UtshovChapter 17
17.1
वैशंपायन उवाच
ततो दुर्योधनं दृष्ट्वा गान्धारी शोककर्शिता
सहसा न्यपतद्भूमौ छिन्नेव कदली वने
Vaishampayana uvacha
Tato duryodhanam drishtva gandhari shokakarshita
Sahasa nyapatadbhumau chhinneva kadali vane
17.2
सा तु लब्ध्वा पुनः संज्ञां विक्रुश्य च पुनः पुनः
दुर्योधनमभिप्रेक्ष्य शयानं रुधिरोक्षितम्
Sa tu labdhva punah sangyam vikrushya cha punah punah
Duryodhanamabhiprekshya shayanam rudhirokshitam
17.3
परिष्वज्य च गान्धारी कृपणं पर्यदेवयत्
हा हा पुत्रेति शोकार्ता विललापाकुलेन्द्रिया
Parishvajya cha gandhari kripanam paryadevayat
Ha ha putreti shokarta vilalapakulendriya
17.4
सुगूढजत्रु विपुलं हारनिष्कनिषेवितम्
वारिणा नेत्रजेनोरः सिञ्चन्ती शोकतापिता
समीपस्थं हृषीकेशमिदं वचनमब्रवीत्
Sugudhajatru vipulam haranishkanishevitam
Varina netrajenorah sinchanti shokatapita
Samipastham hrishikeshamidam vachanamabravit
17.5
उपस्थितेऽस्मिन्संग्रामे ज्ञातीनां संक्षये विभो
मामयं प्राह वार्ष्णेय प्राञ्जलिर्नृपसत्तमः
अस्मिञ्ज्ञातिसमुद्धर्षे जयमम्बा ब्रवीतु मे
Upasthitesminsangrame gyatinam sankshaye vibho
Mamayam praha varshneya pranjalirnripasattamah
Asmingyatisamuddharshe jayamamba bravitu me
17.6
इत्युक्ते जानती सर्वमहं स्वं व्यसनागमम्
अब्रुवं पुरुषव्याघ्र यतो धर्मस्ततो जयः
Ityukte janati sarvamaham svam vyasanagamam
Abruvam purushavyaghra yato dharmastato jayah
17.7
यथा न युध्यमानस्त्वं संप्रमुह्यसि पुत्रक
ध्रुवं शस्त्रजिताँल्लोकान्प्राप्तास्यमरवद्विभो
Yatha na yudhyamanastvam sampramuhyasi putraka
Dhruvam shastrajitanllokanpraptasyamaravadvibho
17.8
इत्येवमब्रुवं पूर्वं नैनं शोचामि वै प्रभो
धृतराष्ट्रं तु शोचामि कृपणं हतबान्धवम्
Ityevamabruvam purvam nainam shochami vai prabho
Dhritarashtram tu shochami kripanam hatabandhavam
17.9
अमर्षणं युधां श्रेष्ठं कृतास्त्रं युद्धदुर्मदम्
शयानं वीरशयने पश्य माधव मे सुतम्
Amarshanam yudham shreshtham kritastram yuddhadurmadam
Shayanam virashayane pashya madhava me sutam
17.10
योऽयं मूर्धावसिक्तानामग्रे याति परंतपः
सोऽयं पांसुषु शेतेऽद्य पश्य कालस्य पर्ययम्
Yoyam murdhavasiktanamagre yati parantapah
Soyam pansushu shetedya pashya kalasya paryayam
17.11
ध्रुवं दुर्योधनो वीरो गतिं नसुलभां गतः
तथा ह्यभिमुखः शेते शयने वीरसेविते
Dhruvam duryodhano viro gatim nasulabham gatah
Tatha hyabhimukhah shete shayane virasevite
17.12
यं पुरा पर्युपासीना रमयन्ति महीक्षितः
महीतलस्थं निहतं गृध्रास्तं पर्युपासते
Yam pura paryupasina ramayanti mahikshitah
Mahitalastham nihatam gridhrastam paryupasate
17.13
यं पुरा व्यजनैरग्र्यैरुपवीजन्ति योषितः
तमद्य पक्षव्यजनैरुपवीजन्ति पक्षिणः
Yam pura vyajanairagryairupavijanti yoshitah
Tamadya pakshavyajanairupavijanti pakshinah
17.14
एष शेते महाबाहुर्बलवान्सत्यविक्रमः
सिंहेनेव द्विपः संख्ये भीमसेनेन पातितः
Esha shete mahabahurbalavansatyavikramah
Sinheneva dvipah sankhye bhimasenena patitah
17.15
पश्य दुर्योधनं कृष्ण शयानं रुधिरोक्षितम्
