानि चेमानि भित्त्वा नानीयते वशम्
Tadaham shrotumichchhami sarvasameva vo matam
Yatha kulani chemani bhittva naniyate vasham
114.7
ततः प्राह नदी गङ्गा वाक्यमुत्तरमर्थवत्
हेतुमद्ग्राहकं चैव सागरं सरितां पतिम्
Tatah praha nadi ganga vakyamuttaramarthavat
Hetumadgrahakam chaiva sagaram saritam patim
114.8
तिष्ठन्त्येते यथास्थानं नगा ह्येकनिकेतनाः
ततस्त्यजन्ति तत्स्थानं प्रातिलोम्यादचेतसः
Tishthantyete yathasthanam naga hyekaniketanah
Tatastyajanti tatsthanam pratilomyadachetasah
114.9
वेतसो वेगमायान्तं दृष्ट्वा नमति नेतरः
स च वेगेऽभ्यतिक्रान्ते स्थानमासाद्य तिष्ठति
Vetaso vegamayantam drishtva namati netarah
Sa cha vegebhyatikrante sthanamasadya tishthati
114.10
कालज्ञः समयज्ञश्च सदा वश्यश्च नोद्रुमः
अनुलोमस्तथास्तब्धस्तेन नाभ्येति वेतसः
Kalagyah samayagyashcha sada vashyashcha nodrumah
Anulomastathastabdhastena nabhyeti vetasah
114.11
मारुतोदकवेगेन ये नमन्त्युन्नमन्ति च
ओषध्यः पादपा गुल्मा न ते यान्ति पराभवम्
Marutodakavegena ye namantyunnamanti cha
Oshadhyah padapa gulma na te yanti parabhavam
114.12
यो हि शत्रोर्विवृद्धस्य प्रभोर्वधविनाशने
पूर्वं न सहते वेगं क्षिप्रमेव स नश्यति
Yo hi shatrorvivriddhasya prabhorvadhavinashane
Purvam na sahate vegam kshiprameva sa nashyati
114.13
सारासारं बलं वीर्यमात्मनो द्विषतश्च यः
जानन्विचरति प्राज्ञो न स याति पराभवम्
Sarasaram balam viryamatmano dvishatashcha yah
Jananvicharati pragyo na sa yati parabhavam
114.14
एवमेव यदा विद्वान्मन्येतातिबलं रिपुम्
संश्रयेद्वैतसीं वृत्तिमेवं प्रज्ञानलक्षणम्
Evameva yada vidvanmanyetatibalam ripum
Sanshrayedvaitasim vrittimevam pragyanalakshanam