UtshovChapter 24
24.1
गान्धार्युवाच
सोमदत्तसुतं पश्य युयुधानेन पातितम्
वितुद्यमानं विहगैर्बहुभिर्माधवान्तिके
Gandharyuvacha
Somadattasutam pashya yuyudhanena patitam
Vitudyamanam vihagairbahubhirmadhavantike
24.2
पुत्रशोकाभिसंतप्तः सोमदत्तो जनार्दन
युयुधानं महेष्वासं गर्हयन्निव दृश्यते
Putrashokabhisantaptah somadatto janardana
Yuyudhanam maheshvasam garhayanniva drishyate
24.3
असौ तु भूरिश्रवसो माता शोकपरिप्लुता
आश्वासयति भर्तारं सोमदत्तमनिन्दिता
Asau tu bhurishravaso mata shokaparipluta
Ashvasayati bhartaram somadattamanindita
24.4
दिष्ट्या नेदं महाराज दारुणं भरतक्षयम्
कुरुसंक्रन्दनं घोरं युगान्तमनुपश्यसि
Dishtya nedam maharaja darunam bharatakshayam
Kurusankrandanam ghoram yugantamanupashyasi
24.5
दिष्ट्या यूपध्वजं वीरं पुत्रं भूरिसहस्रदम्
अनेकक्रतुयज्वानं निहतं नाद्य पश्यसि
Dishtya yupadhvajam viram putram bhurisahasradam
Anekakratuyajvanam nihatam nadya pashyasi
24.6
दिष्ट्या स्नुषाणामाक्रन्दे घोरं विलपितं बहु
न शृणोषि महाराज सारसीनामिवार्णवे
Dishtya snushanamakrande ghoram vilapitam bahu
Na shrinoshi maharaja sarasinamivarnave
24.7
एकवस्त्रानुसंवीताः प्रकीर्णासितमूर्धजाः
स्नुषास्ते परिधावन्ति हतापत्या हतेश्वराः
Ekavastranusanvitah prakirnasitamurdhajah
Snushaste paridhavanti hatapatya hateshvarah
24.8
श्वापदैर्भक्ष्यमाणं त्वमहो दिष्ट्या न पश्यसि
छिन्नबाहुं नरव्याघ्रमर्जुनेन निपातितम्
Shvapadairbhakshyamanam tvamaho dishtya na pashyasi
Chhinnabahum naravyaghramarjunena nipatitam
24.9
शलं विनिहतं संख्ये भूरिश्रवसमेव च
स्नुषाश्च विधवाः सर्वा दिष्ट्या नाद्येह पश्यसि
Shalam vinihatam sankhye bhurishravasameva cha
Snushashcha vidhavah sarva dishtya nadyeha pashyasi
24.10
दिष्ट्या तत्काञ्चनं छत्रं यूपकेतोर्महात्मनः
विनिकीर्णं रथोपस्थे सौमदत्तेर्न पश्यसि
Dishtya tatkanchanam chhatram yupaketormahatmanah
Vinikirnam rathopasthe saumadatterna pashyasi
24.11
अमूस्तु भूरिश्रवसो भार्याः सात्यकिना हतम्
परिवार्यानुशोचन्ति भर्तारमसितेक्षणाः
Amustu bhurishravaso bharyah satyakina hatam
Parivaryanushochanti bhartaramasitekshanah
24.12
एता विलप्य बहुलं भर्तृशोकेन कर्शिताः
पतन्त्यभिमुखा भूमौ कृपणं बत केशव
Eta vilapya bahulam bhartrishokena karshitah
Patantyabhimukha bhumau kripanam bata keshava
24.13
बीभत्सुरतिबीभत्सं कर्मेदमकरोत्कथम्
प्रमत्तस्य यदच्छैत्सीद्बाहुं शूरस्य यज्वनः
Bibhatsuratibibhatsam karmedamakarotkatham
Pramattasya yadachchhaitsidbahum shurasya yajvanah
24.14
ततः पापतरं कर्म कृतवानपि सात्यकिः
यस्मात्प्रायोपविष्टस्य प्राहार्षीत्संशितात्मनः
Tatah papataram karma kritavanapi satyakih
Yasmatprayopavishtasya praharshitsanshitatmanah
