UtshovChapter 64
64.1
वैशंपायन उवाच
ततो मृगसहस्राणि हत्वा विपुलवाहनः
राजा मृगप्रसङ्गेन वनमन्यद्विवेश ह
Vaishampayana uvacha
Tato mrigasahasrani hatva vipulavahanah
Raja mrigaprasangena vanamanyadvivesha ha
64.2
एक एवोत्तमबलः क्षुत्पिपासासमन्वितः
स वनस्यान्तमासाद्य महदीरिणमासदत्
Eka evottamabalah kshutpipasasamanvitah
Sa vanasyantamasadya mahadirinamasadat
64.3
तच्चाप्यतीत्य नृपतिरुत्तमाश्रमसंयुतम्
मनःप्रह्लादजननं दृष्टिकान्तमतीव च
शीतमारुतसंयुक्तं जगामान्यन्महद्वनम्
Tachchapyatitya nripatiruttamashramasanyutam
Manahprahladajananam drishtikantamativa cha
Shitamarutasanyuktam jagamanyanmahadvanam
64.4
पुष्पितैः पादपैः कीर्णमतीव सुखशाद्वलम्
विपुलं मधुरारावैर्नादितं विहगैस्तथा
Pushpitaih padapaih kirnamativa sukhashadvalam
Vipulam madhuraravairnaditam vihagaistatha
64.5
प्रवृद्धविटपैर्वृक्षैः सुखच्छायैः समावृतम्
षट्पदाघूर्णितलतं लक्ष्म्या परमया युतम्
Pravriddhavitapairvrikshaih sukhachchhayaih samavritam
Shatpadaghurnitalatam lakshmya paramaya yutam
64.6
नापुष्पः पादपः कश्चिन्नाफलो नापि कण्टकी
षट्पदैर्वाप्यनाकीर्णस्तस्मिन्वै काननेऽभवत्
Napushpah padapah kashchinnaphalo napi kantaki
Shatpadairvapyanakirnastasminvai kananebhavat
64.7
विहगैर्नादितं पुष्पैरलंकृतमतीव च
सर्वर्तुकुसुमैर्वृक्षैरतीव सुखशाद्वलम्
मनोरमं महेष्वासो विवेश वनमुत्तमम्
Vihagairnaditam pushpairalankritamativa cha
Sarvartukusumairvrikshairativa sukhashadvalam
Manoramam maheshvaso vivesha vanamuttamam
64.8
मारुतागलितास्तत्र द्रुमाः कुसुमशालिनः
पुष्पवृष्टिं विचित्रां स्म व्यसृजंस्ते पुनः पुनः
Marutagalitastatra drumah kusumashalinah
Pushpavrishtim vichitram sma vyasrijanste punah punah
64.9
दिवस्पृशोऽथ संघुष्टाः पक्षिभिर्मधुरस्वरैः
विरेजुः पादपास्तत्र विचित्रकुसुमाम्बराः
Divasprishotha sanghushtah pakshibhirmadhurasvaraih
Virejuh padapastatra vichitrakusumambarah
64.10
तेषां तत्र प्रवालेषु पुष्पभारावनामिषु
रुवन्ति रावं विहगाः षट्पदैः सहिता मृदु
Tesham tatra pravaleshu pushpabharavanamishu
Ruvanti ravam vihagah shatpadaih sahita mridu
64.11
तत्र प्रदेशांश्च बहून्कुसुमोत्करमण्डितान्
लतागृहपरिक्षिप्तान्मनसः प्रीतिवर्धनान्
संपश्यन्स महातेजा बभूव मुदितस्तदा
Tatra pradeshanshcha bahunkusumotkaramanditan
Latagrihaparikshiptanmanasah pritivardhanan
Sampashyansa mahateja babhuva muditastada
64.12
परस्पराश्लिष्टशाखैः पादपैः कुसुमाचितैः
अशोभत वनं तत्तैर्महेन्द्रध्वजसंनिभैः
Parasparashlishtashakhaih padapaih kusumachitaih
Ashobhata vanam tattairmahendradhvajasannibhaih
64.13
सुखशीतः सुगन्धी च पुष्परेणुवहोऽनिलः
परिक्रामन्वने वृक्षानुपैतीव रिरंसया
Sukhashitah sugandhi cha pushparenuvahonilah
Parikramanvane vrikshanupaitiva riransaya
64.14
एवंगुणसमायुक्तं ददर्श स वनं नृपः
नदीकच्छोद्भवं कान्तमुच्छ्रितध्वजसंनिभम्
Evangunasamayuktam dadarsha sa vanam nripah
Nadikachchhodbhavam kantamuchchhritadhvajasannibham
64.15
प्रेक्षमाणो वनं तत्तु सुप्रहृष्टविहंगमम्
आश्रमप्रवरं रम्यं ददर्श च मनोरमम्
Prekshamano vanam tattu suprahrishtavihangamam
Ashramapravaram ramyam dadarsha cha manoramam
64.16
नानावृक्षसमाकीर्णं संप्रज्वलितपावकम्
यतिभिर्वालखिल्यैश्च वृतं मुनिगणान्वितम्
Nanavrikshasamakirnam samprajvalitapavakam
Yatibhirvalakhilyaishcha vritam munigananvitam
64.17
