UtshovChapter 18
18.1
गान्धार्युवाच
पश्य माधव पुत्रान्मे शतसंख्याञ्जितक्लमान्
गदया भीमसेनेन भूयिष्ठं निहतान्रणे
Gandharyuvacha
Pashya madhava putranme shatasankhyanjitaklaman
Gadaya bhimasenena bhuyishtham nihatanrane
18.2
इदं दुःखतरं मेऽद्य यदिमा मुक्तमूर्धजाः
हतपुत्रा रणे बालाः परिधावन्ति मे स्नुषाः
Idam duhkhataram medya yadima muktamurdhajah
Hataputra rane balah paridhavanti me snushah
18.3
प्रासादतलचारिण्यश्चरणैर्भूषणान्वितैः
आपन्ना यत्स्पृशन्तीमा रुधिरार्द्रां वसुंधराम्
Prasadatalacharinyashcharanairbhushananvitaih
Apanna yatsprishantima rudhirardram vasundharam
18.4
गृध्रानुत्सारयन्त्यश्च गोमायून्वायसांस्तथा
शोकेनार्ता विघूर्णन्त्यो मत्ता इव चरन्त्युत
Gridhranutsarayantyashcha gomayunvayasanstatha
Shokenarta vighurnantyo matta iva charantyuta
18.5
एषान्या त्वनवद्याङ्गी करसंमितमध्यमा
घोरं तद्वैशसं दृष्ट्वा निपतत्यतिदुःखिता
Eshanya tvanavadyangi karasammitamadhyama
Ghoram tadvaishasam drishtva nipatatyatiduhkhita
18.6
दृष्ट्वा मे पार्थिवसुतामेतां लक्ष्मणमातरम्
राजपुत्रीं महाबाहो मनो न व्युपशाम्यति
Drishtva me parthivasutametam lakshmanamataram
Rajaputrim mahabaho mano na vyupashamyati
18.7
भ्रातॄंश्चान्याः पतींश्चान्याः पुत्रांश्च निहतान्भुवि
दृष्ट्वा परिपतन्त्येताः प्रगृह्य सुभुजा भुजान्
Bhratrinshchanyah patinshchanyah putranshcha nihatanbhuvi
Drishtva paripatantyetah pragrihya subhuja bhujan
18.8
मध्यमानां तु नारीणां वृद्धानां चापराजित
आक्रन्दं हतबन्धूनां दारुणे वैशसे शृणु
Madhyamanam tu narinam vriddhanam chaparajita
Akrandam hatabandhunam darune vaishase shrinu
18.9
रथनीडानि देहांश्च हतानां गजवाजिनाम्
आश्रिताः श्रममोहार्ताः स्थिताः पश्य महाबल
Rathanidani dehanshcha hatanam gajavajinam
Ashritah shramamohartah sthitah pashya mahabala
18.10
अन्या चापहृतं कायाच्चारुकुण्डलमुन्नसम्
स्वस्य बन्धोः शिरः कृष्ण गृहीत्वा पश्य तिष्ठति
Anya chapahritam kayachcharukundalamunnasam
Svasya bandhoh shirah krishna grihitva pashya tishthati
18.11
पूर्वजातिकृतं पापं मन्ये नाल्पमिवानघ
एताभिरनवद्याभिर्मया चैवाल्पमेधया
Purvajatikritam papam manye nalpamivanagha
Etabhiranavadyabhirmaya chaivalpamedhaya
18.12
तदिदं धर्मराजेन यातितं नो जनार्दन
न हि नाशोऽस्ति वार्ष्णेय कर्मणोः शुभपापयोः
Tadidam dharmarajena yatitam no janardana
Na hi nashosti varshneya karmanoh shubhapapayoh
18.13
प्रत्यग्रवयसः पश्य दर्शनीयकुचोदराः
कुलेषु जाता ह्रीमत्यः कृष्णपक्षाक्षिमूर्धजाः
Pratyagravayasah pashya darshaniyakuchodarah
Kuleshu jata hrimatyah krishnapakshakshimurdhajah
18.14
हंसगद्गदभाषिण्यो दुःखशोकप्रमोहिताः
सारस्य इव वाशन्त्यः पतिताः पश्य माधव
Hansagadgadabhashinyo duhkhashokapramohitah
