UtshovChapter 6
6.1
धृतराष्ट्र उवाच
द्वारदेशे ततो द्रौणिमवस्थितमवेक्ष्य तौ
अकुर्वतां भोजकृपौ किं संजय वदस्व मे
Dhritarashtra uvacha
Dvaradeshe tato draunimavasthitamavekshya tau
Akurvatam bhojakripau kim sanjaya vadasva me
6.2
संजय उवाच
कृतवर्माणमामन्त्र्य कृपं च स महारथम्
द्रौणिर्मन्युपरीतात्मा शिबिरद्वारमासदत्
Sanjaya uvacha
Kritavarmanamamantrya kripam cha sa maharatham
Draunirmanyuparitatma shibiradvaramasadat
6.3
तत्र भूतं महाकायं चन्द्रार्कसदृशद्युतिम्
सोऽपश्यद्द्वारमावृत्य तिष्ठन्तं लोमहर्षणम्
Tatra bhutam mahakayam chandrarkasadrishadyutim
Sopashyaddvaramavritya tishthantam lomaharshanam
6.4
वसानं चर्म वैयाघ्रं महारुधिरविस्रवम्
कृष्णाजिनोत्तरासङ्गं नागयज्ञोपवीतिनम्
Vasanam charma vaiyaghram maharudhiravisravam
Krishnajinottarasangam nagayagyopavitinam
6.5
बाहुभिः स्वायतैः पीनैर्नानाप्रहरणोद्यतैः
बद्धाङ्गदमहासर्पं ज्वालामालाकुलाननम्
Bahubhih svayataih pinairnanapraharanodyataih
Baddhangadamahasarpam jvalamalakulananam
6.6
दंष्ट्राकरालवदनं व्यादितास्यं भयावहम्
नयनानां सहस्रैश्च विचित्रैरभिभूषितम्
Danshtrakaralavadanam vyaditasyam bhayavaham
Nayananam sahasraishcha vichitrairabhibhushitam
6.7
नैव तस्य वपुः शक्यं प्रवक्तुं वेष एव वा
सर्वथा तु तदालक्ष्य स्फुटेयुरपि पर्वताः
Naiva tasya vapuh shakyam pravaktum vesha eva va
Sarvatha tu tadalakshya sphuteyurapi parvatah
6.8
तस्यास्यान्नासिकाभ्यां च श्रवणाभ्यां च सर्वशः
तेभ्यश्चाक्षिसहस्रेभ्यः प्रादुरासन्महार्चिषः
Tasyasyannasikabhyam cha shravanabhyam cha sarvashah
Tebhyashchakshisahasrebhyah pradurasanmaharchishah
6.9
तथा तेजोमरीचिभ्यः शङ्खचक्रगदाधराः
प्रादुरासन्हृषीकेशाः शतशोऽथ सहस्रशः
Tatha tejomarichibhyah shankhachakragadadharah
Pradurasanhrishikeshah shatashotha sahasrashah
6.10
तदत्यद्भुतमालोक्य भूतं लोकभयंकरम्
द्रौणिरव्यथितो दिव्यैरस्त्रवर्षैरवाकिरत्
Tadatyadbhutamalokya bhutam lokabhayankaram
Drauniravyathito divyairastravarshairavakirat
6.11
द्रौणिमुक्ताञ्शरांस्तांस्तु तद्भूतं महदग्रसत्
उदधेरिव वार्योघान्पावको वडवामुखः
Draunimuktansharanstanstu tadbhutam mahadagrasat
Udadheriva varyoghanpavako vadavamukhah
6.12
अश्वत्थामा तु संप्रेक्ष्य ताञ्शरौघान्निरर्थकान्
रथशक्तिं मुमोचास्मै दीप्तामग्निशिखामिव
Ashvatthama tu samprekshya tansharaughannirarthakan
Rathashaktim mumochasmai diptamagnishikhamiva
6.13
सा तदाहत्य दीप्ताग्रा रथशक्तिरशीर्यत
युगान्ते सूर्यमाहत्य महोल्केव दिवश्च्युता
Sa tadahatya diptagra rathashaktirashiryata
Yugante suryamahatya maholkeva divashchyuta
6.14
अथ हेमत्सरुं दिव्यं खड्गमाकाशवर्चसम्
कोशात्समुद्बबर्हाशु बिलाद्दीप्तमिवोरगम्
Atha hematsarum divyam khadgamakashavarchasam
Koshatsamudbabarhashu biladdiptamivoragam
6.15
ततः खड्गवरं धीमान्भूताय प्राहिणोत्तदा
स तदासाद्य भूतं वै विलयं तूलवद्ययौ
Tatah khadgavaram dhimanbhutaya prahinottada
Sa tadasadya bhutam vai vilayam tulavadyayau
6.16
ततः स कुपितो द्रौणिरिन्द्रकेतुनिभां गदाम्
ज्वलन्तीं प्राहिणोत्तस्मै भूतं तामपि चाग्रसत्
Tatah sa kupito draunirindraketunibham gadam
Jvalantim prahinottasmai bhutam tamapi chagrasat
6.17
ततः सर्वायुधाभावे वीक्षमाणस्ततस्ततः
अपश्यत्कृतमाकाशमनाकाशं जनार्दनैः
Tatah sarvayudhabhave vikshamanastatastatah
