UtshovChapter 98
98.1
भीष्म उवाच
जामदग्न्येन रामेण पितुर्वधममृष्यता
क्रुद्धेन च महाभागे हैहयाधिपतिर्हतः
शतानि दश बाहूनां निकृत्तान्यर्जुनस्य वै
Bhishma uvacha
Jamadagnyena ramena piturvadhamamrishyata
Kruddhena cha mahabhage haihayadhipatirhatah
Shatani dasha bahunam nikrittanyarjunasya vai
98.2
पुनश्च धनुरादाय महास्त्राणि प्रमुञ्चता
निर्दग्धं क्षत्रमसकृद्रथेन जयता महीम्
Punashcha dhanuradaya mahastrani pramunchata
Nirdagdham kshatramasakridrathena jayata mahim
98.3
एवमुच्चावचैरस्त्रैर्भार्गवेण महात्मना
त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवी कृता निःक्षत्रिया पुरा
Evamuchchavachairastrairbhargavena mahatmana
Trihsaptakritvah prithivi krita nihkshatriya pura
98.4
ततः संभूय सर्वाभिः क्षत्रियाभिः समन्ततः
उत्पादितान्यपत्यानि ब्राह्मणैर्नियतात्मभिः
Tatah sambhuya sarvabhih kshatriyabhih samantatah
Utpaditanyapatyani brahmanairniyatatmabhih
98.5
पाणिग्राहस्य तनय इति वेदेषु निश्चितम्
धर्मं मनसि संस्थाप्य ब्राह्मणांस्ताः समभ्ययुः
लोकेऽप्याचरितो दृष्टः क्षत्रियाणां पुनर्भवः
Panigrahasya tanaya iti vedeshu nishchitam
Dharmam manasi sansthapya brahmananstah samabhyayuh
Lokepyacharito drishtah kshatriyanam punarbhavah
98.6
अथोतथ्य इति ख्यात आसीद्धीमानृषिः पुरा
ममता नाम तस्यासीद्भार्या परमसंमता
Athotathya iti khyata asiddhimanrishih pura
Mamata nama tasyasidbharya paramasammata
98.7
उतथ्यस्य यवीयांस्तु पुरोधास्त्रिदिवौकसाम्
बृहस्पतिर्बृहत्तेजा ममतां सोऽन्वपद्यत
Utathyasya yaviyanstu purodhastridivaukasam
Brihaspatirbrihatteja mamatam sonvapadyata
98.8
उवाच ममता तं तु देवरं वदतां वरम्
अन्तर्वत्नी अहं भ्रात्रा ज्येष्ठेनारम्यतामिति
Uvacha mamata tam tu devaram vadatam varam
Antarvatni aham bhratra jyeshthenaramyatamiti
98.9
अयं च मे महाभाग कुक्षावेव बृहस्पते
औतथ्यो वेदमत्रैव षडङ्गं प्रत्यधीयत
Ayam cha me mahabhaga kukshaveva brihaspate
Autathyo vedamatraiva shadangam pratyadhiyata
98.10
अमोघरेतास्त्वं चापि नूनं भवितुमर्हसि
तस्मादेवंगतेऽद्य त्वमुपारमितुमर्हसि
Amogharetastvam chapi nunam bhavitumarhasi
Tasmadevangatedya tvamuparamitumarhasi
98.11
एवमुक्तस्तया सम्यग्बृहत्तेजा बृहस्पतिः
कामात्मानं तदात्मानं न शशाक नियच्छितुम्
Evamuktastaya samyagbrihatteja brihaspatih
Kamatmanam tadatmanam na shashaka niyachchhitum
98.12
संबभूव ततः कामी तया सार्धमकामया
उत्सृजन्तं तु तं रेतः स गर्भस्थोऽभ्यभाषत
Sambabhuva tatah kami taya sardhamakamaya
Utsrijantam tu tam retah sa garbhasthobhyabhashata
98.13
भोस्तात कन्यस वदे द्वयोर्नास्त्यत्र संभवः
अमोघशुक्रश्च भवान्पूर्वं चाहमिहागतः
Bhostata kanyasa vade dvayornastyatra sambhavah
Amoghashukrashcha bhavanpurvam chahamihagatah
98.14
शशाप तं ततः क्रुद्ध एवमुक्तो बृहस्पतिः
उतथ्यपुत्रं गर्भस्थं निर्भर्त्स्य भगवानृषिः
Shashapa tam tatah kruddha evamukto brihaspatih
Utathyaputram garbhastham nirbhartsya bhagavanrishih
98.15
यस्मात्त्वमीदृशे काले सर्वभूतेप्सिते सति
एवमात्थ वचस्तस्मात्तमो दीर्घं प्रवेक्ष्यसि
Yasmattvamidrishe kale sarvabhutepsite sati
Evamattha vachastasmattamo dirgham pravekshyasi
98.16
स वै दीर्घतमा नाम शापादृषिरजायत
बृहस्पतेर्बृहत्कीर्तेर्बृहस्पतिरिवौजसा
Sa vai dirghatama nama shapadrishirajayata
Brihaspaterbrihatkirterbrihaspatirivaujasa
98.17
