UtshovChapter 97
97.1
वैशंपायन उवाच
ततः सत्यवती दीना कृपणा पुत्रगृद्धिनी
पुत्रस्य कृत्वा कार्याणि स्नुषाभ्यां सह भारत
Vaishampayana uvacha
Tatah satyavati dina kripana putragriddhini
Putrasya kritva karyani snushabhyam saha bharata
97.2
धर्मं च पितृवंशं च मातृवंशं च मानिनी
प्रसमीक्ष्य महाभागा गाङ्गेयं वाक्यमब्रवीत्
Dharmam cha pitrivansham cha matrivansham cha manini
Prasamikshya mahabhaga gangeyam vakyamabravit
97.3
शंतनोर्धर्मनित्यस्य कौरव्यस्य यशस्विनः
त्वयि पिण्डश्च कीर्तिश्च संतानं च प्रतिष्ठितम्
Shantanordharmanityasya kauravyasya yashasvinah
Tvayi pindashcha kirtishcha santanam cha pratishthitam
97.4
यथा कर्म शुभं कृत्वा स्वर्गोपगमनं ध्रुवम्
यथा चायुर्ध्रुवं सत्ये त्वयि धर्मस्तथा ध्रुवः
Yatha karma shubham kritva svargopagamanam dhruvam
Yatha chayurdhruvam satye tvayi dharmastatha dhruvah
97.5
वेत्थ धर्मांश्च धर्मज्ञ समासेनेतरेण च
विविधास्त्वं श्रुतीर्वेत्थ वेत्थ वेदांश्च सर्वशः
Vettha dharmanshcha dharmagya samasenetarena cha
Vividhastvam shrutirvettha vettha vedanshcha sarvashah
97.6
व्यवस्थानं च ते धर्मे कुलाचारं च लक्षये
प्रतिपत्तिं च कृच्छ्रेषु शुक्राङ्गिरसयोरिव
Vyavasthanam cha te dharme kulacharam cha lakshaye
Pratipattim cha krichchhreshu shukrangirasayoriva
97.7
तस्मात्सुभृशमाश्वस्य त्वयि धर्मभृतां वर
कार्ये त्वां विनियोक्ष्यामि तच्छ्रुत्वा कर्तुमर्हसि
Tasmatsubhrishamashvasya tvayi dharmabhritam vara
Karye tvam viniyokshyami tachchhrutva kartumarhasi
97.8
मम पुत्रस्तव भ्राता वीर्यवान्सुप्रियश्च ते
बाल एव गतः स्वर्गमपुत्रः पुरुषर्षभ
Mama putrastava bhrata viryavansupriyashcha te
Bala eva gatah svargamaputrah purusharshabha
97.9
इमे महिष्यौ भ्रातुस्ते काशिराजसुते शुभे
रूपयौवनसंपन्ने पुत्रकामे च भारत
Ime mahishyau bhratuste kashirajasute shubhe
Rupayauvanasampanne putrakame cha bharata
97.10
तयोरुत्पादयापत्यं संतानाय कुलस्य नः
मन्नियोगान्महाभाग धर्मं कर्तुमिहार्हसि
Tayorutpadayapatyam santanaya kulasya nah
Manniyoganmahabhaga dharmam kartumiharhasi
97.11
राज्ये चैवाभिषिच्यस्व भारताननुशाधि च
दारांश्च कुरु धर्मेण मा निमज्जीः पितामहान्
Rajye chaivabhishichyasva bharatananushadhi cha
Daranshcha kuru dharmena ma nimajjih pitamahan
97.12
तथोच्यमानो मात्रा च सुहृद्भिश्च परंतपः
प्रत्युवाच स धर्मात्मा धर्म्यमेवोत्तरं वचः
Tathochyamano matra cha suhridbhishcha parantapah
Pratyuvacha sa dharmatma dharmyamevottaram vachah
97.13
असंशयं परो धर्मस्त्वया मातरुदाहृतः
त्वमपत्यं प्रति च मे प्रतिज्ञां वेत्थ वै पराम्
Asanshayam paro dharmastvaya matarudahritah
Tvamapatyam prati cha me pratigyam vettha vai param
