UtshovChapter 107
107.1
राजपुत्र उवाच
न निकृत्या न दम्भेन ब्रह्मन्निच्छामि जीवितुम्
नाधर्मयुक्तानिच्छेयमर्थान्सुमहतोऽप्यहम्
Rajaputra uvacha
Na nikritya na dambhena brahmannichchhami jivitum
Nadharmayuktanichchheyamarthansumahatopyaham
107.2
पुरस्तादेव भगवन्मयैतदपवर्जितम्
येन मां नाभिशङ्केत यद्वा कृत्स्नं हितं भवेत्
Purastadeva bhagavanmayaitadapavarjitam
Yena mam nabhishanketa yadva kritsnam hitam bhavet
107.3
आनृशंस्येन धर्मेण लोके ह्यस्मिञ्जिजीविषुः
नाहमेतदलं कर्तुं नैतन्मय्युपपद्यते
Anrishansyena dharmena loke hyasminjijivishuh
Nahametadalam kartum naitanmayyupapadyate
107.4
मुनिरुवाच
उपपन्नस्त्वमेतेन यथा क्षत्रिय भाषसे
प्रकृत्या ह्युपपन्नोऽसि बुद्ध्या चाद्भुतदर्शन
Muniruvacha
Upapannastvametena yatha kshatriya bhashase
Prakritya hyupapannosi buddhya chadbhutadarshana
107.5
उभयोरेव वामर्थे यतिष्ये तव तस्य च
संश्लेषं वा करिष्यामि शाश्वतं ह्यनपायिनम्
Ubhayoreva vamarthe yatishye tava tasya cha
Sanshlesham va karishyami shashvatam hyanapayinam
107.6
त्वादृशं हि कुले जातमनृशंसं बहुश्रुतम्
अमात्यं को न कुर्वीत राज्यप्रणयकोविदम्
Tvadrisham hi kule jatamanrishansam bahushrutam
Amatyam ko na kurvita rajyapranayakovidam
107.7
यस्त्वं प्रव्रजितो राज्याद्व्यसनं चोत्तमं गतः
आनृशंस्येन वृत्तेन क्षत्रियेच्छसि जीवितुम्
Yastvam pravrajito rajyadvyasanam chottamam gatah
Anrishansyena vrittena kshatriyechchhasi jivitum
107.8
आगन्ता मद्गृहं तात वैदेहः सत्यसंगरः
यथाहं तं नियोक्ष्यामि तत्करिष्यत्यसंशयम्
Aganta madgriham tata vaidehah satyasangarah
Yathaham tam niyokshyami tatkarishyatyasanshayam
107.9
भीष्म उवाच
तत आहूय वैदेहं मुनिर्वचनमब्रवीत्
अयं राजकुले जातो विदिताभ्यन्तरो मम
Bhishma uvacha
Tata ahuya vaideham munirvachanamabravit
Ayam rajakule jato viditabhyantaro mama
107.10
आदर्श इव शुद्धात्मा शारदश्चन्द्रमा इव
नास्मिन्पश्यामि वृजिनं सर्वतो मे परीक्षितः
Adarsha iva shuddhatma sharadashchandrama iva
Nasminpashyami vrijinam sarvato me parikshitah
107.11
तेन ते संधिरेवास्तु विश्वसास्मिन्यथा मयि
न राज्यमनमात्येन शक्यं शास्तुममित्रहन्
Tena te sandhirevastu vishvasasminyatha mayi
Na rajyamanamatyena shakyam shastumamitrahan
107.12
अमात्यः शूर एव स्याद्बुद्धिसंपन्न एव च
ताभ्यां चैव भयं राज्ञः पश्य राज्यस्य योजनम्
धर्मात्मनां क्वचिल्लोके नान्यास्ति गतिरीदृशी
Amatyah shura eva syadbuddhisampanna eva cha
Tabhyam chaiva bhayam ragyah pashya rajyasya yojanam
Dharmatmanam kvachilloke nanyasti gatiridrishi
107.13
कृतात्मा राजपुत्रोऽयं सतां मार्गमनुष्ठितः
सुसंगृहीतस्त्वेवैष त्वया धर्मपुरोगमः
संसेव्यमानः शत्रूंस्ते गृह्णीयान्महतो गणान्
Kritatma rajaputroyam satam margamanushthitah
Susangrihitastvevaisha tvaya dharmapurogamah
Sansevyamanah shatrunste grihniyanmahato ganan
