UtshovChapter 10
10.1
भीम उवाच
श्रोत्रियस्येव ते राजन्मन्दकस्याविपश्चितः
अनुवाकहताबुद्धिर्नैषा तत्त्वार्थदर्शिनी
Bhima uvacha
Shrotriyasyeva te rajanmandakasyavipashchitah
Anuvakahatabuddhirnaisha tattvarthadarshini
10.2
आलस्ये कृतचित्तस्य राजधर्मानसूयतः
विनाशे धार्तराष्ट्राणां किं फलं भरतर्षभ
Alasye kritachittasya rajadharmanasuyatah
Vinashe dhartarashtranam kim phalam bharatarshabha
10.3
क्षमानुकम्पा कारुण्यमानृशंस्यं न विद्यते
क्षात्रमाचरतो मार्गमपि बन्धोस्त्वदन्तरे
Kshamanukampa karunyamanrishansyam na vidyate
Kshatramacharato margamapi bandhostvadantare
10.4
यदीमां भवतो बुद्धिं विद्याम वयमीदृशीम्
शस्त्रं नैव ग्रहीष्यामो न वधिष्याम कंचन
Yadimam bhavato buddhim vidyama vayamidrishim
Shastram naiva grahishyamo na vadhishyama kanchana
10.5
भैक्ष्यमेवाचरिष्याम शरीरस्या विमोक्षणात्
न चेदं दारुणं युद्धमभविष्यन्महीक्षिताम्
Bhaikshyamevacharishyama sharirasya vimokshanat
Na chedam darunam yuddhamabhavishyanmahikshitam
10.6
प्राणस्यान्नमिदं सर्वमिति वै कवयो विदुः
स्थावरं जङ्गमं चैव सर्वं प्राणस्य भोजनम्
Pranasyannamidam sarvamiti vai kavayo viduh
Sthavaram jangamam chaiva sarvam pranasya bhojanam
10.7
आददानस्य चेद्राज्यं ये केचित्परिपन्थिनः
हन्तव्यास्त इति प्राज्ञाः क्षत्रधर्मविदो विदुः
Adadanasya chedrajyam ye kechitparipanthinah
Hantavyasta iti pragyah kshatradharmavido viduh
10.8
ते सदोषा हतास्माभी राज्यस्य परिपन्थिनः
तान्हत्वा भुङ्क्ष्व धर्मेण युधिष्ठिर महीमिमाम्
Te sadosha hatasmabhi rajyasya paripanthinah
Tanhatva bhunkshva dharmena yudhishthira mahimimam
10.9
यथा हि पुरुषः खात्वा कूपमप्राप्य चोदकम्
पङ्कदिग्धो निवर्तेत कर्मेदं नस्तथोपमम्
Yatha hi purushah khatva kupamaprapya chodakam
Pankadigdho nivarteta karmedam nastathopamam
10.10
यथारुह्य महावृक्षमपहृत्य ततो मधु
अप्राश्य निधनं गच्छेत्कर्मेदं नस्तथोपमम्
Yatharuhya mahavrikshamapahritya tato madhu
Aprashya nidhanam gachchhetkarmedam nastathopamam
10.11
यथा महान्तमध्वानमाशया पुरुषः पतन्
स निराशो निवर्तेत कर्मेदं नस्तथोपमम्
Yatha mahantamadhvanamashaya purushah patan
Sa nirasho nivarteta karmedam nastathopamam
10.12
यथा शत्रून्घातयित्वा पुरुषः कुरुसत्तम
आत्मानं घातयेत्पश्चात्कर्मेदं नस्तथाविधम्
Yatha shatrunghatayitva purushah kurusattama
Atmanam ghatayetpashchatkarmedam nastathavidham
10.13
यथान्नं क्षुधितो लब्ध्वा न भुञ्जीत यदृच्छया
कामी च कामिनीं लब्ध्वा कर्मेदं नस्तथाविधम्
Yathannam kshudhito labdhva na bhunjita yadrichchhaya
Kami cha kaminim labdhva karmedam nastathavidham
10.14
वयमेवात्र गर्ह्या हि ये वयं मन्दचेतसः
त्वां राजन्ननुगच्छामो ज्येष्ठोऽयमिति भारत
Vayamevatra garhya hi ye vayam mandachetasah
Tvam rajannanugachchhamo jyeshthoyamiti bharata
