UtshovChapter 65
65.1
वैशंपायन उवाच
ततो गच्छन्महाबाहुरेकोऽमात्यान्विसृज्य तान्
नापश्यदाश्रमे तस्मिंस्तमृषिं संशितव्रतम्
Vaishampayana uvacha
Tato gachchhanmahabahurekomatyanvisrijya tan
Napashyadashrame tasminstamrishim sanshitavratam
65.2
सोऽपश्यमानस्तमृषिं शून्यं दृष्ट्वा तमाश्रमम्
उवाच क इहेत्युच्चैर्वनं संनादयन्निव
Sopashyamanastamrishim shunyam drishtva tamashramam
Uvacha ka ihetyuchchairvanam sannadayanniva
65.3
श्रुत्वाथ तस्य तं शब्दं कन्या श्रीरिव रूपिणी
निश्चक्रामाश्रमात्तस्मात्तापसीवेषधारिणी
Shrutvatha tasya tam shabdam kanya shririva rupini
Nishchakramashramattasmattapasiveshadharini
65.4
सा तं दृष्ट्वैव राजानं दुःषन्तमसितेक्षणा
स्वागतं त इति क्षिप्रमुवाच प्रतिपूज्य च
Sa tam drishtvaiva rajanam duhshantamasitekshana
Svagatam ta iti kshipramuvacha pratipujya cha
65.5
आसनेनार्चयित्वा च पाद्येनार्घ्येण चैव हि
पप्रच्छानामयं राजन्कुशलं च नराधिपम्
Asanenarchayitva cha padyenarghyena chaiva hi
Paprachchhanamayam rajankushalam cha naradhipam
65.6
यथावदर्चयित्वा सा पृष्ट्वा चानामयं तदा
उवाच स्मयमानेव किं कार्यं क्रियतामिति
Yathavadarchayitva sa prishtva chanamayam tada
Uvacha smayamaneva kim karyam kriyatamiti
65.7
तामब्रवीत्ततो राजा कन्यां मधुरभाषिणीम्
दृष्ट्वा सर्वानवद्याङ्गीं यथावत्प्रतिपूजितः
Tamabravittato raja kanyam madhurabhashinim
Drishtva sarvanavadyangim yathavatpratipujitah
65.8
आगतोऽहं महाभागमृषिं कण्वमुपासितुम्
क्व गतो भगवान्भद्रे तन्ममाचक्ष्व शोभने
Agatoham mahabhagamrishim kanvamupasitum
Kva gato bhagavanbhadre tanmamachakshva shobhane
65.9
शकुन्तलोवाच
गतः पिता मे भगवान्फलान्याहर्तुमाश्रमात्
मुहूर्तं संप्रतीक्षस्व द्रक्ष्यस्येनमिहागतम्
Shakuntalovacha
Gatah pita me bhagavanphalanyahartumashramat
Muhurtam sampratikshasva drakshyasyenamihagatam
65.10
वैशंपायन उवाच
अपश्यमानस्तमृषिं तया चोक्तस्तथा नृपः
तां च दृष्ट्वा वरारोहां श्रीमतीं चारुहासिनीम्
Vaishampayana uvacha
Apashyamanastamrishim taya choktastatha nripah
Tam cha drishtva vararoham shrimatim charuhasinim
65.11
विभ्राजमानां वपुषा तपसा च दमेन च
रूपयौवनसंपन्नामित्युवाच महीपतिः
Vibhrajamanam vapusha tapasa cha damena cha
Rupayauvanasampannamityuvacha mahipatih
65.12
कासि कस्यासि सुश्रोणि किमर्थं चागता वनम्
एवंरूपगुणोपेता कुतस्त्वमसि शोभने
Kasi kasyasi sushroni kimartham chagata vanam
Evanrupagunopeta kutastvamasi shobhane
65.13
दर्शनादेव हि शुभे त्वया मेऽपहृतं मनः
इच्छामि त्वामहं ज्ञातुं तन्ममाचक्ष्व शोभने
Darshanadeva hi shubhe tvaya mepahritam manah
Ichchhami tvamaham gyatum tanmamachakshva shobhane
65.14
एवमुक्ता तदा कन्या तेन राज्ञा तदाश्रमे
उवाच हसती वाक्यमिदं सुमधुराक्षरम्
Evamukta tada kanya tena ragya tadashrame
Uvacha hasati vakyamidam sumadhuraksharam
65.15
कण्वष्याहं भगवतो दुःषन्त दुहिता मता
तपस्विनो धृतिमतो धर्मज्ञस्य यशस्विनः