24.15
एको द्वाभ्यां हतः शेषे त्वमधर्मेण धार्मिकः
इति यूपध्वजस्यैताः स्त्रियः क्रोशन्ति माधव
Eko dvabhyam hatah sheshe tvamadharmena dharmikah
Iti yupadhvajasyaitah striyah kroshanti madhava
24.16
भार्या यूपध्वजस्यैषा करसंमितमध्यमा
कृत्वोत्सङ्गे भुजं भर्तुः कृपणं पर्यदेवयत्
Bharya yupadhvajasyaisha karasammitamadhyama
Kritvotsange bhujam bhartuh kripanam paryadevayat
24.17
अयं स रशनोत्कर्षी पीनस्तनविमर्दनः
नाभ्यूरुजघनस्पर्शी नीवीविस्रंसनः करः
Ayam sa rashanotkarshi pinastanavimardanah
Nabhyurujaghanasparshi nivivisransanah karah
24.18
वासुदेवस्य सांनिध्ये पार्थेनाक्लिष्टकर्मणा
युध्यतः समरेऽन्येन प्रमत्तस्य निपातितः
Vasudevasya sannidhye parthenaklishtakarmana
Yudhyatah samarenyena pramattasya nipatitah
24.19
किं नु वक्ष्यसि संसत्सु कथासु च जनार्दन
अर्जुनस्य महत्कर्म स्वयं वा स किरीटवान्
Kim nu vakshyasi sansatsu kathasu cha janardana
Arjunasya mahatkarma svayam va sa kiritavan
24.20
इत्येवं गर्हयित्वैषा तूष्णीमास्ते वराङ्गना
तामेतामनुशोचन्ति सपत्न्यः स्वामिव स्नुषाम्
Ityevam garhayitvaisha tushnimaste varangana
Tametamanushochanti sapatnyah svamiva snusham
24.21
गान्धारराजः शकुनिर्बलवान्सत्यविक्रमः
निहतः सहदेवेन भागिनेयेन मातुलः
Gandhararajah shakunirbalavansatyavikramah
Nihatah sahadevena bhagineyena matulah
24.22
यः पुरा हेमदण्डाभ्यां व्यजनाभ्यां स्म वीज्यते
स एष पक्षिभिः पक्षैः शयान उपवीज्यते
Yah pura hemadandabhyam vyajanabhyam sma vijyate
Sa esha pakshibhih pakshaih shayana upavijyate
24.23
यः स्म रूपाणि कुरुते शतशोऽथ सहस्रशः
तस्य मायाविनो माया दग्धाः पाण्डवतेजसा
Yah sma rupani kurute shatashotha sahasrashah
Tasya mayavino maya dagdhah pandavatejasa
24.24
मायया निकृतिप्रज्ञो जितवान्यो युधिष्ठिरम्
सभायां विपुलं राज्यं स पुनर्जीवितं जितः
Mayaya nikritipragyo jitavanyo yudhishthiram
Sabhayam vipulam rajyam sa punarjivitam jitah
24.25
शकुन्ताः शकुनिं कृष्ण समन्तात्पर्युपासते
कितवं मम पुत्राणां विनाशायोपशिक्षितम्
Shakuntah shakunim krishna samantatparyupasate
Kitavam mama putranam vinashayopashikshitam
24.26
एतेनैतन्महद्वैरं प्रसक्तं पाण्डवैः सह
वधाय मम पुत्राणामात्मनः सगणस्य च
Etenaitanmahadvairam prasaktam pandavaih saha
Vadhaya mama putranamatmanah saganasya cha
24.27
यथैव मम पुत्राणां लोकाः शस्त्रजिताः प्रभो
एवमस्यापि दुर्बुद्धेर्लोकाः शस्त्रेण वै जिताः
Yathaiva mama putranam lokah shastrajitah prabho
Evamasyapi durbuddherlokah shastrena vai jitah
24.28
कथं च नायं तत्रापि पुत्रान्मे भ्रातृभिः सह
विरोधयेदृजुप्रज्ञाननृजुर्मधुसूदन
Katham cha nayam tatrapi putranme bhratribhih saha
Virodhayedrijupragyananrijurmadhusudana