UtshovChapter 110
110.1
युधिष्ठिर उवाच
कथं धर्मे स्थातुमिच्छन्नरो वर्तेत भारत
विद्वञ्जिज्ञासमानाय प्रब्रूहि भरतर्षभ
Yudhishthira uvacha
Katham dharme sthatumichchhannaro varteta bharata
Vidvanjigyasamanaya prabruhi bharatarshabha
110.2
सत्यं चैवानृतं चोभे लोकानावृत्य तिष्ठतः
तयोः किमाचरेद्राजन्पुरुषो धर्मनिश्चितः
Satyam chaivanritam chobhe lokanavritya tishthatah
Tayoh kimacharedrajanpurusho dharmanishchitah
110.3
किं स्वित्सत्यं किमनृतं किं स्विद्धर्म्यं सनातनम्
कस्मिन्काले वदेत्सत्यं कस्मिन्कालेऽनृतं वदेत्
Kim svitsatyam kimanritam kim sviddharmyam sanatanam
Kasminkale vadetsatyam kasminkalenritam vadet
110.4
भीष्म उवाच
सत्यस्य वचनं साधु न सत्याद्विद्यते परम्
यद्भूलोके सुदुर्ज्ञातं तत्ते वक्ष्यामि भारत
Bhishma uvacha
Satyasya vachanam sadhu na satyadvidyate param
Yadbhuloke sudurgyatam tatte vakshyami bharata
110.5
भवेत्सत्यं न वक्तव्यं वक्तव्यमनृतं भवेत्
यत्रानृतं भवेत्सत्यं सत्यं वाप्यनृतं भवेत्
Bhavetsatyam na vaktavyam vaktavyamanritam bhavet
Yatranritam bhavetsatyam satyam vapyanritam bhavet
110.6
तादृशे मुह्यते बालो यत्र सत्यमनिष्ठितम्
सत्यानृते विनिश्चित्य ततो भवति धर्मवित्
Tadrishe muhyate balo yatra satyamanishthitam
Satyanrite vinishchitya tato bhavati dharmavit
110.7
अप्यनार्योऽकृतप्रज्ञः पुरुषोऽपि सुदारुणः
सुमहत्प्राप्नुयात्पुण्यं बलाकोऽन्धवधादिव
Apyanaryokritapragyah purushopi sudarunah
Sumahatprapnuyatpunyam balakondhavadhadiva
110.8
किमाश्चर्यं च यन्मूढो धर्मकामोऽप्यधर्मवित्
सुमहत्प्राप्नुयात्पापं गङ्गायामिव कौशिकः
Kimashcharyam cha yanmudho dharmakamopyadharmavit
Sumahatprapnuyatpapam gangayamiva kaushikah
110.9
तादृशोऽयमनुप्रश्नो यत्र धर्मः सुदुर्वचः
दुष्करः प्रतिसंख्यातुं तर्केणात्र व्यवस्यति
Tadrishoyamanuprashno yatra dharmah sudurvachah
Dushkarah pratisankhyatum tarkenatra vyavasyati
110.10
प्रभावार्थाय भूतानां धर्मप्रवचनं कृतम्
यत्स्यादहिंसासंयुक्तं स धर्म इति निश्चयः
Prabhavarthaya bhutanam dharmapravachanam kritam
Yatsyadahinsasanyuktam sa dharma iti nishchayah
110.11
धारणाद्धर्म इत्याहुर्धर्मेण विधृताः प्रजाः
यत्स्याद्धारणसंयुक्तं स धर्म इति निश्चयः
Dharanaddharma ityahurdharmena vidhritah prajah
Yatsyaddharanasanyuktam sa dharma iti nishchayah
110.12
श्रुतिधर्म इति ह्येके नेत्याहुरपरे जनाः
न तु तत्प्रत्यसूयामो न हि सर्वं विधीयते
Shrutidharma iti hyeke netyahurapare janah
Na tu tatpratyasuyamo na hi sarvam vidhiyate
110.13
येऽन्यायेन जिहीर्षन्तो धनमिच्छन्ति कर्हिचित्
तेभ्यस्तन्न तदाख्येयं स धर्म इति निश्चयः
Yenyayena jihirshanto dhanamichchhanti karhichit
Tebhyastanna tadakhyeyam sa dharma iti nishchayah
110.14
अकूजनेन चेन्मोक्षो नात्र कूजेत्कथंचन
अवश्यं कूजितव्यं वा शङ्केरन्वाप्यकूजनात्
Akujanena chenmoksho natra kujetkathanchana