107.14
यद्ययं प्रतियुध्येत्त्वां स्वकर्म क्षत्रियस्य तत्
जिगीषमाणस्त्वां युद्धे पितृपैतामहे पदे
Yadyayam pratiyudhyettvam svakarma kshatriyasya tat
Jigishamanastvam yuddhe pitripaitamahe pade
107.15
त्वं चापि प्रतियुध्येथा विजिगीषुव्रते स्थितः
अयुद्ध्वैव नियोगान्मे वशे वैदेह ते स्थितः
Tvam chapi pratiyudhyetha vijigishuvrate sthitah
Ayuddhvaiva niyoganme vashe vaideha te sthitah
107.16
स त्वं धर्ममवेक्षस्व त्यक्त्वाधर्ममसांप्रतम्
न हि कामान्न च द्रोहात्स्वधर्मं हातुमर्हसि
Sa tvam dharmamavekshasva tyaktvadharmamasampratam
Na hi kamanna cha drohatsvadharmam hatumarhasi
107.17
नैव नित्यं जयस्तात नैव नित्यं पराजयः
तस्माद्भोजयितव्यश्च भोक्तव्यश्च परो जनः
Naiva nityam jayastata naiva nityam parajayah
Tasmadbhojayitavyashcha bhoktavyashcha paro janah
107.18
आत्मन्येव हि संदृश्यावुभौ जयपराजयौ
निःशेषकारिणां तात निःशेषकरणाद्भयम्
Atmanyeva hi sandrishyavubhau jayaparajayau
Nihsheshakarinam tata nihsheshakaranadbhayam
107.19
इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं वचनं ब्राह्मणर्षभम्
अभिपूज्याभिसत्कृत्य पूजार्हमनुमान्य च
Ityuktah pratyuvachedam vachanam brahmanarshabham
Abhipujyabhisatkritya pujarhamanumanya cha
107.20
यथा ब्रूयान्महाप्राज्ञो यथा ब्रूयाद्बहुश्रुतः
श्रेयस्कामो यथा ब्रूयादुभयोर्यत्क्षमं भवेत्
Yatha bruyanmahapragyo yatha bruyadbahushrutah
Shreyaskamo yatha bruyadubhayoryatkshamam bhavet
107.21
तथा वचनमुक्तोऽस्मि करिष्यामि च तत्तथा
एतद्धि परमं श्रेयो न मेऽत्रास्ति विचारणा
Tatha vachanamuktosmi karishyami cha tattatha
Etaddhi paramam shreyo na metrasti vicharana
107.22
ततः कौसल्यमाहूय वैदेहो वाक्यमब्रवीत्
धर्मतो नीतितश्चैव बलेन च जितो मया
Tatah kausalyamahuya vaideho vakyamabravit
Dharmato nititashchaiva balena cha jito maya
107.23
सोऽहं त्वया त्वात्मगुणैर्जितः पार्थिवसत्तम
आत्मानमनवज्ञाय जितवद्वर्ततां भवान्
Soham tvaya tvatmagunairjitah parthivasattama
Atmanamanavagyaya jitavadvartatam bhavan
107.24
नावमन्ये च ते बुद्धिं नावमन्ये च पौरुषम्
नावमन्ये जयामीति जितवद्वर्ततां भवान्
Navamanye cha te buddhim navamanye cha paurusham
Navamanye jayamiti jitavadvartatam bhavan
107.25
यथावत्पूजितो राजन्गृहं गन्तासि मे गृहात्
ततः संपूज्य तौ विप्रं विश्वस्तौ जग्मतुर्गृहान्
Yathavatpujito rajangriham gantasi me grihat
Tatah sampujya tau vipram vishvastau jagmaturgrihan
107.26
वैदेहस्त्वथ कौसल्यं प्रवेश्य गृहमञ्जसा
पाद्यार्घ्यमधुपर्कैस्तं पूजार्हं प्रत्यपूजयत्
Vaidehastvatha kausalyam praveshya grihamanjasa
Padyarghyamadhuparkaistam pujarham pratyapujayat
107.27
ददौ दुहितरं चास्मै रत्नानि विविधानि च
एष राज्ञां परो धर्मः सह्यौ जयपराजयौ
Dadau duhitaram chasmai ratnani vividhani cha
Esha ragyam paro dharmah sahyau jayaparajayau