UtshovChapter 3
3.1
धृतराष्ट्र उवाच
सुभाषितैर्महाप्राज्ञ शोकोऽयं विगतो मम
भुय एव तु वाक्यानि श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः
Dhritarashtra uvacha
Subhashitairmahapragya shokoyam vigato mama
Bhuya eva tu vakyani shrotumichchhami tattvatah
3.2
अनिष्टानां च संसर्गादिष्टानां च विवर्जनात्
कथं हि मानसैर्दुःखैः प्रमुच्यन्तेऽत्र पण्डिताः
Anishtanam cha sansargadishtanam cha vivarjanat
Katham hi manasairduhkhaih pramuchyantetra panditah
3.3
विदुर उवाच
यतो यतो मनो दुःखात्सुखाद्वापि प्रमुच्यते
ततस्ततः शमं लब्ध्वा सुगतिं विन्दते बुधः
Vidura uvacha
Yato yato mano duhkhatsukhadvapi pramuchyate
Tatastatah shamam labdhva sugatim vindate budhah
3.4
अशाश्वतमिदं सर्वं चिन्त्यमानं नरर्षभ
कदलीसंनिभो लोकः सारो ह्यस्य न विद्यते
Ashashvatamidam sarvam chintyamanam nararshabha
Kadalisannibho lokah saro hyasya na vidyate
3.5
गृहाण्येव हि मर्त्यानामाहुर्देहानि पण्डिताः
कालेन विनियुज्यन्ते सत्त्वमेकं तु शोभनम्
Grihanyeva hi martyanamahurdehani panditah
Kalena viniyujyante sattvamekam tu shobhanam
3.6
यथा जीर्णमजीर्णं वा वस्त्रं त्यक्त्वा तु वै नरः
अन्यद्रोचयते वस्त्रमेवं देहाः शरीरिणाम्
Yatha jirnamajirnam va vastram tyaktva tu vai narah
Anyadrochayate vastramevam dehah sharirinam
3.7
वैचित्रवीर्य वासं हि दुःखं वा यदि वा सुखम्
प्राप्नुवन्तीह भूतानि स्वकृतेनैव कर्मणा
Vaichitravirya vasam hi duhkham va yadi va sukham
Prapnuvantiha bhutani svakritenaiva karmana
3.8
कर्मणा प्राप्यते स्वर्गं सुखं दुःखं च भारत
ततो वहति तं भारमवशः स्ववशोऽपि वा
Karmana prapyate svargam sukham duhkham cha bharata
Tato vahati tam bharamavashah svavashopi va
3.9
यथा च मृन्मयं भाण्डं चक्रारूढं विपद्यते
किंचित्प्रक्रियमाणं वा कृतमात्रमथापि वा
Yatha cha mrinmayam bhandam chakrarudham vipadyate
Kinchitprakriyamanam va kritamatramathapi va
3.10
छिन्नं वाप्यवरोप्यन्तमवतीर्णमथापि वा
आर्द्रं वाप्यथ वा शुष्कं पच्यमानमथापि वा
Chhinnam vapyavaropyantamavatirnamathapi va
Ardram vapyatha va shushkam pachyamanamathapi va
3.11
अवतार्यमाणमापाकादुद्धृतं वापि भारत
अथ वा परिभुज्यन्तमेवं देहाः शरीरिणाम्
Avataryamanamapakaduddhritam vapi bharata
Atha va paribhujyantamevam dehah sharirinam
3.12
गर्भस्थो वा प्रसूतो वाप्यथ वा दिवसान्तरः
अर्धमासगतो वापि मासमात्रगतोऽपि वा
Garbhastho va prasuto vapyatha va divasantarah
Ardhamasagato vapi masamatragatopi va
3.13
संवत्सरगतो वापि द्विसंवत्सर एव वा
यौवनस्थोऽपि मध्यस्थो वृद्धो वापि विपद्यते
Sanvatsaragato vapi dvisanvatsara eva va
Yauvanasthopi madhyastho vriddho vapi vipadyate
3.14
प्राक्कर्मभिस्तु भूतानि भवन्ति न भवन्ति च
एवं सांसिद्धिके लोके किमर्थमनुतप्यसे
Prakkarmabhistu bhutani bhavanti na bhavanti cha
Evam sansiddhike loke kimarthamanutapyase
3.15
यथा च सलिले राजन्क्रीडार्थमनुसंचरन्
उन्मज्जेच्च निमज्जेच्च किंचित्सत्त्वं नराधिप
Yatha cha salile rajankridarthamanusancharan
Unmajjechcha nimajjechcha kinchitsattvam naradhipa
3.16
एवं संसारगहनादुन्मज्जननिमज्जनात्
कर्मभोगेन बध्यन्तः क्लिश्यन्ते येऽल्पबुद्धयः
Evam sansaragahanadunmajjananimajjanat
Karmabhogena badhyantah klishyante yelpabuddhayah
3.17
ये तु प्राज्ञाः स्थिताः सत्ये संसारान्तगवेषिणः
समागमज्ञा भूतानां ते यान्ति परमां गतिम्
Ye tu pragyah sthitah satye sansarantagaveshinah
Samagamagya bhutanam te yanti paramam gatim