97.14
जानासि च यथावृत्तं शुल्कहेतोस्त्वदन्तरे
स सत्यवति सत्यं ते प्रतिजानाम्यहं पुनः
Janasi cha yathavrittam shulkahetostvadantare
Sa satyavati satyam te pratijanamyaham punah
97.15
परित्यजेयं त्रैलोक्यं राज्यं देवेषु वा पुनः
यद्वाप्यधिकमेताभ्यां न तु सत्यं कथंचन
Parityajeyam trailokyam rajyam deveshu va punah
Yadvapyadhikametabhyam na tu satyam kathanchana
97.16
त्यजेच्च पृथिवी गन्धमापश्च रसमात्मनः
ज्योतिस्तथा त्यजेद्रूपं वायुः स्पर्शगुणं त्यजेत्
Tyajechcha prithivi gandhamapashcha rasamatmanah
Jyotistatha tyajedrupam vayuh sparshagunam tyajet
97.17
प्रभां समुत्सृजेदर्को धूमकेतुस्तथोष्णताम्
त्यजेच्छब्दं तथाकाशः सोमः शीतांशुतां त्यजेत्
Prabham samutsrijedarko dhumaketustathoshnatam
Tyajechchhabdam tathakashah somah shitanshutam tyajet
97.18
विक्रमं वृत्रहा जह्याद्धर्मं जह्याच्च धर्मराट्
न त्वहं सत्यमुत्स्रष्टुं व्यवसेयं कथंचन
Vikramam vritraha jahyaddharmam jahyachcha dharmarat
Na tvaham satyamutsrashtum vyavaseyam kathanchana
97.19
एवमुक्ता तु पुत्रेण भूरिद्रविणतेजसा
माता सत्यवती भीष्ममुवाच तदनन्तरम्
Evamukta tu putrena bhuridravinatejasa
Mata satyavati bhishmamuvacha tadanantaram
97.20
जानामि ते स्थितिं सत्ये परां सत्यपराक्रम
इच्छन्सृजेथास्त्रीँल्लोकानन्यांस्त्वं स्वेन तेजसा
Janami te sthitim satye param satyaparakrama
Ichchhansrijethastrinllokananyanstvam svena tejasa
97.21
जानामि चैव सत्यं तन्मदर्थं यदभाषथाः
आपद्धर्ममवेक्षस्व वह पैतामहीं धुरम्
Janami chaiva satyam tanmadartham yadabhashathah
Apaddharmamavekshasva vaha paitamahim dhuram
97.22
यथा ते कुलतन्तुश्च धर्मश्च न पराभवेत्
सुहृदश्च प्रहृष्येरंस्तथा कुरु परंतप
Yatha te kulatantushcha dharmashcha na parabhavet
Suhridashcha prahrishyeranstatha kuru parantapa
97.23
लालप्यमानां तामेवं कृपणां पुत्रगृद्धिनीम्
धर्मादपेतं ब्रुवतीं भीष्मो भूयोऽब्रवीदिदम्
Lalapyamanam tamevam kripanam putragriddhinim
Dharmadapetam bruvatim bhishmo bhuyobravididam
97.24
राज्ञि धर्मानवेक्षस्व मा नः सर्वान्व्यनीनशः
सत्याच्च्युतिः क्षत्रियस्य न धर्मेषु प्रशस्यते
Ragyi dharmanavekshasva ma nah sarvanvyaninashah
Satyachchyutih kshatriyasya na dharmeshu prashasyate
97.25
शंतनोरपि संतानं यथा स्यादक्षयं भुवि
तत्ते धर्मं प्रवक्ष्यामि क्षात्रं राज्ञि सनातनम्
Shantanorapi santanam yatha syadakshayam bhuvi
Tatte dharmam pravakshyami kshatram ragyi sanatanam
97.26
श्रुत्वा तं प्रतिपद्येथाः प्राज्ञैः सह पुरोहितैः
आपद्धर्मार्थकुशलैर्लोकतन्त्रमवेक्ष्य च
Shrutva tam pratipadyethah pragyaih saha purohitaih
Apaddharmarthakushalairlokatantramavekshya cha