UtshovChapter 70
70.1
वैशंपायन उवाच
प्रजापतेस्तु दक्षस्य मनोर्वैवस्वतस्य च
भरतस्य कुरोः पूरोरजमीढस्य चान्वये
Vaishampayana uvacha
Prajapatestu dakshasya manorvaivasvatasya cha
Bharatasya kuroh purorajamidhasya chanvaye
70.2
यादवानामिमं वंशं पौरवाणां च सर्वशः
तथैव भारतानां च पुण्यं स्वस्त्ययनं महत्
धन्यं यशस्यमायुष्यं कीर्तयिष्यामि तेऽनघ
Yadavanamimam vansham pauravanam cha sarvashah
Tathaiva bharatanam cha punyam svastyayanam mahat
Dhanyam yashasyamayushyam kirtayishyami tenagha
70.3
तेजोभिरुदिताः सर्वे महर्षिसमतेजसः
दश प्रचेतसः पुत्राः सन्तः पूर्वजनाः स्मृताः
मेघजेनाग्निना ये ते पूर्वं दग्धा महौजसः
Tejobhiruditah sarve maharshisamatejasah
Dasha prachetasah putrah santah purvajanah smritah
Meghajenagnina ye te purvam dagdha mahaujasah
70.4
तेभ्यः प्राचेतसो जज्ञे दक्षो दक्षादिमाः प्रजाः
संभूताः पुरुषव्याघ्र स हि लोकपितामहः
Tebhyah prachetaso jagye daksho dakshadimah prajah
Sambhutah purushavyaghra sa hi lokapitamahah
70.5
वीरिण्या सह संगम्य दक्षः प्राचेतसो मुनिः
आत्मतुल्यानजनयत्सहस्रं संशितव्रतान्
Virinya saha sangamya dakshah prachetaso munih
Atmatulyanajanayatsahasram sanshitavratan
70.6
सहस्रसंख्यान्समितान्सुतान्दक्षस्य नारदः
मोक्षमध्यापयामास सांख्यज्ञानमनुत्तमम्
Sahasrasankhyansamitansutandakshasya naradah
Mokshamadhyapayamasa sankhyagyanamanuttamam
70.7
ततः पञ्चाशतं कन्याः पुत्रिका अभिसंदधे
प्रजापतिः प्रजा दक्षः सिसृक्षुर्जनमेजय
Tatah panchashatam kanyah putrika abhisandadhe
Prajapatih praja dakshah sisrikshurjanamejaya
70.8
ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश
कालस्य नयने युक्ताः सप्तविंशतिमिन्दवे
Dadau sa dasha dharmaya kashyapaya trayodasha
Kalasya nayane yuktah saptavinshatimindave
70.9
त्रयोदशानां पत्नीनां या तु दाक्षायणी वरा
मारीचः कश्यपस्तस्यामादित्यान्समजीजनत्
इन्द्रादीन्वीर्यसंपन्नान्विवस्वन्तमथापि च
Trayodashanam patninam ya tu dakshayani vara
Marichah kashyapastasyamadityansamajijanat
Indradinviryasampannanvivasvantamathapi cha
70.10
विवस्वतः सुतो जज्ञे यमो वैवस्वतः प्रभुः
मार्तण्डश्च यमस्यापि पुत्रो राजन्नजायत
Vivasvatah suto jagye yamo vaivasvatah prabhuh
Martandashcha yamasyapi putro rajannajayata
70.11
मार्तण्डस्य मनुर्धीमानजायत सुतः प्रभुः
मनोर्वंशो मानवानां ततोऽयं प्रथितोऽभवत्
ब्रह्मक्षत्रादयस्तस्मान्मनोर्जातास्तु मानवाः
Martandasya manurdhimanajayata sutah prabhuh
Manorvansho manavanam tatoyam prathitobhavat
Brahmakshatradayastasmanmanorjatastu manavah
70.12
तत्राभवत्तदा राजन्ब्रह्म क्षत्रेण संगतम्
ब्राह्मणा मानवास्तेषां साङ्गं वेदमदीधरन्
Tatrabhavattada rajanbrahma kshatrena sangatam
Brahmana manavastesham sangam vedamadidharan
70.13
वेनं धृष्णुं नरिष्यन्तं नाभागेक्ष्वाकुमेव च
करूषमथ शर्यातिं तथैवात्राष्टमीमिलाम्
Venam dhrishnum narishyantam nabhagekshvakumeva cha
Karushamatha sharyatim tathaivatrashtamimilam
70.14
पृषध्रनवमानाहुः क्षत्रधर्मपरायणान्
नाभागारिष्टदशमान्मनोः पुत्रान्महाबलान्
Prishadhranavamanahuh kshatradharmaparayanan
