UtshovChapter 5
5.1
कृप उवाच
शुश्रूषुरपि दुर्मेधाः पुरुषोऽनियतेन्द्रियः
नालं वेदयितुं कृत्स्नौ धर्मार्थाविति मे मतिः
Kripa uvacha
Shushrushurapi durmedhah purushoniyatendriyah
Nalam vedayitum kritsnau dharmarthaviti me matih
5.2
तथैव तावन्मेधावी विनयं यो न शिक्षति
न च किंचन जानाति सोऽपि धर्मार्थनिश्चयम्
Tathaiva tavanmedhavi vinayam yo na shikshati
Na cha kinchana janati sopi dharmarthanishchayam
5.3
शुश्रूषुस्त्वेव मेधावी पुरुषो नियतेन्द्रियः
जानीयादागमान्सर्वान्ग्राह्यं च न विरोधयेत्
Shushrushustveva medhavi purusho niyatendriyah
Janiyadagamansarvangrahyam cha na virodhayet
5.4
अनेयस्त्ववमानी यो दुरात्मा पापपूरुषः
दिष्टमुत्सृज्य कल्याणं करोति बहुपापकम्
Aneyastvavamani yo duratma papapurushah
Dishtamutsrijya kalyanam karoti bahupapakam
5.5
नाथवन्तं तु सुहृदः प्रतिषेधन्ति पातकात्
निवर्तते तु लक्ष्मीवान्नालक्ष्मीवान्निवर्तते
Nathavantam tu suhridah pratishedhanti patakat
Nivartate tu lakshmivannalakshmivannivartate
5.6
यथा ह्युच्चावचैर्वाक्यैः क्षिप्तचित्तो नियम्यते
तथैव सुहृदा शक्यो नशक्यस्त्ववसीदति
Yatha hyuchchavachairvakyaih kshiptachitto niyamyate
Tathaiva suhrida shakyo nashakyastvavasidati
5.7
तथैव सुहृदं प्राज्ञं कुर्वाणं कर्म पापकम्
प्राज्ञाः संप्रतिषेधन्ते यथाशक्ति पुनः पुनः
Tathaiva suhridam pragyam kurvanam karma papakam
Pragyah sampratishedhante yathashakti punah punah
5.8
स कल्याणे मतिं कृत्वा नियम्यात्मानमात्मना
कुरु मे वचनं तात येन पश्चान्न तप्यसे
Sa kalyane matim kritva niyamyatmanamatmana
Kuru me vachanam tata yena pashchanna tapyase
5.9
न वधः पूज्यते लोके सुप्तानामिह धर्मतः
तथैव न्यस्तशस्त्राणां विमुक्तरथवाजिनाम्
Na vadhah pujyate loke suptanamiha dharmatah
Tathaiva nyastashastranam vimuktarathavajinam
5.10
ये च ब्रूयुस्तवास्मीति ये च स्युः शरणागताः
विमुक्तमूर्धजा ये च ये चापि हतवाहनाः
Ye cha bruyustavasmiti ye cha syuh sharanagatah
Vimuktamurdhaja ye cha ye chapi hatavahanah
5.11
अद्य स्वप्स्यन्ति पाञ्चाला विमुक्तकवचा विभो
विश्वस्ता रजनीं सर्वे प्रेता इव विचेतसः
Adya svapsyanti panchala vimuktakavacha vibho
Vishvasta rajanim sarve preta iva vichetasah
5.12
यस्तेषां तदवस्थानां द्रुह्येत पुरुषोऽनृजुः
व्यक्तं स नरके मज्जेदगाधे विपुलेऽप्लवे
Yastesham tadavasthanam druhyeta purushonrijuh
Vyaktam sa narake majjedagadhe vipuleplave
5.13
सर्वास्त्रविदुषां लोके श्रेष्ठस्त्वमसि विश्रुतः
न च ते जातु लोकेऽस्मिन्सुसूक्ष्ममपि किल्बिषम्
Sarvastravidusham loke shreshthastvamasi vishrutah
Na cha te jatu lokesminsusukshmamapi kilbisham
5.14
त्वं पुनः सूर्यसंकाशः श्वोभूत उदिते रवौ
प्रकाशे सर्वभूतानां विजेता युधि शात्रवान्
Tvam punah suryasankashah shvobhuta udite ravau
Prakashe sarvabhutanam vijeta yudhi shatravan
5.15
असंभावितरूपं हि त्वयि कर्म विगर्हितम्
शुक्ले रक्तमिव न्यस्तं भवेदिति मतिर्मम
Asambhavitarupam hi tvayi karma vigarhitam
Shukle raktamiva nyastam bhavediti matirmama
5.16
अश्वत्थामोवाच
एवमेतद्यथात्थ त्वमनुशास्मीह मातुल
तैस्तु पूर्वमयं सेतुः शतधा विदलीकृतः
Ashvatthamovacha
Evametadyathattha tvamanushasmiha matula
Taistu purvamayam setuh shatadha vidalikritah
5.17
प्रत्यक्षं भूमिपालानां भवतां चापि संनिधौ
न्यस्तशस्त्रो मम पिता धृष्टद्युम्नेन पातितः
Pratyaksham bhumipalanam bhavatam chapi sannidhau
Nyastashastro mama pita dhrishtadyumnena patitah
5.18
कर्णश्च पतिते चक्रे रथस्य रथिनां वरः
उत्तमे व्यसने सन्नो हतो गाण्डीवधन्वना
Karnashcha patite chakre rathasya rathinam varah
Uttame vyasane sanno hato gandivadhanvana
5.19
तथा शांतनवो भीष्मो न्यस्तशस्त्रो निरायुधः
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य हतो गाण्डीवधन्वना
Tatha shantanavo bhishmo nyastashastro nirayudhah
