UtshovChapter 4
4.1
धृतराष्ट्र उवाच
कथं संसारगहनं विज्ञेयं वदतां वर
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तत्त्वमाख्याहि पृच्छतः
Dhritarashtra uvacha
Katham sansaragahanam vigyeyam vadatam vara
Etadichchhamyaham shrotum tattvamakhyahi prichchhatah
4.2
विदुर उवाच
जन्मप्रभृति भूतानां क्रियाः सर्वाः शृणु प्रभो
पूर्वमेवेह कलले वसते किंचिदन्तरम्
Vidura uvacha
Janmaprabhriti bhutanam kriyah sarvah shrinu prabho
Purvameveha kalale vasate kinchidantaram
4.3
ततः स पञ्चमेऽतीते मासे मांसं प्रकल्पयेत्
ततः सर्वाङ्गसंपूर्णो गर्भो मासे प्रजायते
Tatah sa panchametite mase mansam prakalpayet
Tatah sarvangasampurno garbho mase prajayate
4.4
अमेध्यमध्ये वसति मांसशोणितलेपने
ततस्तु वायुवेगेन ऊर्ध्वपादो ह्यधःशिराः
Amedhyamadhye vasati mansashonitalepane
Tatastu vayuvegena urdhvapado hyadhahshirah
4.5
योनिद्वारमुपागम्य बहून्क्लेशान्समृच्छति
योनिसंपीडनाच्चैव पूर्वकर्मभिरन्वितः
Yonidvaramupagamya bahunkleshansamrichchhati
Yonisampidanachchaiva purvakarmabhiranvitah
4.6
तस्मान्मुक्तः स संसारादन्यान्पश्यत्युपद्रवान्
ग्रहास्तमुपसर्पन्ति सारमेया इवामिषम्
Tasmanmuktah sa sansaradanyanpashyatyupadravan
Grahastamupasarpanti sarameya ivamisham
4.7
ततः प्राप्तोत्तरे काले व्याधयश्चापि तं तथा
उपसर्पन्ति जीवन्तं बध्यमानं स्वकर्मभिः
Tatah praptottare kale vyadhayashchapi tam tatha
Upasarpanti jivantam badhyamanam svakarmabhih
4.8
बद्धमिन्द्रियपाशैस्तं सङ्गस्वादुभिरातुरम्
व्यसनान्युपवर्तन्ते विविधानि नराधिप
बध्यमानश्च तैर्भूयो नैव तृप्तिमुपैति सः
Baddhamindriyapashaistam sangasvadubhiraturam
Vyasananyupavartante vividhani naradhipa
Badhyamanashcha tairbhuyo naiva triptimupaiti sah
4.9
अयं न बुध्यते तावद्यमलोकमथागतम्
यमदूतैर्विकृष्यंश्च मृत्युं कालेन गच्छति
Ayam na budhyate tavadyamalokamathagatam
Yamadutairvikrishyanshcha mrityum kalena gachchhati
4.10
वाग्घीनस्य च यन्मात्रमिष्टानिष्टं कृतं मुखे
भूय एवात्मनात्मानं बध्यमानमुपेक्षते
Vagghinasya cha yanmatramishtanishtam kritam mukhe
Bhuya evatmanatmanam badhyamanamupekshate
4.11
अहो विनिकृतो लोको लोभेन च वशीकृतः
लोभक्रोधमदोन्मत्तो नात्मानमवबुध्यते
Aho vinikrito loko lobhena cha vashikritah
Lobhakrodhamadonmatto natmanamavabudhyate
4.12
कुलीनत्वेन रमते दुष्कुलीनान्विकुत्सयन्
धनदर्पेण दृप्तश्च दरिद्रान्परिकुत्सयन्
Kulinatvena ramate dushkulinanvikutsayan
Dhanadarpena driptashcha daridranparikutsayan
4.13
मूर्खानिति परानाह नात्मानं समवेक्षते
शिक्षां क्षिपति चान्येषां नात्मानं शास्तुमिच्छति
Murkhaniti paranaha natmanam samavekshate
Shiksham kshipati chanyesham natmanam shastumichchhati
4.14
अध्रुवे जीवलोकेऽस्मिन्यो धर्ममनुपालयन्
जन्मप्रभृति वर्तेत प्राप्नुयात्परमां गतिम्
Adhruve jivalokesminyo dharmamanupalayan
Janmaprabhriti varteta prapnuyatparamam gatim
4.15
एवं सर्वं विदित्वा वै यस्तत्त्वमनुवर्तते
स प्रमोक्षाय लभते पन्थानं मनुजाधिप
Evam sarvam viditva vai yastattvamanuvartate
Sa pramokshaya labhate panthanam manujadhipa