UtshovChapter 111
111.1
युधिष्ठिर उवाच
क्लिश्यमानेषु भूतेषु तैस्तैर्भावैस्ततस्ततः
दुर्गाण्यतितरेद्येन तन्मे ब्रूहि पितामह
Yudhishthira uvacha
Klishyamaneshu bhuteshu taistairbhavaistatastatah
Durganyatitaredyena tanme bruhi pitamaha
111.2
भीष्म उवाच
आश्रमेषु यथोक्तेषु यथोक्तं ये द्विजातयः
वर्तन्ते संयतात्मानो दुर्गाण्यतितरन्ति ते
Bhishma uvacha
Ashrameshu yathokteshu yathoktam ye dvijatayah
Vartante sanyatatmano durganyatitaranti te
111.3
ये दम्भान्न जपन्ति स्म येषां वृत्तिश्च संवृता
विषयांश्च निगृह्णन्ति दुर्गाण्यतितरन्ति ते
Ye dambhanna japanti sma yesham vrittishcha sanvrita
Vishayanshcha nigrihnanti durganyatitaranti te
111.4
वासयन्त्यतिथीन्नित्यं नित्यं ये चानसूयकाः
नित्यं स्वाध्यायशीलाश्च दुर्गाण्यतितरन्ति ते
Vasayantyatithinnityam nityam ye chanasuyakah
Nityam svadhyayashilashcha durganyatitaranti te
111.5
मातापित्रोश्च ये वृत्तिं वर्तन्ते धर्मकोविदाः
वर्जयन्ति दिवास्वप्नं दुर्गाण्यतितरन्ति ते
Matapitroshcha ye vrittim vartante dharmakovidah
Varjayanti divasvapnam durganyatitaranti te
111.6
स्वेषु दारेषु वर्तन्ते न्यायवृत्तेष्वृतावृतौ
अग्निहोत्रपराः सन्तो दुर्गाण्यतितरन्ति ते
Sveshu dareshu vartante nyayavritteshvritavritau
Agnihotraparah santo durganyatitaranti te
111.7
ये न लोभान्नयन्त्यर्थान्राजानो रजसावृताः
विषयान्परिरक्षन्तो दुर्गाण्यतितरन्ति ते
Ye na lobhannayantyarthanrajano rajasavritah
Vishayanparirakshanto durganyatitaranti te
111.8
आहवेषु च ये शूरास्त्यक्त्वा मरणजं भयम्
धर्मेण जयमिच्छन्तो दुर्गाण्यतितरन्ति ते
Ahaveshu cha ye shurastyaktva maranajam bhayam
Dharmena jayamichchhanto durganyatitaranti te
111.9
ये पापानि न कुर्वन्ति कर्मणा मनसा गिरा
निक्षिप्तदण्डा भूतेषु दुर्गाण्यतितरन्ति ते
Ye papani na kurvanti karmana manasa gira
Nikshiptadanda bhuteshu durganyatitaranti te
111.10
ये वदन्तीह सत्यानि प्राणत्यागेऽप्युपस्थिते
प्रमाणभूता भूतानां दुर्गाण्यतितरन्ति ते
Ye vadantiha satyani pranatyagepyupasthite
Pramanabhuta bhutanam durganyatitaranti te
111.11
अनध्यायेषु ये विप्राः स्वाध्यायं नैव कुर्वते
तपोनित्याः सुतपसो दुर्गाण्यतितरन्ति ते
Anadhyayeshu ye viprah svadhyayam naiva kurvate
Taponityah sutapaso durganyatitaranti te
111.12
कर्माण्यकुहकार्थानि येषां वाचश्च सूनृताः
येषामर्थाश्च साध्वर्था दुर्गाण्यतितरन्ति ते
Karmanyakuhakarthani yesham vachashcha sunritah
Yeshamarthashcha sadhvartha durganyatitaranti te
111.13
ये तपश्च तपस्यन्ति कौमारब्रह्मचारिणः
विद्यावेदव्रतस्नाता दुर्गाण्यतितरन्ति ते
Ye tapashcha tapasyanti kaumarabrahmacharinah
Vidyavedavratasnata durganyatitaranti te
111.14
ये च संशान्तरजसः संशान्ततमसश्च ये
सत्ये स्थिता महात्मानो दुर्गाण्यतितरन्ति ते
Ye cha sanshantarajasah sanshantatamasashcha ye
Satye sthita mahatmano durganyatitaranti te
111.15
येषां न कश्चित्त्रसति त्रसन्ति न च कस्यचित्
येषामात्मसमो लोको दुर्गाण्यतितरन्ति ते