Avashyam kujitavyam va shankeranvapyakujanat
110.15
श्रेयस्तत्रानृतं वक्तुं सत्यादिति विचारितम्
यः पापैः सह संबन्धान्मुच्यते शपथादिति
Shreyastatranritam vaktum satyaditi vicharitam
Yah papaih saha sambandhanmuchyate shapathaditi
110.16
न च तेभ्यो धनं देयं शक्ये सति कथंचन
पापेभ्यो हि धनं दत्तं दातारमपि पीडयेत्
Na cha tebhyo dhanam deyam shakye sati kathanchana
Papebhyo hi dhanam dattam dataramapi pidayet
110.17
स्वशरीरोपरोधेन वरमादातुमिच्छतः
सत्यसंप्रतिपत्त्यर्थं ये ब्रूयुः साक्षिणः क्वचित्
अनुक्त्वा तत्र तद्वाच्यं सर्वे तेऽनृतवादिनः
Svashariroparodhena varamadatumichchhatah
Satyasampratipattyartham ye bruyuh sakshinah kvachit
Anuktva tatra tadvachyam sarve tenritavadinah
110.18
प्राणात्यये विवाहे च वक्तव्यमनृतं भवेत्
अर्थस्य रक्षणार्थाय परेषां धर्मकारणात्
परेषां धर्ममाकाङ्क्षन्नीचः स्याद्धर्मभिक्षुकः
Pranatyaye vivahe cha vaktavyamanritam bhavet
Arthasya rakshanarthaya paresham dharmakaranat
Paresham dharmamakankshannichah syaddharmabhikshukah
110.19
प्रतिश्रुत्य तु दातव्यं श्वःकार्यस्तु बलात्कृतः
यः कश्चिद्धर्मसमयात्प्रच्युतोऽधर्ममास्थितः
Pratishrutya tu datavyam shvahkaryastu balatkritah
Yah kashchiddharmasamayatprachyutodharmamasthitah
110.20
शठः स्वधर्ममुत्सृज्य तमिच्छेदुपजीवितुम्
सर्वोपायैर्निहन्तव्यः पापो निकृतिजीवनः
Shathah svadharmamutsrijya tamichchhedupajivitum
Sarvopayairnihantavyah papo nikritijivanah
110.21
धनमित्येव पापानां सर्वेषामिह निश्चयः
येऽविषह्या ह्यसंभोज्या निकृत्या पतनं गताः
Dhanamityeva papanam sarveshamiha nishchayah
Yevishahya hyasambhojya nikritya patanam gatah
110.22
च्युता देवमनुष्येभ्यो यथा प्रेतास्तथैव ते
धनादानाद्दुःखतरं जीविताद्विप्रयोजनम्
Chyuta devamanushyebhyo yatha pretastathaiva te
Dhanadanadduhkhataram jivitadviprayojanam
110.23
अयं वो रोचतां धर्म इति वाच्यः प्रयत्नतः
न कश्चिदस्ति पापानां धर्म इत्येष निश्चयः
Ayam vo rochatam dharma iti vachyah prayatnatah
Na kashchidasti papanam dharma ityesha nishchayah
110.24
तथागतं च यो हन्यान्नासौ पापेन लिप्यते
स्वकर्मणा हतं हन्ति हत एव स हन्यते
तेषु यः समयं कश्चित्कुर्वीत हतबुद्धिषु
Tathagatam cha yo hanyannasau papena lipyate
Svakarmana hatam hanti hata eva sa hanyate
Teshu yah samayam kashchitkurvita hatabuddhishu
110.25
यथा काकश्च गृध्रश्च तथैवोपधिजीविनः
ऊर्ध्वं देहविमोक्षान्ते भवन्त्येतासु योनिषु
Yatha kakashcha gridhrashcha tathaivopadhijivinah
Urdhvam dehavimokshante bhavantyetasu yonishu
110.26
यस्मिन्यथा वर्तते यो मनुष्य;स्तस्मिंस्तथा वर्तितव्यं स धर्मः
मायाचारो मायया वर्तितव्यः; साध्वाचारः साधुना प्रत्युदेयः
Yasminyatha vartate yo manushya;stasminstatha vartitavyam sa dharmah
Mayacharo mayaya vartitavyah; sadhvacharah sadhuna pratyudeyah