UtshovChapter 80
80.1
वैशंपायन उवाच
पौरवेणाथ वयसा ययातिर्नहुषात्मजः
प्रीतियुक्तो नृपश्रेष्ठश्चचार विषयान्प्रियान्
Vaishampayana uvacha
Pauravenatha vayasa yayatirnahushatmajah
Pritiyukto nripashreshthashchachara vishayanpriyan
80.2
यथाकामं यथोत्साहं यथाकालं यथासुखम्
धर्माविरुद्धान्राजेन्द्रो यथार्हति स एव हि
Yathakamam yathotsaham yathakalam yathasukham
Dharmaviruddhanrajendro yatharhati sa eva hi
80.3
देवानतर्पयद्यज्ञैः श्राद्धैस्तद्वत्पितॄनपि
दीनाननुग्रहैरिष्टैः कामैश्च द्विजसत्तमान्
Devanatarpayadyagyaih shraddhaistadvatpitrinapi
Dinananugrahairishtaih kamaishcha dvijasattaman
80.4
अतिथीनन्नपानैश्च विशश्च परिपालनैः
आनृशंस्येन शूद्रांश्च दस्यून्संनिग्रहेण च
Atithinannapanaishcha vishashcha paripalanaih
Anrishansyena shudranshcha dasyunsannigrahena cha
80.5
धर्मेण च प्रजाः सर्वा यथावदनुरञ्जयन्
ययातिः पालयामास साक्षादिन्द्र इवापरः
Dharmena cha prajah sarva yathavadanuranjayan
Yayatih palayamasa sakshadindra ivaparah
80.6
स राजा सिंहविक्रान्तो युवा विषयगोचरः
अविरोधेन धर्मस्य चचार सुखमुत्तमम्
Sa raja sinhavikranto yuva vishayagocharah
Avirodhena dharmasya chachara sukhamuttamam
80.7
स संप्राप्य शुभान्कामांस्तृप्तः खिन्नश्च पार्थिवः
कालं वर्षसहस्रान्तं सस्मार मनुजाधिपः
Sa samprapya shubhankamanstriptah khinnashcha parthivah
Kalam varshasahasrantam sasmara manujadhipah
80.8
परिसंख्याय कालज्ञः कलाः काष्ठाश्च वीर्यवान्
पूर्णं मत्वा ततः कालं पूरुं पुत्रमुवाच ह
Parisankhyaya kalagyah kalah kashthashcha viryavan
Purnam matva tatah kalam purum putramuvacha ha
80.9
यथाकामं यथोत्साहं यथाकालमरिंदम
सेविता विषयाः पुत्र यौवनेन मया तव
Yathakamam yathotsaham yathakalamarindama
Sevita vishayah putra yauvanena maya tava
80.10
पूरो प्रीतोऽस्मि भद्रं ते गृहाणेदं स्वयौवनम्
राज्यं चैव गृहाणेदं त्वं हि मे प्रियकृत्सुतः
Puro pritosmi bhadram te grihanedam svayauvanam
Rajyam chaiva grihanedam tvam hi me priyakritsutah
80.11
प्रतिपेदे जरां राजा ययातिर्नाहुषस्तदा
यौवनं प्रतिपेदे च पूरुः स्वं पुनरात्मनः
Pratipede jaram raja yayatirnahushastada
Yauvanam pratipede cha puruh svam punaratmanah
80.12
अभिषेक्तुकामं नृपतिं पूरुं पुत्रं कनीयसम्
ब्राह्मणप्रमुखा वर्णा इदं वचनमब्रुवन्
Abhishektukamam nripatim purum putram kaniyasam
Brahmanapramukha varna idam vachanamabruvan
80.13
कथं शुक्रस्य नप्तारं देवयान्याः सुतं प्रभो
ज्येष्ठं यदुमतिक्रम्य राज्यं पूरोः प्रदास्यसि
Katham shukrasya naptaram devayanyah sutam prabho
Jyeshtham yadumatikramya rajyam puroh pradasyasi
80.14
यदुर्ज्येष्ठस्तव सुतो जातस्तमनु तुर्वसुः
शर्मिष्ठायाः सुतो द्रुह्युस्ततोऽनुः पूरुरेव च
Yadurjyeshthastava suto jatastamanu turvasuh
Sharmishthayah suto druhyustatonuh purureva cha
80.15