Nabhagarishtadashamanmanoh putranmahabalan
70.15
पञ्चाशतं मनोः पुत्रास्तथैवान्येऽभवन्क्षितौ
अन्योन्यभेदात्ते सर्वे विनेशुरिति नः श्रुतम्
Panchashatam manoh putrastathaivanyebhavankshitau
Anyonyabhedatte sarve vineshuriti nah shrutam
70.16
पुरूरवास्ततो विद्वानिलायां समपद्यत
सा वै तस्याभवन्माता पिता चेति हि नः श्रुतम्
Pururavastato vidvanilayam samapadyata
Sa vai tasyabhavanmata pita cheti hi nah shrutam
70.17
त्रयोदश समुद्रस्य द्वीपानश्नन्पुरूरवाः
अमानुषैर्वृतः सत्त्वैर्मानुषः सन्महायशाः
Trayodasha samudrasya dvipanashnanpururavah
Amanushairvritah sattvairmanushah sanmahayashah
70.18
विप्रैः स विग्रहं चक्रे वीर्योन्मत्तः पुरूरवाः
जहार च स विप्राणां रत्नान्युत्क्रोशतामपि
Vipraih sa vigraham chakre viryonmattah pururavah
Jahara cha sa vipranam ratnanyutkroshatamapi
70.19
सनत्कुमारस्तं राजन्ब्रह्मलोकादुपेत्य ह
अनुदर्शयां ततश्चक्रे प्रत्यगृह्णान्न चाप्यसौ
Sanatkumarastam rajanbrahmalokadupetya ha
Anudarshayam tatashchakre pratyagrihnanna chapyasau
70.20
ततो महर्षिभिः क्रुद्धैः शप्तः सद्यो व्यनश्यत
लोभान्वितो मदबलान्नष्टसंज्ञो नराधिपः
Tato maharshibhih kruddhaih shaptah sadyo vyanashyata
Lobhanvito madabalannashtasangyo naradhipah
70.21
स हि गन्धर्वलोकस्थ उर्वश्या सहितो विराट्
आनिनाय क्रियार्थेऽग्नीन्यथावद्विहितांस्त्रिधा
Sa hi gandharvalokastha urvashya sahito virat
Aninaya kriyarthegninyathavadvihitanstridha
70.22
षट्पुत्रा जज्ञिरेऽथैलादायुर्धीमानमावसुः
दृढायुश्च वनायुश्च श्रुतायुश्चोर्वशीसुताः
Shatputra jagyirethailadayurdhimanamavasuh
Dridhayushcha vanayushcha shrutayushchorvashisutah
70.23
नहुषं वृद्धशर्माणं रजिं रम्भमनेनसम्
स्वर्भानवीसुतानेतानायोः पुत्रान्प्रचक्षते
Nahusham vriddhasharmanam rajim rambhamanenasam
Svarbhanavisutanetanayoh putranprachakshate
70.24
आयुषो नहुषः पुत्रो धीमान्सत्यपराक्रमः
राज्यं शशास सुमहद्धर्मेण पृथिवीपतिः
Ayusho nahushah putro dhimansatyaparakramah
Rajyam shashasa sumahaddharmena prithivipatih
70.25
पितॄन्देवानृषीन्विप्रान्गन्धर्वोरगराक्षसान्
नहुषः पालयामास ब्रह्मक्षत्रमथो विशः
Pitrindevanrishinviprangandharvoragarakshasan
Nahushah palayamasa brahmakshatramatho vishah
70.26
स हत्वा दस्युसंघातानृषीन्करमदापयत्
पशुवच्चैव तान्पृष्ठे वाहयामास वीर्यवान्
Sa hatva dasyusanghatanrishinkaramadapayat
Pashuvachchaiva tanprishthe vahayamasa viryavan
70.27
कारयामास चेन्द्रत्वमभिभूय दिवौकसः
तेजसा तपसा चैव विक्रमेणौजसा तथा
Karayamasa chendratvamabhibhuya divaukasah
Tejasa tapasa chaiva vikramenaujasa tatha
70.28
यतिं ययातिं संयातिमायातिं पाञ्चमुद्धवम्
नहुषो जनयामास षट्पुत्रान्प्रियवाससि
Yatim yayatim sanyatimayatim panchamuddhavam
Nahusho janayamasa shatputranpriyavasasi
70.29
ययातिर्नाहुषः सम्राडासीत्सत्यपराक्रमः
स पालयामास महीमीजे च विविधैः सवैः
Yayatirnahushah samradasitsatyaparakramah
Sa palayamasa mahimije cha vividhaih savaih
70.30
अतिशक्त्या पितॄनर्चन्देवांश्च प्रयतः सदा
अन्वगृह्णात्प्रजाः सर्वा ययातिरपराजितः
Atishaktya pitrinarchandevanshcha prayatah sada