स पुत्राञ्जनयामास गौतमादीन्महायशाः
ऋषेरुतथ्यस्य तदा संतानकुलवृद्धये
Sa putranjanayamasa gautamadinmahayashah
Risherutathyasya tada santanakulavriddhaye
98.18
लोभमोहाभिभूतास्ते पुत्रास्तं गौतमादयः
काष्ठे समुद्गे प्रक्षिप्य गङ्गायां समवासृजन्
Lobhamohabhibhutaste putrastam gautamadayah
Kashthe samudge prakshipya gangayam samavasrijan
98.19
न स्यादन्धश्च वृद्धश्च भर्तव्योऽयमिति स्म ते
चिन्तयित्वा ततः क्रूराः प्रतिजग्मुरथो गृहान्
Na syadandhashcha vriddhashcha bhartavyoyamiti sma te
Chintayitva tatah krurah pratijagmuratho grihan
98.20
सोऽनुस्रोतस्तदा राजन्प्लवमान ऋषिस्ततः
जगाम सुबहून्देशानन्धस्तेनोडुपेन ह
Sonusrotastada rajanplavamana rishistatah
Jagama subahundeshanandhastenodupena ha
98.21
तं तु राजा बलिर्नाम सर्वधर्मविशारदः
अपश्यन्मज्जनगतः स्रोतसाभ्याशमागतम्
Tam tu raja balirnama sarvadharmavisharadah
Apashyanmajjanagatah srotasabhyashamagatam
98.22
जग्राह चैनं धर्मात्मा बलिः सत्यपराक्रमः
ज्ञात्वा चैनं स वव्रेऽथ पुत्रार्थं मनुजर्षभ
Jagraha chainam dharmatma balih satyaparakramah
Gyatva chainam sa vavretha putrartham manujarshabha
98.23
संतानार्थं महाभाग भार्यासु मम मानद
पुत्रान्धर्मार्थकुशलानुत्पादयितुमर्हसि
Santanartham mahabhaga bharyasu mama manada
Putrandharmarthakushalanutpadayitumarhasi
98.24
एवमुक्तः स तेजस्वी तं तथेत्युक्तवानृषिः
तस्मै स राजा स्वां भार्यां सुदेष्णां प्राहिणोत्तदा
Evamuktah sa tejasvi tam tathetyuktavanrishih
Tasmai sa raja svam bharyam sudeshnam prahinottada
98.25
अन्धं वृद्धं च तं मत्वा न सा देवी जगाम ह
स्वां तु धात्रेयिकां तस्मै वृद्धाय प्राहिणोत्तदा
Andham vriddham cha tam matva na sa devi jagama ha
Svam tu dhatreyikam tasmai vriddhaya prahinottada
98.26
तस्यां काक्षीवदादीन्स शूद्रयोनावृषिर्वशी
जनयामास धर्मात्मा पुत्रानेकादशैव तु
Tasyam kakshivadadinsa shudrayonavrishirvashi
Janayamasa dharmatma putranekadashaiva tu
98.27
काक्षीवदादीन्पुत्रांस्तान्दृष्ट्वा सर्वानधीयतः
उवाच तमृषिं राजा ममैत इति वीर्यवान्
Kakshivadadinputranstandrishtva sarvanadhiyatah
Uvacha tamrishim raja mamaita iti viryavan
98.28
नेत्युवाच महर्षिस्तं ममैवैत इति ब्रुवन्
शूद्रयोनौ मया हीमे जाताः काक्षीवदादयः
Netyuvacha maharshistam mamaivaita iti bruvan
Shudrayonau maya hime jatah kakshivadadayah
98.29
अन्धं वृद्धं च मां मत्वा सुदेष्णा महिषी तव
अवमन्य ददौ मूढा शूद्रां धात्रेयिकां हि मे
Andham vriddham cha mam matva sudeshna mahishi tava
Avamanya dadau mudha shudram dhatreyikam hi me
98.30
ततः प्रसादयामास पुनस्तमृषिसत्तमम्
बलिः सुदेष्णां भार्यां च तस्मै तां प्राहिणोत्पुनः
Tatah prasadayamasa punastamrishisattamam
Balih sudeshnam bharyam cha tasmai tam prahinotpunah
98.31
तां स दीर्घतमाङ्गेषु स्पृष्ट्वा देवीमथाब्रवीत्
भविष्यति कुमारस्ते तेजस्वी सत्यवागिति
Tam sa dirghatamangeshu sprishtva devimathabravit
Bhavishyati kumaraste tejasvi satyavagiti
98.32
तत्राङ्गो नाम राजर्षिः सुदेष्णायामजायत
एवमन्ये महेष्वासा ब्राह्मणैः क्षत्रिया भुवि
Tatrango nama rajarshih sudeshnayamajayata
Evamanye maheshvasa brahmanaih kshatriya bhuvi
98.33
जाताः परमधर्मज्ञा वीर्यवन्तो महाबलाः
एतच्छ्रुत्वा त्वमप्यत्र मातः कुरु यथेप्सितम्
Jatah paramadharmagya viryavanto mahabalah
Etachchhrutva tvamapyatra matah kuru yathepsitam