Shikhandinam puraskritya hato gandivadhanvana
5.20
भूरिश्रवा महेष्वासस्तथा प्रायगतो रणे
क्रोशतां भूमिपालानां युयुधानेन पातितः
Bhurishrava maheshvasastatha prayagato rane
Kroshatam bhumipalanam yuyudhanena patitah
5.21
दुर्योधनश्च भीमेन समेत्य गदया मृधे
पश्यतां भूमिपालानामधर्मेण निपातितः
Duryodhanashcha bhimena sametya gadaya mridhe
Pashyatam bhumipalanamadharmena nipatitah
5.22
एकाकी बहुभिस्तत्र परिवार्य महारथैः
अधर्मेण नरव्याघ्रो भीमसेनेन पातितः
Ekaki bahubhistatra parivarya maharathaih
Adharmena naravyaghro bhimasenena patitah
5.23
विलापो भग्नसक्थस्य यो मे राज्ञः परिश्रुतः
वार्त्तिकानां कथयतां स मे मर्माणि कृन्तति
Vilapo bhagnasakthasya yo me ragyah parishrutah
Varttikanam kathayatam sa me marmani krintati
5.24
एवमधार्मिकाः पापाः पाञ्चाला भिन्नसेतवः
तानेवं भिन्नमर्यादान्किं भवान्न विगर्हति
Evamadharmikah papah panchala bhinnasetavah
Tanevam bhinnamaryadankim bhavanna vigarhati
5.25
पितृहन्तॄनहं हत्वा पाञ्चालान्निशि सौप्तिके
कामं कीटः पतंगो वा जन्म प्राप्य भवामि वै
Pitrihantrinaham hatva panchalannishi sauptike
Kamam kitah patango va janma prapya bhavami vai
5.26
त्वरे चाहमनेनाद्य यदिदं मे चिकीर्षितम्
तस्य मे त्वरमाणस्य कुतो निद्रा कुतः सुखम्
Tvare chahamanenadya yadidam me chikirshitam
Tasya me tvaramanasya kuto nidra kutah sukham
5.27
न स जातः पुमाँल्लोके कश्चिन्न च भविष्यति
यो मे व्यावर्तयेदेतां वधे तेषां कृतां मतिम्
Na sa jatah pumanlloke kashchinna cha bhavishyati
Yo me vyavartayedetam vadhe tesham kritam matim
5.28
संजय उवाच
एवमुक्त्वा महाराज द्रोणपुत्रः प्रतापवान्
एकान्ते योजयित्वाश्वान्प्रायादभिमुखः परान्
Sanjaya uvacha
Evamuktva maharaja dronaputrah pratapavan
Ekante yojayitvashvanprayadabhimukhah paran
5.29
तमब्रूतां महात्मानौ भोजशारद्वतावुभौ
किमयं स्यन्दनो युक्तः किं च कार्यं चिकीर्षितम्
Tamabrutam mahatmanau bhojasharadvatavubhau
Kimayam syandano yuktah kim cha karyam chikirshitam
5.30
एकसार्थं प्रयातौ स्वस्त्वया सह नरर्षभ
समदुःखसुखौ चैव नावां शङ्कितुमर्हसि
Ekasartham prayatau svastvaya saha nararshabha
Samaduhkhasukhau chaiva navam shankitumarhasi
5.31
अश्वत्थामा तु संक्रुद्धः पितुर्वधमनुस्मरन्
ताभ्यां तथ्यं तदाचख्यौ यदस्यात्मचिकीर्षितम्
Ashvatthama tu sankruddhah piturvadhamanusmaran
Tabhyam tathyam tadachakhyau yadasyatmachikirshitam
5.32
हत्वा शतसहस्राणि योधानां निशितैः शरैः
न्यस्तशस्त्रो मम पिता धृष्टद्युम्नेन पातितः
Hatva shatasahasrani yodhanam nishitaih sharaih
Nyastashastro mama pita dhrishtadyumnena patitah
5.33
तं तथैव हनिष्यामि न्यस्तवर्माणमद्य वै
पुत्रं पाञ्चालराजस्य पापं पापेन कर्मणा
Tam tathaiva hanishyami nyastavarmanamadya vai
Putram panchalarajasya papam papena karmana
5.34
कथं च निहतः पापः पाञ्चालः पशुवन्मया
शस्त्राहवजितां लोकान्प्राप्नुयादिति मे मतिः
Katham cha nihatah papah panchalah pashuvanmaya
Shastrahavajitam lokanprapnuyaditi me matih
5.35
क्षिप्रं संनद्धकवचौ सखड्गावात्तकार्मुकौ
समास्थाय प्रतीक्षेतां रथवर्यौ परंतपौ
Kshipram sannaddhakavachau sakhadgavattakarmukau
Samasthaya pratikshetam rathavaryau parantapau
5.36
इत्युक्त्वा रथमास्थाय प्रायादभिमुखः परान्
तमन्वगात्कृपो राजन्कृतवर्मा च सात्वतः
Ityuktva rathamasthaya prayadabhimukhah paran
Tamanvagatkripo rajankritavarma cha satvatah
5.37
ते प्रयाता व्यरोचन्त परानभिमुखास्त्रयः
हूयमाना यथा यज्ञे समिद्धा हव्यवाहनाः
Te prayata vyarochanta paranabhimukhastrayah
Huyamana yatha yagye samiddha havyavahanah
5.38
ययुश्च शिबिरं तेषां संप्रसुप्तजनं विभो
द्वारदेशं तु संप्राप्य द्रौणिस्तस्थौ रथोत्तमे
Yayushcha shibiram tesham samprasuptajanam vibho
Dvaradesham tu samprapya draunistasthau rathottame