Apashyatkritamakashamanakasham janardanaih
6.18
तदद्भुततमं दृष्ट्वा द्रोणपुत्रो निरायुधः
अब्रवीदभिसंतप्तः कृपवाक्यमनुस्मरन्
Tadadbhutatamam drishtva dronaputro nirayudhah
Abravidabhisantaptah kripavakyamanusmaran
6.19
ब्रुवतामप्रियं पथ्यं सुहृदां न शृणोति यः
स शोचत्यापदं प्राप्य यथाहमतिवर्त्य तौ
Bruvatamapriyam pathyam suhridam na shrinoti yah
Sa shochatyapadam prapya yathahamativartya tau
6.20
शास्त्रदृष्टानवध्यान्यः समतीत्य जिघांसति
स पथः प्रच्युतो धर्म्यात्कुपथं प्रतिपद्यते
Shastradrishtanavadhyanyah samatitya jighansati
Sa pathah prachyuto dharmyatkupatham pratipadyate
6.21
गोब्राह्मणनृपस्त्रीषु सख्युर्मातुर्गुरोस्तथा
वृद्धबालजडान्धेषु सुप्तभीतोत्थितेषु च
Gobrahmananripastrishu sakhyurmaturgurostatha
Vriddhabalajadandheshu suptabhitotthiteshu cha
6.22
मत्तोन्मत्तप्रमत्तेषु न शस्त्राण्युपधारयेत्
इत्येवं गुरुभिः पूर्वमुपदिष्टं नृणां सदा
Mattonmattapramatteshu na shastranyupadharayet
Ityevam gurubhih purvamupadishtam nrinam sada
6.23
सोऽहमुत्क्रम्य पन्थानं शास्त्रदृष्टं सनातनम्
अमार्गेणैवमारभ्य घोरामापदमागतः
Sohamutkramya panthanam shastradrishtam sanatanam
Amargenaivamarabhya ghoramapadamagatah
6.24
तां चापदं घोरतरां प्रवदन्ति मनीषिणः
यदुद्यम्य महत्कृत्यं भयादपि निवर्तते
Tam chapadam ghorataram pravadanti manishinah
Yadudyamya mahatkrityam bhayadapi nivartate
6.25
अशक्यं चैव कः कर्तुं शक्तः शक्तिबलादिह
न हि दैवाद्गरीयो वै मानुषं कर्म कथ्यते
Ashakyam chaiva kah kartum shaktah shaktibaladiha
Na hi daivadgariyo vai manusham karma kathyate
6.26
मानुषं कुर्वतः कर्म यदि दैवान्न सिध्यति
स पथः प्रच्युतो धर्म्याद्विपदं प्रतिपद्यते
Manusham kurvatah karma yadi daivanna sidhyati
Sa pathah prachyuto dharmyadvipadam pratipadyate
6.27
प्रतिघातं ह्यविज्ञातं प्रवदन्ति मनीषिणः
यदारभ्य क्रियां कांचिद्भयादिह निवर्तते
Pratighatam hyavigyatam pravadanti manishinah
Yadarabhya kriyam kanchidbhayadiha nivartate
6.28
तदिदं दुष्प्रणीतेन भयं मां समुपस्थितम्
न हि द्रोणसुतः संख्ये निवर्तेत कथंचन
Tadidam dushpranitena bhayam mam samupasthitam
Na hi dronasutah sankhye nivarteta kathanchana
6.29
इदं च सुमहद्भूतं दैवदण्डमिवोद्यतम्
न चैतदभिजानामि चिन्तयन्नपि सर्वथा
Idam cha sumahadbhutam daivadandamivodyatam
Na chaitadabhijanami chintayannapi sarvatha
6.30
ध्रुवं येयमधर्मे मे प्रवृत्ता कलुषा मतिः
तस्याः फलमिदं घोरं प्रतिघाताय दृश्यते
Dhruvam yeyamadharme me pravritta kalusha matih
Tasyah phalamidam ghoram pratighataya drishyate
6.31
तदिदं दैवविहितं मम संख्ये निवर्तनम्
नान्यत्र दैवादुद्यन्तुमिह शक्यं कथंचन
Tadidam daivavihitam mama sankhye nivartanam
Nanyatra daivadudyantumiha shakyam kathanchana
6.32
सोऽहमद्य महादेवं प्रपद्ये शरणं प्रभुम्
दैवदण्डमिमं घोरं स हि मे नाशयिष्यति
Sohamadya mahadevam prapadye sharanam prabhum
Daivadandamimam ghoram sa hi me nashayishyati
6.33
कपर्दिनं प्रपद्याथ देवदेवमुमापतिम्
कपालमालिनं रुद्रं भगनेत्रहरं हरम्
Kapardinam prapadyatha devadevamumapatim
Kapalamalinam rudram bhaganetraharam haram
6.34
स हि देवोऽत्यगाद्देवांस्तपसा विक्रमेण च
तस्माच्छरणमभ्येष्ये गिरिशं शूलपाणिनम्
Sa hi devotyagaddevanstapasa vikramena cha
Tasmachchharanamabhyeshye girisham shulapaninam