निहतं भीमसेनेन गदामुद्यम्य भारत
Pashya duryodhanam krishna shayanam rudhirokshitam
Nihatam bhimasenena gadamudyamya bharata
17.16
अक्षौहिणीर्महाबाहुर्दश चैकां च केशव
अनयद्यः पुरा संख्ये सोऽनयान्निधनं गतः
Akshauhinirmahabahurdasha chaikam cha keshava
Anayadyah pura sankhye sonayannidhanam gatah
17.17
एष दुर्योधनः शेते महेष्वासो महारथः
शार्दूल इव सिंहेन भीमसेनेन पातितः
Esha duryodhanah shete maheshvaso maharathah
Shardula iva sinhena bhimasenena patitah
17.18
विदुरं ह्यवमन्यैष पितरं चैव मन्दभाक्
बालो वृद्धावमानेन मन्दो मृत्युवशं गतः
Viduram hyavamanyaisha pitaram chaiva mandabhak
Balo vriddhavamanena mando mrityuvasham gatah
17.19
निःसपत्ना मही यस्य त्रयोदश समाः स्थिता
स शेते निहतो भूमौ पुत्रो मे पृथिवीपतिः
Nihsapatna mahi yasya trayodasha samah sthita
Sa shete nihato bhumau putro me prithivipatih
17.20
अपश्यं कृष्ण पृथिवीं धार्तराष्ट्रानुशासनात्
पूर्णां हस्तिगवाश्वस्य वार्ष्णेय न तु तच्चिरम्
Apashyam krishna prithivim dhartarashtranushasanat
Purnam hastigavashvasya varshneya na tu tachchiram
17.21
तामेवाद्य महाबाहो पश्याम्यन्यानुशासनात्
हीनां हस्तिगवाश्वेन किं नु जीवामि माधव
Tamevadya mahabaho pashyamyanyanushasanat
Hinam hastigavashvena kim nu jivami madhava
17.22
इदं कृच्छ्रतरं पश्य पुत्रस्यापि वधान्मम
यदिमाः पर्युपासन्ते हताञ्शूरान्रणे स्त्रियः
Idam krichchhrataram pashya putrasyapi vadhanmama
Yadimah paryupasante hatanshuranrane striyah
17.23
प्रकीर्णकेशां सुश्रोणीं दुर्योधनभुजाङ्कगाम्
रुक्मवेदीनिभां पश्य कृष्ण लक्ष्मणमातरम्
Prakirnakesham sushronim duryodhanabhujankagam
Rukmavedinibham pashya krishna lakshmanamataram
17.24
नूनमेषा पुरा बाला जीवमाने महाभुजे
भुजावाश्रित्य रमते सुभुजस्य मनस्विनी
Nunamesha pura bala jivamane mahabhuje
Bhujavashritya ramate subhujasya manasvini
17.25
कथं तु शतधा नेदं हृदयं मम दीर्यते
पश्यन्त्या निहतं पुत्रं पुत्रेण सहितं रणे
Katham tu shatadha nedam hridayam mama diryate
Pashyantya nihatam putram putrena sahitam rane
17.26
पुत्रं रुधिरसंसिक्तमुपजिघ्रत्यनिन्दिता
दुर्योधनं तु वामोरूः पाणिना परिमार्जति
Putram rudhirasansiktamupajighratyanindita
Duryodhanam tu vamoruh panina parimarjati
17.27
किं नु शोचति भर्तारं पुत्रं चैषा मनस्विनी
तथा ह्यवस्थिता भाति पुत्रं चाप्यभिवीक्ष्य सा
Kim nu shochati bhartaram putram chaisha manasvini
Tatha hyavasthita bhati putram chapyabhivikshya sa
17.28
स्वशिरः पञ्चशाखाभ्यामभिहत्यायतेक्षणा
पतत्युरसि वीरस्य कुरुराजस्य माधव
Svashirah panchashakhabhyamabhihatyayatekshana
Patatyurasi virasya kururajasya madhava
17.29
पुण्डरीकनिभा भाति पुण्डरीकान्तरप्रभा
मुखं विमृज्य पुत्रस्य भर्तुश्चैव तपस्विनी
Pundarikanibha bhati pundarikantaraprabha
Mukham vimrijya putrasya bhartushchaiva tapasvini
17.30
यदि चाप्यागमाः सन्ति यदि वा श्रुतयस्तथा
ध्रुवं लोकानवाप्तोऽयं नृपो बाहुबलार्जितान्
Yadi chapyagamah santi yadi va shrutayastatha
Dhruvam lokanavaptoyam nripo bahubalarjitan