UtshovChapter 93
93.1
शंतनुरुवाच
आपवो नाम को न्वेष वसूनां किं च दुष्कृतम्
यस्याभिशापात्ते सर्वे मानुषीं तनुमागताः
Shantanuruvacha
Apavo nama ko nvesha vasunam kim cha dushkritam
Yasyabhishapatte sarve manushim tanumagatah
93.2
अनेन च कुमारेण गङ्गादत्तेन किं कृतम्
यस्य चैव कृतेनायं मानुषेषु निवत्स्यति
Anena cha kumarena gangadattena kim kritam
Yasya chaiva kritenayam manusheshu nivatsyati
93.3
ईशानाः सर्वलोकस्य वसवस्ते च वै कथम्
मानुषेषूदपद्यन्त तन्ममाचक्ष्व जाह्नवि
Ishanah sarvalokasya vasavaste cha vai katham
Manusheshudapadyanta tanmamachakshva jahnavi
93.4
वैशंपायन उवाच
सैवमुक्ता ततो गङ्गा राजानमिदमब्रवीत्
भर्तारं जाह्नवी देवी शंतनुं पुरुषर्षभम्
Vaishampayana uvacha
Saivamukta tato ganga rajanamidamabravit
Bhartaram jahnavi devi shantanum purusharshabham
93.5
यं लेभे वरुणः पुत्रं पुरा भरतसत्तम
वसिष्ठो नाम स मुनिः ख्यात आपव इत्युत
Yam lebhe varunah putram pura bharatasattama
Vasishtho nama sa munih khyata apava ityuta
93.6
तस्याश्रमपदं पुण्यं मृगपक्षिगणान्वितम्
मेरोः पार्श्वे नगेन्द्रस्य सर्वर्तुकुसुमावृतम्
Tasyashramapadam punyam mrigapakshigananvitam
Meroh parshve nagendrasya sarvartukusumavritam
93.7
स वारुणिस्तपस्तेपे तस्मिन्भरतसत्तम
वने पुण्यकृतां श्रेष्ठः स्वादुमूलफलोदके
Sa varunistapastepe tasminbharatasattama
Vane punyakritam shreshthah svadumulaphalodake
93.8
दक्षस्य दुहिता या तु सुरभीत्यतिगर्विता
गां प्रजाता तु सा देवी कश्यपाद्भरतर्षभ
Dakshasya duhita ya tu surabhityatigarvita
Gam prajata tu sa devi kashyapadbharatarshabha
93.9
अनुग्रहार्थं जगतः सर्वकामदुघां वराम्
तां लेभे गां तु धर्मात्मा होमधेनुं स वारुणिः
Anugrahartham jagatah sarvakamadugham varam
Tam lebhe gam tu dharmatma homadhenum sa varunih
93.10
सा तस्मिंस्तापसारण्ये वसन्ती मुनिसेविते
चचार रम्ये धर्म्ये च गौरपेतभया तदा
Sa tasminstapasaranye vasanti munisevite
Chachara ramye dharmye cha gaurapetabhaya tada
93.11
अथ तद्वनमाजग्मुः कदाचिद्भरतर्षभ
पृथ्वाद्या वसवः सर्वे देवदेवर्षिसेवितम्
Atha tadvanamajagmuh kadachidbharatarshabha
Prithvadya vasavah sarve devadevarshisevitam
93.12
ते सदारा वनं तच्च व्यचरन्त समन्ततः
रेमिरे रमणीयेषु पर्वतेषु वनेषु च
Te sadara vanam tachcha vyacharanta samantatah
Remire ramaniyeshu parvateshu vaneshu cha
93.13
तत्रैकस्य तु भार्या वै वसोर्वासवविक्रम
सा चरन्ती वने तस्मिन्गां ददर्श सुमध्यमा
या सा वसिष्ठस्य मुनेः सर्वकामधुगुत्तमा
Tatraikasya tu bharya vai vasorvasavavikrama
Sa charanti vane tasmingam dadarsha sumadhyama
Ya sa vasishthasya muneh sarvakamadhuguttama
93.14
सा विस्मयसमाविष्टा शीलद्रविणसंपदा
दिवे वै दर्शयामास तां गां गोवृषभेक्षण
Sa vismayasamavishta shiladravinasampada
Dive vai darshayamasa tam gam govrishabhekshana
93.15
स्वापीनां च सुदोग्ध्रीं च सुवालधिमुखां शुभाम्
उपपन्नां गुणैः सर्वैः शीलेनानुत्तमेन च
Svapinam cha sudogdhrim cha suvaladhimukham shubham
Upapannam gunaih sarvaih shilenanuttamena cha
93.16
एवंगुणसमायुक्तां वसवे वसुनन्दिनी
दर्शयामास राजेन्द्र पुरा पौरवनन्दन
Evangunasamayuktam vasave vasunandini