Yesham na kashchittrasati trasanti na cha kasyachit
Yeshamatmasamo loko durganyatitaranti te
111.16
परश्रिया न तप्यन्ते ये सन्तः पुरुषर्षभाः
ग्राम्यादन्नान्निवृत्ताश्च दुर्गाण्यतितरन्ति ते
Parashriya na tapyante ye santah purusharshabhah
Gramyadannannivrittashcha durganyatitaranti te
111.17
सर्वान्देवान्नमस्यन्ति सर्वान्धर्मांश्च शृण्वते
ये श्रद्दधाना दान्ताश्च दुर्गाण्यतितरन्ति ते
Sarvandevannamasyanti sarvandharmanshcha shrinvate
Ye shraddadhana dantashcha durganyatitaranti te
111.18
ये न मानितमिच्छन्ति मानयन्ति च ये परम्
मान्यमाना न मन्यन्ते दुर्गाण्यतितरन्ति ते
Ye na manitamichchhanti manayanti cha ye param
Manyamana na manyante durganyatitaranti te
111.19
ये श्राद्धानि च कुर्वन्ति तिथ्यां तिथ्यां प्रजार्थिनः
सुविशुद्धेन मनसा दुर्गाण्यतितरन्ति ते
Ye shraddhani cha kurvanti tithyam tithyam prajarthinah
Suvishuddhena manasa durganyatitaranti te
111.20
ये क्रोधं नैव कुर्वन्ति क्रुद्धान्संशमयन्ति च
न च कुप्यन्ति भृत्येभ्यो दुर्गाण्यतितरन्ति ते
Ye krodham naiva kurvanti kruddhansanshamayanti cha
Na cha kupyanti bhrityebhyo durganyatitaranti te
111.21
मधु मांसं च ये नित्यं वर्जयन्तीह मानवाः
जन्मप्रभृति मद्यं च दुर्गाण्यतितरन्ति ते
Madhu mansam cha ye nityam varjayantiha manavah
Janmaprabhriti madyam cha durganyatitaranti te
111.22
यात्रार्थं भोजनं येषां संतानार्थं च मैथुनम्
वाक्सत्यवचनार्थाय दुर्गाण्यतितरन्ति ते
Yatrartham bhojanam yesham santanartham cha maithunam
Vaksatyavachanarthaya durganyatitaranti te
111.23
ईश्वरं सर्वभूतानां जगतः प्रभवाप्ययम्
भक्ता नारायणं ये च दुर्गाण्यतितरन्ति ते
Ishvaram sarvabhutanam jagatah prabhavapyayam
Bhakta narayanam ye cha durganyatitaranti te
111.24
य एष रक्तपद्माक्षः पीतवासा महाभुजः
सुहृद्भ्राता च मित्रं च संबन्धी च तवाच्युतः
Ya esha raktapadmakshah pitavasa mahabhujah
Suhridbhrata cha mitram cha sambandhi cha tavachyutah
111.25
य इमान्सकलाँल्लोकांश्चर्मवत्परिवेष्टयेत्
इच्छन्प्रभुरचिन्त्यात्मा गोविन्दः पुरुषोत्तमः
Ya imansakalanllokanshcharmavatpariveshtayet
Ichchhanprabhurachintyatma govindah purushottamah
111.26
स्थितः प्रियहिते जिष्णोः स एष पुरुषर्षभ
राजंस्तव च दुर्धर्षो वैकुण्ठः पुरुषोत्तमः
Sthitah priyahite jishnoh sa esha purusharshabha
Rajanstava cha durdharsho vaikunthah purushottamah
111.27
य एनं संश्रयन्तीह भक्त्या नारायणं हरिम्
ते तरन्तीह दुर्गाणि न मेऽत्रास्ति विचारणा
Ya enam sanshrayantiha bhaktya narayanam harim
Te tarantiha durgani na metrasti vicharana
111.28
दुर्गातितरणं ये च पठन्ति श्रावयन्ति च
पाठयन्ति च विप्रेभ्यो दुर्गाण्यतितरन्ति ते
Durgatitaranam ye cha pathanti shravayanti cha
Pathayanti cha viprebhyo durganyatitaranti te
111.29
इति कृत्यसमुद्देशः कीर्तितस्ते मयानघ
संतरेद्येन दुर्गाणि परत्रेह च मानवः
Iti krityasamuddeshah kirtitaste mayanagha
Santaredyena durgani paratreha cha manavah