UtshovChapter 72
72.1
वैशंपायन उवाच
समावृत्तव्रतं तं तु विसृष्टं गुरुणा तदा
प्रस्थितं त्रिदशावासं देवयान्यब्रवीदिदम्
Vaishampayana uvacha
Samavrittavratam tam tu visrishtam guruna tada
Prasthitam tridashavasam devayanyabravididam
72.2
ऋषेरङ्गिरसः पौत्र वृत्तेनाभिजनेन च
भ्राजसे विद्यया चैव तपसा च दमेन च
Risherangirasah pautra vrittenabhijanena cha
Bhrajase vidyaya chaiva tapasa cha damena cha
72.3
ऋषिर्यथाङ्गिरा मान्यः पितुर्मम महायशाः
तथा मान्यश्च पूज्यश्च भूयो मम बृहस्पतिः
Rishiryathangira manyah piturmama mahayashah
Tatha manyashcha pujyashcha bhuyo mama brihaspatih
72.4
एवं ज्ञात्वा विजानीहि यद्ब्रवीमि तपोधन
व्रतस्थे नियमोपेते यथा वर्ताम्यहं त्वयि
Evam gyatva vijanihi yadbravimi tapodhana
Vratasthe niyamopete yatha vartamyaham tvayi
72.5
स समावृत्तविद्यो मां भक्तां भजितुमर्हसि
गृहाण पाणिं विधिवन्मम मन्त्रपुरस्कृतम्
Sa samavrittavidyo mam bhaktam bhajitumarhasi
Grihana panim vidhivanmama mantrapuraskritam
72.6
कच उवाच
पूज्यो मान्यश्च भगवान्यथा तव पिता मम
तथा त्वमनवद्याङ्गि पूजनीयतरा मम
Kacha uvacha
Pujyo manyashcha bhagavanyatha tava pita mama
Tatha tvamanavadyangi pujaniyatara mama
72.7
आत्मप्राणैः प्रियतमा भार्गवस्य महात्मनः
त्वं भद्रे धर्मतः पूज्या गुरुपुत्री सदा मम
Atmapranaih priyatama bhargavasya mahatmanah
Tvam bhadre dharmatah pujya guruputri sada mama
72.8
यथा मम गुरुर्नित्यं मान्यः शुक्रः पिता तव
देवयानि तथैव त्वं नैवं मां वक्तुमर्हसि
Yatha mama gururnityam manyah shukrah pita tava
Devayani tathaiva tvam naivam mam vaktumarhasi
72.9
देवयान्युवाच
गुरुपुत्रस्य पुत्रो वै न तु त्वमसि मे पितुः
तस्मान्मान्यश्च पूज्यश्च ममापि त्वं द्विजोत्तम
Devayanyuvacha
Guruputrasya putro vai na tu tvamasi me pituh
Tasmanmanyashcha pujyashcha mamapi tvam dvijottama
72.10
असुरैर्हन्यमाने च कच त्वयि पुनः पुनः
तदा प्रभृति या प्रीतिस्तां त्वमेव स्मरस्व मे
Asurairhanyamane cha kacha tvayi punah punah
Tada prabhriti ya pritistam tvameva smarasva me
72.11
सौहार्दे चानुरागे च वेत्थ मे भक्तिमुत्तमाम्
न मामर्हसि धर्मज्ञ त्यक्तुं भक्तामनागसम्
Sauharde chanurage cha vettha me bhaktimuttamam
Na mamarhasi dharmagya tyaktum bhaktamanagasam
72.12
कच उवाच
अनियोज्ये नियोगे मां नियुनक्षि शुभव्रते
प्रसीद सुभ्रु त्वं मह्यं गुरोर्गुरुतरी शुभे
Kacha uvacha
Aniyojye niyoge mam niyunakshi shubhavrate
Prasida subhru tvam mahyam gurorgurutari shubhe
72.13
यत्रोषितं विशालाक्षि त्वया चन्द्रनिभानने
तत्राहमुषितो भद्रे कुक्षौ काव्यस्य भामिनि
Yatroshitam vishalakshi tvaya chandranibhanane
Tatrahamushito bhadre kukshau kavyasya bhamini
72.14
भगिनी धर्मतो मे त्वं मैवं वोचः शुभानने
सुखमस्म्युषितो भद्रे न मन्युर्विद्यते मम
Bhagini dharmato me tvam maivam vochah shubhanane
Sukhamasmyushito bhadre na manyurvidyate mama
72.15
आपृच्छे त्वां गमिष्यामि शिवमाशंस मे पथि
अविरोधेन धर्मस्य स्मर्तव्योऽस्मि कथान्तरे
अप्रमत्तोत्थिता नित्यमाराधय गुरुं मम
Aprichchhe tvam gamishyami shivamashansa me pathi
Avirodhena dharmasya smartavyosmi kathantare
Apramattotthita nityamaradhaya gurum mama
72.16
देवयान्युवाच
यदि मां धर्मकामार्थे प्रत्याख्यास्यसि चोदितः
ततः कच न ते विद्या सिद्धिमेषा गमिष्यति
Devayanyuvacha
Yadi mam dharmakamarthe pratyakhyasyasi choditah
Tatah kacha na te vidya siddhimesha gamishyati
72.17
कच उवाच
गुरुपुत्रीति कृत्वाहं प्रत्याचक्षे न दोषतः
गुरुणा चाभ्यनुज्ञातः काममेवं शपस्व माम्
Kacha uvacha
Guruputriti kritvaham pratyachakshe na doshatah
Guruna chabhyanugyatah kamamevam shapasva mam
72.18
आर्षं धर्मं ब्रुवाणोऽहं देवयानि यथा त्वया
शप्तो नार्होऽस्मि शापस्य कामतोऽद्य न धर्मतः
Arsham dharmam bruvanoham devayani yatha tvaya
Shapto narhosmi shapasya kamatodya na dharmatah
72.19
तस्माद्भवत्या यः कामो न तथा स भविष्यति
ऋषिपुत्रो न ते कश्चिज्जातु पाणिं ग्रहीष्यति
Tasmadbhavatya yah kamo na tatha sa bhavishyati
Rishiputro na te kashchijjatu panim grahishyati
72.20
फलिष्यति न ते विद्या यत्त्वं मामात्थ तत्तथा
अध्यापयिष्यामि तु यं तस्य विद्या फलिष्यति
Phalishyati na te vidya yattvam mamattha tattatha
Adhyapayishyami tu yam tasya vidya phalishyati
72.21
वैशंपायन उवाच
एवमुक्त्वा द्विजश्रेष्ठो देवयानीं कचस्तदा
त्रिदशेशालयं शीघ्रं जगाम द्विजसत्तमः
Vaishampayana uvacha
Evamuktva dvijashreshtho devayanim kachastada
Tridasheshalayam shighram jagama dvijasattamah
72.22
तमागतमभिप्रेक्ष्य देवा इन्द्रपुरोगमाः
बृहस्पतिं सभाज्येदं कचमाहुर्मुदान्विताः
Tamagatamabhiprekshya deva indrapurogamah
Brihaspatim sabhajyedam kachamahurmudanvitah
72.23
यत्त्वमस्मद्धितं कर्म चकर्थ परमाद्भुतम्
न ते यशः प्रणशिता भागभाङ्नो भविष्यसि
Yattvamasmaddhitam karma chakartha paramadbhutam
Na te yashah pranashita bhagabhanno bhavishyasi