Kanvashyaham bhagavato duhshanta duhita mata
Tapasvino dhritimato dharmagyasya yashasvinah
65.16
दुःषन्त उवाच
ऊर्ध्वरेता महाभागो भगवाँल्लोकपूजितः
चलेद्धि वृत्ताद्धर्मोऽपि न चलेत्संशितव्रतः
Duhshanta uvacha
Urdhvareta mahabhago bhagavanllokapujitah
Chaleddhi vrittaddharmopi na chaletsanshitavratah
65.17
कथं त्वं तस्य दुहिता संभूता वरवर्णिनी
संशयो मे महानत्र तं मे छेत्तुमिहार्हसि
Katham tvam tasya duhita sambhuta varavarnini
Sanshayo me mahanatra tam me chhettumiharhasi
65.18
शकुन्तलोवाच
यथायमागमो मह्यं यथा चेदमभूत्पुरा
शृणु राजन्यथातत्त्वं यथास्मि दुहिता मुनेः
Shakuntalovacha
Yathayamagamo mahyam yatha chedamabhutpura
Shrinu rajanyathatattvam yathasmi duhita muneh
65.19
ऋषिः कश्चिदिहागम्य मम जन्माभ्यचोदयत्
तस्मै प्रोवाच भगवान्यथा तच्छृणु पार्थिव
Rishih kashchidihagamya mama janmabhyachodayat
Tasmai provacha bhagavanyatha tachchhrinu parthiva
65.20
तप्यमानः किल पुरा विश्वामित्रो महत्तपः
सुभृशं तापयामास शक्रं सुरगणेश्वरम्
Tapyamanah kila pura vishvamitro mahattapah
Subhrisham tapayamasa shakram suraganeshvaram
65.21
तपसा दीप्तवीर्योऽयं स्थानान्मां च्यावयेदिति
भीतः पुरंदरस्तस्मान्मेनकामिदमब्रवीत्
Tapasa diptaviryoyam sthananmam chyavayediti
Bhitah purandarastasmanmenakamidamabravit
65.22
गुणैर्दिव्यैरप्सरसां मेनके त्वं विशिष्यसे
श्रेयो मे कुरु कल्याणि यत्त्वां वक्ष्यामि तच्छृणु
Gunairdivyairapsarasam menake tvam vishishyase
Shreyo me kuru kalyani yattvam vakshyami tachchhrinu
65.23
असावादित्यसंकाशो विश्वामित्रो महातपाः
तप्यमानस्तपो घोरं मम कम्पयते मनः
Asavadityasankasho vishvamitro mahatapah
Tapyamanastapo ghoram mama kampayate manah
65.24
मेनके तव भारोऽयं विश्वामित्रः सुमध्यमे
संशितात्मा सुदुर्धर्ष उग्रे तपसि वर्तते
Menake tava bharoyam vishvamitrah sumadhyame
Sanshitatma sudurdharsha ugre tapasi vartate
65.25
स मां न च्यावयेत्स्थानात्तं वै गत्वा प्रलोभय
चर तस्य तपोविघ्नं कुरु मे प्रियमुत्तमम्
Sa mam na chyavayetsthanattam vai gatva pralobhaya
Chara tasya tapovighnam kuru me priyamuttamam
65.26
रूपयौवनमाधुर्यचेष्टितस्मितभाषितैः
लोभयित्वा वरारोहे तपसः संनिवर्तय
Rupayauvanamadhuryacheshtitasmitabhashitaih
Lobhayitva vararohe tapasah sannivartaya
65.27
मेनकोवाच
महातेजाः स भगवान्सदैव च महातपाः
कोपनश्च तथा ह्येनं जानाति भगवानपि
Menakovacha
Mahatejah sa bhagavansadaiva cha mahatapah
Kopanashcha tatha hyenam janati bhagavanapi
65.28
तेजसस्तपसश्चैव कोपस्य च महात्मनः
त्वमप्युद्विजसे यस्य नोद्विजेयमहं कथम्
Tejasastapasashchaiva kopasya cha mahatmanah
Tvamapyudvijase yasya nodvijeyamaham katham
65.29
महाभागं वसिष्ठं यः पुत्रैरिष्टैर्व्ययोजयत्
क्षत्रे जातश्च यः पूर्वमभवद्ब्राह्मणो बलात्
Mahabhagam vasishtham yah putrairishtairvyayojayat
Kshatre jatashcha yah purvamabhavadbrahmano balat
65.30