Sarasya iva vashantyah patitah pashya madhava
18.15
फुल्लपद्मप्रकाशानि पुण्डरीकाक्ष योषिताम्
अनवद्यानि वक्त्राणि तपत्यसुखरश्मिवान्
Phullapadmaprakashani pundarikaksha yoshitam
Anavadyani vaktrani tapatyasukharashmivan
18.16
ईर्षूणां मम पुत्राणां वासुदेवावरोधनम्
मत्तमातङ्गदर्पाणां पश्यन्त्यद्य पृथग्जनाः
Irshunam mama putranam vasudevavarodhanam
Mattamatangadarpanam pashyantyadya prithagjanah
18.17
शतचन्द्राणि चर्माणि ध्वजांश्चादित्यसंनिभान्
रौक्माणि चैव वर्माणि निष्कानपि च काञ्चनान्
Shatachandrani charmani dhvajanshchadityasannibhan
Raukmani chaiva varmani nishkanapi cha kanchanan
18.18
शीर्षत्राणानि चैतानि पुत्राणां मे महीतले
पश्य दीप्तानि गोविन्द पावकान्सुहुतानिव
Shirshatranani chaitani putranam me mahitale
Pashya diptani govinda pavakansuhutaniva
18.19
एष दुःशासनः शेते शूरेणामित्रघातिना
पीतशोणितसर्वाङ्गो भीमसेनेन पातितः
Esha duhshasanah shete shurenamitraghatina
Pitashonitasarvango bhimasenena patitah
18.20
गदया वीरघातिन्या पश्य माधव मे सुतम्
द्यूतक्लेशाननुस्मृत्य द्रौपद्या चोदितेन च
Gadaya viraghatinya pashya madhava me sutam
Dyutakleshananusmritya draupadya choditena cha
18.21
उक्ता ह्यनेन पाञ्चाली सभायां द्यूतनिर्जिता
प्रियं चिकीर्षता भ्रातुः कर्णस्य च जनार्दन
Ukta hyanena panchali sabhayam dyutanirjita
Priyam chikirshata bhratuh karnasya cha janardana
18.22
सहैव सहदेवेन नकुलेनार्जुनेन च
दासभार्यासि पाञ्चालि क्षिप्रं प्रविश नो गृहान्
Sahaiva sahadevena nakulenarjunena cha
Dasabharyasi panchali kshipram pravisha no grihan
18.23
ततोऽहमब्रुवं कृष्ण तदा दुर्योधनं नृपम्
मृत्युपाशपरिक्षिप्तं शकुनिं पुत्र वर्जय
Tatohamabruvam krishna tada duryodhanam nripam
Mrityupashaparikshiptam shakunim putra varjaya
18.24
निबोधैनं सुदुर्बुद्धिं मातुलं कलहप्रियम्
क्षिप्रमेनं परित्यज्य पुत्र शाम्यस्व पाण्डवैः
Nibodhainam sudurbuddhim matulam kalahapriyam
Kshipramenam parityajya putra shamyasva pandavaih
18.25
न बुध्यसे त्वं दुर्बुद्धे भीमसेनममर्षणम्
वाङ्नाराचैस्तुदंस्तीक्ष्णैरुल्काभिरिव कुञ्जरम्
Na budhyase tvam durbuddhe bhimasenamamarshanam
Vannarachaistudanstikshnairulkabhiriva kunjaram
18.26
तानेष रभसः क्रूरो वाक्शल्यानवधारयन्
उत्ससर्ज विषं तेषु सर्पो गोवृषभेष्विव
Tanesha rabhasah kruro vakshalyanavadharayan
Utsasarja visham teshu sarpo govrishabheshviva
18.27
एष दुःशासनः शेते विक्षिप्य विपुलौ भुजौ
निहतो भीमसेनेन सिंहेनेव महर्षभः
Esha duhshasanah shete vikshipya vipulau bhujau
Nihato bhimasenena sinheneva maharshabhah
18.28
अत्यर्थमकरोद्रौद्रं भीमसेनोऽत्यमर्षणः
दुःशासनस्य यत्क्रुद्धोऽपिबच्छोणितमाहवे
Atyarthamakarodraudram bhimasenotyamarshanah
Duhshasanasya yatkruddhopibachchhonitamahave