10.15
वयं हि बाहुबलिनः कृतविद्या मनस्विनः
क्लीबस्य वाक्ये तिष्ठामो यथैवाशक्तयस्तथा
Vayam hi bahubalinah kritavidya manasvinah
Klibasya vakye tishthamo yathaivashaktayastatha
10.16
अगतीन्कागतीनस्मान्नष्टार्थानर्थसिद्धये
कथं वै नानुपश्येयुर्जनाः पश्यन्ति यादृशम्
Agatinkagatinasmannashtarthanarthasiddhaye
Katham vai nanupashyeyurjanah pashyanti yadrisham
10.17
आपत्काले हि संन्यासः कर्तव्य इति शिष्यते
जरयाभिपरीतेन शत्रुभिर्व्यंसितेन च
Apatkale hi sannyasah kartavya iti shishyate
Jarayabhiparitena shatrubhirvyansitena cha
10.18
तस्मादिह कृतप्रज्ञास्त्यागं न परिचक्षते
धर्मव्यतिक्रमं चेदं मन्यन्ते सूक्ष्मदर्शिनः
Tasmadiha kritapragyastyagam na parichakshate
Dharmavyatikramam chedam manyante sukshmadarshinah
10.19
कथं तस्मात्समुत्पन्नस्तन्निष्ठस्तदुपाश्रयः
तदेव निन्दन्नासीत श्रद्धा वान्यत्र गृह्यते
Katham tasmatsamutpannastannishthastadupashrayah
Tadeva nindannasita shraddha vanyatra grihyate
10.20
श्रिया विहीनैरधनैर्नास्तिकैः संप्रवर्तितम्
वेदवादस्य विज्ञानं सत्याभासमिवानृतम्
Shriya vihinairadhanairnastikaih sampravartitam
Vedavadasya vigyanam satyabhasamivanritam
10.21
शक्यं तु मौण्ड्यमास्थाय बिभ्रतात्मानमात्मना
धर्मच्छद्म समास्थाय आसितुं न तु जीवितुम्
Shakyam tu maundyamasthaya bibhratatmanamatmana
Dharmachchhadma samasthaya asitum na tu jivitum
10.22
शक्यं पुनररण्येषु सुखमेकेन जीवितुम्
अबिभ्रता पुत्रपौत्रान्देवर्षीनतिथीन्पितॄन्
Shakyam punararanyeshu sukhamekena jivitum
Abibhrata putrapautrandevarshinatithinpitrin
10.23
नेमे मृगाः स्वर्गजितो न वराहा न पक्षिणः
अथैतेन प्रकारेण पुण्यमाहुर्न ताञ्जनाः
Neme mrigah svargajito na varaha na pakshinah
Athaitena prakarena punyamahurna tanjanah
10.24
यदि संन्यासतः सिद्धिं राजन्कश्चिदवाप्नुयात्
पर्वताश्च द्रुमाश्चैव क्षिप्रं सिद्धिमवाप्नुयुः
Yadi sannyasatah siddhim rajankashchidavapnuyat
Parvatashcha drumashchaiva kshipram siddhimavapnuyuh
10.25
एते हि नित्यसंन्यासा दृश्यन्ते निरुपद्रवाः
अपरिग्रहवन्तश्च सततं चात्मचारिणः
Ete hi nityasannyasa drishyante nirupadravah
Aparigrahavantashcha satatam chatmacharinah
10.26
अथ चेदात्मभाग्येषु नान्येषां सिद्धिमश्नुते
तस्मात्कर्मैव कर्तव्यं नास्ति सिद्धिरकर्मणः
Atha chedatmabhagyeshu nanyesham siddhimashnute
Tasmatkarmaiva kartavyam nasti siddhirakarmanah
10.27
औदकाः सृष्टयश्चैव जन्तवः सिद्धिमाप्नुयुः
येषामात्मैव भर्तव्यो नान्यः कश्चन विद्यते
Audakah srishtayashchaiva jantavah siddhimapnuyuh
Yeshamatmaiva bhartavyo nanyah kashchana vidyate
10.28
अवेक्षस्व यथा स्वैः स्वैः कर्मभिर्व्यापृतं जगत्
तस्मात्कर्मैव कर्तव्यं नास्ति सिद्धिरकर्मणः
Avekshasva yatha svaih svaih karmabhirvyapritam jagat
Tasmatkarmaiva kartavyam nasti siddhirakarmanah