शौचार्थं यो नदीं चक्रे दुर्गमां बहुभिर्जलैः
यां तां पुण्यतमां लोके कौशिकीति विदुर्जनाः
Shauchartham yo nadim chakre durgamam bahubhirjalaih
Yam tam punyatamam loke kaushikiti vidurjanah
65.31
बभार यत्रास्य पुरा काले दुर्गे महात्मनः
दारान्मतङ्गो धर्मात्मा राजर्षिर्व्याधतां गतः
Babhara yatrasya pura kale durge mahatmanah
Daranmatango dharmatma rajarshirvyadhatam gatah
65.32
अतीतकाले दुर्भिक्षे यत्रैत्य पुनराश्रमम्
मुनिः पारेति नद्या वै नाम चक्रे तदा प्रभुः
Atitakale durbhikshe yatraitya punarashramam
Munih pareti nadya vai nama chakre tada prabhuh
65.33
मतङ्गं याजयां चक्रे यत्र प्रीतमनाः स्वयम्
त्वं च सोमं भयाद्यस्य गतः पातुं शुरेश्वर
Matangam yajayam chakre yatra pritamanah svayam
Tvam cha somam bhayadyasya gatah patum shureshvara
65.34
अति नक्षत्रवंशांश्च क्रुद्धो नक्षत्रसंपदा
प्रति श्रवणपूर्वाणि नक्षत्राणि ससर्ज यः
Ati nakshatravanshanshcha kruddho nakshatrasampada
Prati shravanapurvani nakshatrani sasarja yah
65.35
एतानि यस्य कर्माणि तस्याहं भृशमुद्विजे
यथा मां न दहेत्क्रुद्धस्तथाज्ञापय मां विभो
Etani yasya karmani tasyaham bhrishamudvije
Yatha mam na dahetkruddhastathagyapaya mam vibho
65.36
तेजसा निर्दहेल्लोकान्कम्पयेद्धरणीं पदा
संक्षिपेच्च महामेरुं तूर्णमावर्तयेत्तथा
Tejasa nirdahellokankampayeddharanim pada
Sankshipechcha mahamerum turnamavartayettatha
65.37
तादृशं तपसा युक्तं प्रदीप्तमिव पावकम्
कथमस्मद्विधा बाला जितेन्द्रियमभिस्पृशेत्
Tadrisham tapasa yuktam pradiptamiva pavakam
Kathamasmadvidha bala jitendriyamabhisprishet
65.38
हुताशनमुखं दीप्तं सूर्यचन्द्राक्षितारकम्
कालजिह्वं सुरश्रेष्ठ कथमस्मद्विधा स्पृशेत्
Hutashanamukham diptam suryachandrakshitarakam
Kalajihvam surashreshtha kathamasmadvidha sprishet
65.39
यमश्च सोमश्च महर्षयश्च; साध्या विश्वे वालखिल्याश्च सर्वे
एतेऽपि यस्योद्विजन्ते प्रभावा;त्कस्मात्तस्मान्मादृशी नोद्विजेत
Yamashcha somashcha maharshayashcha; sadhya vishve valakhilyashcha sarve
Etepi yasyodvijante prabhava;tkasmattasmanmadrishi nodvijeta
65.40
त्वयैवमुक्ता च कथं समीप;मृषेर्न गच्छेयमहं सुरेन्द्र
रक्षां तु मे चिन्तय देवराज; यथा त्वदर्थं रक्षिताहं चरेयम्
Tvayaivamukta cha katham samipa;mrisherna gachchheyamaham surendra
Raksham tu me chintaya devaraja; yatha tvadartham rakshitaham chareyam
65.41
कामं तु मे मारुतस्तत्र वासः; प्रक्रीडिताया विवृणोतु देव
भवेच्च मे मन्मथस्तत्र कार्ये; सहायभूतस्तव देवप्रसादात्
Kamam tu me marutastatra vasah; prakriditaya vivrinotu deva
Bhavechcha me manmathastatra karye; sahayabhutastava devaprasadat
65.42
वनाच्च वायुः सुरभिः प्रवाये;त्तस्मिन्काले तमृषिं लोभयन्त्याः
तथेत्युक्त्वा विहिते चैव तस्मिं;स्ततो ययौ साश्रमं कौशिकस्य
Vanachcha vayuh surabhih pravaye;ttasminkale tamrishim lobhayantyah
Tathetyuktva vihite chaiva tasmim;stato yayau sashramam kaushikasya