Darshayamasa rajendra pura pauravanandana
93.17
द्यौस्तदा तां तु दृष्ट्वैव गां गजेन्द्रेन्द्रविक्रम
उवाच राजंस्तां देवीं तस्या रूपगुणान्वदन्
Dyaustada tam tu drishtvaiva gam gajendrendravikrama
Uvacha rajanstam devim tasya rupagunanvadan
93.18
एषा गौरुत्तमा देवि वारुणेरसितेक्षणे
ऋषेस्तस्य वरारोहे यस्येदं वनमुत्तमम्
Esha gauruttama devi varunerasitekshane
Rishestasya vararohe yasyedam vanamuttamam
93.19
अस्याः क्षीरं पिबेन्मर्त्यः स्वादु यो वै सुमध्यमे
दश वर्षसहस्राणि स जीवेत्स्थिरयौवनः
Asyah kshiram pibenmartyah svadu yo vai sumadhyame
Dasha varshasahasrani sa jivetsthirayauvanah
93.20
एतच्छ्रुत्वा तु सा देवी नृपोत्तम सुमध्यमा
तमुवाचानवद्याङ्गी भर्तारं दीप्ततेजसम्
Etachchhrutva tu sa devi nripottama sumadhyama
Tamuvachanavadyangi bhartaram diptatejasam
93.21
अस्ति मे मानुषे लोके नरदेवात्मजा सखी
नाम्ना जिनवती नाम रूपयौवनशालिनी
Asti me manushe loke naradevatmaja sakhi
Namna jinavati nama rupayauvanashalini
93.22
उशीनरस्य राजर्षेः सत्यसंधस्य धीमतः
दुहिता प्रथिता लोके मानुषे रूपसंपदा
Ushinarasya rajarsheh satyasandhasya dhimatah
Duhita prathita loke manushe rupasampada
93.23
तस्या हेतोर्महाभाग सवत्सां गां ममेप्सिताम्
आनयस्वामरश्रेष्ठ त्वरितं पुण्यवर्धन
Tasya hetormahabhaga savatsam gam mamepsitam
Anayasvamarashreshtha tvaritam punyavardhana
93.24
यावदस्याः पयः पीत्वा सा सखी मम मानद
मानुषेषु भवत्वेका जरारोगविवर्जिता
Yavadasyah payah pitva sa sakhi mama manada
Manusheshu bhavatveka jararogavivarjita
93.25
एतन्मम महाभाग कर्तुमर्हस्यनिन्दित
प्रियं प्रियतरं ह्यस्मान्नास्ति मेऽन्यत्कथंचन
Etanmama mahabhaga kartumarhasyanindita
Priyam priyataram hyasmannasti menyatkathanchana
93.26
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्या देव्याः प्रियचिकीर्षया
पृथ्वाद्यैर्भ्रातृभिः सार्धं द्यौस्तदा तां जहार गाम्
Etachchhrutva vachastasya devyah priyachikirshaya
Prithvadyairbhratribhih sardham dyaustada tam jahara gam
93.27
तया कमलपत्राक्ष्या नियुक्तो द्यौस्तदा नृप
ऋषेस्तस्य तपस्तीव्रं न शशाक निरीक्षितुम्
हृता गौः सा तदा तेन प्रपातस्तु न तर्कितः
Taya kamalapatrakshya niyukto dyaustada nripa
Rishestasya tapastivram na shashaka nirikshitum
Hrita gauh sa tada tena prapatastu na tarkitah
93.28
अथाश्रमपदं प्राप्तः फलान्यादाय वारुणिः
न चापश्यत गां तत्र सवत्सां काननोत्तमे
Athashramapadam praptah phalanyadaya varunih
Na chapashyata gam tatra savatsam kananottame
93.29
ततः स मृगयामास वने तस्मिंस्तपोधनः
नाध्यगच्छच्च मृगयंस्तां गां मुनिरुदारधीः
Tatah sa mrigayamasa vane tasminstapodhanah
Nadhyagachchhachcha mrigayanstam gam munirudaradhih
93.30
ज्ञात्वा तथापनीतां तां वसुभिर्दिव्यदर्शनः
ययौ क्रोधवशं सद्यः शशाप च वसूंस्तदा
Gyatva tathapanitam tam vasubhirdivyadarshanah
Yayau krodhavasham sadyah shashapa cha vasunstada
93.31
यस्मान्मे वसवो जह्रुर्गां वै दोग्ध्रीं सुवालधिम्
तस्मात्सर्वे जनिष्यन्ति मानुषेषु न संशयः
Yasmanme vasavo jahrurgam vai dogdhrim suvaladhim
Tasmatsarve janishyanti manusheshu na sanshayah
93.32
एवं शशाप भगवान्वसूंस्तान्मुनिसत्तमः
वशं कोपस्य संप्राप्त आपवो भरतर्षभ