Anvagrihnatprajah sarva yayatiraparajitah
70.31
तस्य पुत्रा महेष्वासाः सर्वैः समुदिता गुणैः
देवयान्यां महाराज शर्मिष्ठायां च जज्ञिरे
Tasya putra maheshvasah sarvaih samudita gunaih
Devayanyam maharaja sharmishthayam cha jagyire
70.32
देवयान्यामजायेतां यदुस्तुर्वसुरेव च
द्रुह्युश्चानुश्च पूरुश्च शर्मिष्ठायां प्रजज्ञिरे
Devayanyamajayetam yadusturvasureva cha
Druhyushchanushcha purushcha sharmishthayam prajagyire
70.33
स शाश्वतीः समा राजन्प्रजा धर्मेण पालयन्
जरामार्छन्महाघोरां नाहुषो रूपनाशिनीम्
Sa shashvatih sama rajanpraja dharmena palayan
Jaramarchhanmahaghoram nahusho rupanashinim
70.34
जराभिभूतः पुत्रान्स राजा वचनमब्रवीत्
यदुं पूरुं तुर्वसुं च द्रुह्युं चानुं च भारत
Jarabhibhutah putransa raja vachanamabravit
Yadum purum turvasum cha druhyum chanum cha bharata
70.35
यौवनेन चरन्कामान्युवा युवतिभिः सह
विहर्तुमहमिच्छामि साह्यं कुरुत पुत्रकाः
Yauvanena charankamanyuva yuvatibhih saha
Vihartumahamichchhami sahyam kuruta putrakah
70.36
तं पुत्रो देवयानेयः पूर्वजो यदुरब्रवीत्
किं कार्यं भवतः कार्यमस्माभिर्यौवनेन च
Tam putro devayaneyah purvajo yadurabravit
Kim karyam bhavatah karyamasmabhiryauvanena cha
70.37
ययातिरब्रवीत्तं वै जरा मे प्रतिगृह्यताम्
यौवनेन त्वदीयेन चरेयं विषयानहम्
Yayatirabravittam vai jara me pratigrihyatam
Yauvanena tvadiyena chareyam vishayanaham
70.38
यजतो दीर्घसत्रैर्मे शापाच्चोशनसो मुनेः
कामार्थः परिहीणो मे तप्येऽहं तेन पुत्रकाः
Yajato dirghasatrairme shapachchoshanaso muneh
Kamarthah parihino me tapyeham tena putrakah
70.39
मामकेन शरीरेण राज्यमेकः प्रशास्तु वः
अहं तन्वाभिनवया युवा कामानवाप्नुयाम्
Mamakena sharirena rajyamekah prashastu vah
Aham tanvabhinavaya yuva kamanavapnuyam
70.40
न ते तस्य प्रत्यगृह्णन्यदुप्रभृतयो जराम्
तमब्रवीत्ततः पूरुः कनीयान्सत्यविक्रमः
Na te tasya pratyagrihnanyaduprabhritayo jaram
Tamabravittatah puruh kaniyansatyavikramah
70.41
राजंश्चराभिनवया तन्वा यौवनगोचरः
अहं जरां समास्थाय राज्ये स्थास्यामि तेऽऽज्ञया
Rajanshcharabhinavaya tanva yauvanagocharah
Aham jaram samasthaya rajye sthasyami tegyaya
70.42
एवमुक्तः स राजर्षिस्तपोवीर्यसमाश्रयात्
संचारयामास जरां तदा पुत्रे महात्मनि
Evamuktah sa rajarshistapoviryasamashrayat
Sancharayamasa jaram tada putre mahatmani
70.43
पौरवेणाथ वयसा राजा यौवनमास्थितः
यायातेनापि वयसा राज्यं पूरुरकारयत्
Pauravenatha vayasa raja yauvanamasthitah
Yayatenapi vayasa rajyam pururakarayat
70.44
ततो वर्षसहस्रान्ते ययातिरपराजितः
अतृप्त एव कामानां पूरुं पुत्रमुवाच ह
Tato varshasahasrante yayatiraparajitah
Atripta eva kamanam purum putramuvacha ha
70.45
त्वया दायादवानस्मि त्वं मे वंशकरः सुतः
पौरवो वंश इति ते ख्यातिं लोके गमिष्यति
Tvaya dayadavanasmi tvam me vanshakarah sutah
Pauravo vansha iti te khyatim loke gamishyati
70.46
ततः स नृपशार्दूलः पूरुं राज्येऽभिषिच्य च
कालेन महता पश्चात्कालधर्ममुपेयिवान्
Tatah sa nripashardulah purum rajyebhishichya cha
Kalena mahata pashchatkaladharmamupeyivan