कथं ज्येष्ठानतिक्रम्य कनीयान्राज्यमर्हति
एतत्संबोधयामस्त्वां धर्मं त्वमनुपालय
Katham jyeshthanatikramya kaniyanrajyamarhati
Etatsambodhayamastvam dharmam tvamanupalaya
80.16
ययातिरुवाच
ब्राह्मणप्रमुखा वर्णाः सर्वे शृण्वन्तु मे वचः
ज्येष्ठं प्रति यथा राज्यं न देयं मे कथंचन
Yayatiruvacha
Brahmanapramukha varnah sarve shrinvantu me vachah
Jyeshtham prati yatha rajyam na deyam me kathanchana
80.17
मम ज्येष्ठेन यदुना नियोगो नानुपालितः
प्रतिकूलः पितुर्यश्च न स पुत्रः सतां मतः
Mama jyeshthena yaduna niyogo nanupalitah
Pratikulah pituryashcha na sa putrah satam matah
80.18
मातापित्रोर्वचनकृद्धितः पथ्यश्च यः सुतः
स पुत्रः पुत्रवद्यश्च वर्तते पितृमातृषु
Matapitrorvachanakriddhitah pathyashcha yah sutah
Sa putrah putravadyashcha vartate pitrimatrishu
80.19
यदुनाहमवज्ञातस्तथा तुर्वसुनापि च
द्रुह्युना चानुना चैव मय्यवज्ञा कृता भृशम्
Yadunahamavagyatastatha turvasunapi cha
Druhyuna chanuna chaiva mayyavagya krita bhrisham
80.20
पूरुणा मे कृतं वाक्यं मानितश्च विशेषतः
कनीयान्मम दायादो जरा येन धृता मम
मम कामः स च कृतः पूरुणा पुत्ररूपिणा
Puruna me kritam vakyam manitashcha visheshatah
Kaniyanmama dayado jara yena dhrita mama
Mama kamah sa cha kritah puruna putrarupina
80.21
शुक्रेण च वरो दत्तः काव्येनोशनसा स्वयम्
पुत्रो यस्त्वानुवर्तेत स राजा पृथिवीपतिः
भवतोऽनुनयाम्येवं पूरू राज्येऽभिषिच्यताम्
Shukrena cha varo dattah kavyenoshanasa svayam
Putro yastvanuvarteta sa raja prithivipatih
Bhavatonunayamyevam puru rajyebhishichyatam
80.22
प्रकृतय ऊचुः
यः पुत्रो गुणसंपन्नो मातापित्रोर्हितः सदा
सर्वमर्हति कल्याणं कनीयानपि स प्रभो
Prakritaya uchuh
Yah putro gunasampanno matapitrorhitah sada
Sarvamarhati kalyanam kaniyanapi sa prabho
80.23
अर्हः पूरुरिदं राज्यं यः सुतः प्रियकृत्तव
वरदानेन शुक्रस्य न शक्यं वक्तुमुत्तरम्
Arhah pururidam rajyam yah sutah priyakrittava
Varadanena shukrasya na shakyam vaktumuttaram
80.24
वैशंपायन उवाच
पौरजानपदैस्तुष्टैरित्युक्तो नाहुषस्तदा
अभ्यषिञ्चत्ततः पूरुं राज्ये स्वे सुतमात्मजम्
Vaishampayana uvacha
Paurajanapadaistushtairityukto nahushastada
Abhyashinchattatah purum rajye sve sutamatmajam
80.25
दत्त्वा च पूरवे राज्यं वनवासाय दीक्षितः
पुरात्स निर्ययौ राजा ब्राह्मणैस्तापसैः सह
Dattva cha purave rajyam vanavasaya dikshitah
Puratsa niryayau raja brahmanaistapasaih saha
80.26
यदोस्तु यादवा जातास्तुर्वसोर्यवनाः सुताः
द्रुह्योरपि सुता भोजा अनोस्तु म्लेच्छजातयः
Yadostu yadava jatasturvasoryavanah sutah
Druhyorapi suta bhoja anostu mlechchhajatayah
80.27
पूरोस्तु पौरवो वंशो यत्र जातोऽसि पार्थिव
इदं वर्षसहस्राय राज्यं कारयितुं वशी
Purostu pauravo vansho yatra jatosi parthiva
Idam varshasahasraya rajyam karayitum vashi