Evam shashapa bhagavanvasunstanmunisattamah
Vasham kopasya samprapta apavo bharatarshabha
93.33
शप्त्वा च तान्महाभागस्तपस्येव मनो दधे
एवं स शप्तवान्राजन्वसूनष्टौ तपोधनः
महाप्रभावो ब्रह्मर्षिर्देवान्रोषसमन्वितः
Shaptva cha tanmahabhagastapasyeva mano dadhe
Evam sa shaptavanrajanvasunashtau tapodhanah
Mahaprabhavo brahmarshirdevanroshasamanvitah
93.34
अथाश्रमपदं प्राप्य तं स्म भूयो महात्मनः
शप्ताः स्म इति जानन्त ऋषिं तमुपचक्रमुः
Athashramapadam prapya tam sma bhuyo mahatmanah
Shaptah sma iti jananta rishim tamupachakramuh
93.35
प्रसादयन्तस्तमृषिं वसवः पार्थिवर्षभ
न लेभिरे च तस्मात्ते प्रसादमृषिसत्तमात्
आपवात्पुरुषव्याघ्र सर्वधर्मविशारदात्
Prasadayantastamrishim vasavah parthivarshabha
Na lebhire cha tasmatte prasadamrishisattamat
Apavatpurushavyaghra sarvadharmavisharadat
93.36
उवाच च स धर्मात्मा सप्त यूयं धरादयः
अनु संवत्सराच्छापमोक्षं वै समवाप्स्यथ
Uvacha cha sa dharmatma sapta yuyam dharadayah
Anu sanvatsarachchhapamoksham vai samavapsyatha
93.37
अयं तु यत्कृते यूयं मया शप्ताः स वत्स्यति
द्यौस्तदा मानुषे लोके दीर्घकालं स्वकर्मणा
Ayam tu yatkrite yuyam maya shaptah sa vatsyati
Dyaustada manushe loke dirghakalam svakarmana
93.38
नानृतं तच्चिकीर्षामि युष्मान्क्रुद्धो यदब्रुवम्
न प्रजास्यति चाप्येष मानुषेषु महामनाः
Nanritam tachchikirshami yushmankruddho yadabruvam
Na prajasyati chapyesha manusheshu mahamanah
93.39
भविष्यति च धर्मात्मा सर्वशास्त्रविशारदः
पितुः प्रियहिते युक्तः स्त्रीभोगान्वर्जयिष्यति
एवमुक्त्वा वसून्सर्वाञ्जगाम भगवानृषिः
Bhavishyati cha dharmatma sarvashastravisharadah
Pituh priyahite yuktah stribhoganvarjayishyati
Evamuktva vasunsarvanjagama bhagavanrishih
93.40
ततो मामुपजग्मुस्ते समस्ता वसवस्तदा
अयाचन्त च मां राजन्वरं स च मया कृतः
जाताञ्जातान्प्रक्षिपास्मान्स्वयं गङ्गे त्वमम्भसि
Tato mamupajagmuste samasta vasavastada
Ayachanta cha mam rajanvaram sa cha maya kritah
Jatanjatanprakshipasmansvayam gange tvamambhasi
93.41
एवं तेषामहं सम्यक्शप्तानां राजसत्तम
मोक्षार्थं मानुषाल्लोकाद्यथावत्कृतवत्यहम्
Evam teshamaham samyakshaptanam rajasattama
Mokshartham manushallokadyathavatkritavatyaham
93.42
अयं शापादृषेस्तस्य एक एव नृपोत्तम
द्यौ राजन्मानुषे लोके चिरं वत्स्यति भारत
Ayam shapadrishestasya eka eva nripottama
Dyau rajanmanushe loke chiram vatsyati bharata
93.43
एतदाख्याय सा देवी तत्रैवान्तरधीयत
आदाय च कुमारं तं जगामाथ यथेप्सितम्
Etadakhyaya sa devi tatraivantaradhiyata
Adaya cha kumaram tam jagamatha yathepsitam
93.44
स तु देवव्रतो नाम गाङ्गेय इति चाभवत्
द्विनामा शंतनोः पुत्रः शंतनोरधिको गुणैः
Sa tu devavrato nama gangeya iti chabhavat
Dvinama shantanoh putrah shantanoradhiko gunaih
93.45
शंतनुश्चापि शोकार्तो जगाम स्वपुरं ततः
तस्याहं कीर्तयिष्यामि शंतनोरमितान्गुणान्
Shantanushchapi shokarto jagama svapuram tatah
Tasyaham kirtayishyami shantanoramitangunan
93.46
महाभाग्यं च नृपतेर्भारतस्य यशस्विनः
यस्येतिहासो द्युतिमान्महाभारतमुच्यते
Mahabhagyam cha nripaterbharatasya yashasvinah
Yasyetihaso dyutimanmahabharatamuchyate