अग्न्यागारैश्च बहुभिः पुष्पसंस्तरसंस्तृतम्
महाकच्छैर्बृहद्भिश्च विभ्राजितमतीव च
Agnyagaraishcha bahubhih pushpasanstarasanstritam
Mahakachchhairbrihadbhishcha vibhrajitamativa cha
64.18
मालिनीमभितो राजन्नदीं पुण्यां सुखोदकाम्
नैकपक्षिगणाकीर्णां तपोवनमनोरमाम्
तत्र व्यालमृगान्सौम्यान्पश्यन्प्रीतिमवाप सः
Malinimabhito rajannadim punyam sukhodakam
Naikapakshiganakirnam tapovanamanoramam
Tatra vyalamrigansaumyanpashyanpritimavapa sah
64.19
तं चाप्यतिरथः श्रीमानाश्रमं प्रत्यपद्यत
देवलोकप्रतीकाशं सर्वतः सुमनोहरम्
Tam chapyatirathah shrimanashramam pratyapadyata
Devalokapratikasham sarvatah sumanoharam
64.20
नदीमाश्रमसंश्लिष्टां पुण्यतोयां ददर्श सः
सर्वप्राणभृतां तत्र जननीमिव विष्ठिताम्
Nadimashramasanshlishtam punyatoyam dadarsha sah
Sarvapranabhritam tatra jananimiva vishthitam
64.21
सचक्रवाकपुलिनां पुष्पफेनप्रवाहिनीम्
सकिंनरगणावासां वानरर्क्षनिषेविताम्
Sachakravakapulinam pushpaphenapravahinim
Sakinnaraganavasam vanararkshanishevitam
64.22
पुण्यस्वाध्यायसंघुष्टां पुलिनैरुपशोभिताम्
मत्तवारणशार्दूलभुजगेन्द्रनिषेविताम्
Punyasvadhyayasanghushtam pulinairupashobhitam
Mattavaranashardulabhujagendranishevitam
64.23
नदीमाश्रमसंबद्धां दृष्ट्वाश्रमपदं तथा
चकाराभिप्रवेशाय मतिं स नृपतिस्तदा
Nadimashramasambaddham drishtvashramapadam tatha
Chakarabhipraveshaya matim sa nripatistada
64.24
अलंकृतं द्वीपवत्या मालिन्या रम्यतीरया
नरनारायणस्थानं गङ्गयेवोपशोभितम्
मत्तबर्हिणसंघुष्टं प्रविवेश महद्वनम्
Alankritam dvipavatya malinya ramyatiraya
Naranarayanasthanam gangayevopashobhitam
Mattabarhinasanghushtam pravivesha mahadvanam
64.25
तत्स चैत्ररथप्रख्यं समुपेत्य नरेश्वरः
अतीव गुणसंपन्नमनिर्देश्यं च वर्चसा
महर्षिं काश्यपं द्रष्टुमथ कण्वं तपोधनम्
Tatsa chaitrarathaprakhyam samupetya nareshvarah
Ativa gunasampannamanirdeshyam cha varchasa
Maharshim kashyapam drashtumatha kanvam tapodhanam
64.26
रथिनीमश्वसंबाधां पदातिगणसंकुलाम्
अवस्थाप्य वनद्वारि सेनामिदमुवाच सः
Rathinimashvasambadham padatiganasankulam
Avasthapya vanadvari senamidamuvacha sah
64.27
मुनिं विरजसं द्रष्टुं गमिष्यामि तपोधनम्
काश्यपं स्थीयतामत्र यावदागमनं मम
Munim virajasam drashtum gamishyami tapodhanam
Kashyapam sthiyatamatra yavadagamanam mama
64.28
तद्वनं नन्दनप्रख्यमासाद्य मनुजेश्वरः
क्षुत्पिपासे जहौ राजा हर्षं चावाप पुष्कलम्
Tadvanam nandanaprakhyamasadya manujeshvarah
Kshutpipase jahau raja harsham chavapa pushkalam
64.29
सामात्यो राजलिङ्गानि सोऽपनीय नराधिपः
पुरोहितसहायश्च जगामाश्रममुत्तमम्
दिदृक्षुस्तत्र तमृषिं तपोराशिमथाव्ययम्
Samatyo rajalingani sopaniya naradhipah
Purohitasahayashcha jagamashramamuttamam
Didrikshustatra tamrishim taporashimathavyayam
64.30
ब्रह्मलोकप्रतीकाशमाश्रमं सोऽभिवीक्ष्य च
षट्पदोद्गीतसंघुष्टं नानाद्विजगणायुतम्
Brahmalokapratikashamashramam sobhivikshya cha
Shatpadodgitasanghushtam nanadvijaganayutam
64.31
ऋचो बह्वृचमुख्यैश्च प्रेर्यमाणाः पदक्रमैः
शुश्राव मनुजव्याघ्रो विततेष्विह कर्मसु
Richo bahvrichamukhyaishcha preryamanah padakramaih
Shushrava manujavyaghro vitateshviha karmasu
64.32
यज्ञविद्याङ्गविद्भिश्च क्रमद्भिश्च क्रमानपि
अमितात्मभिः सुनियतैः शुशुभे स तदाश्रमः
Yagyavidyangavidbhishcha kramadbhishcha kramanapi
Amitatmabhih suniyataih shushubhe sa tadashramah
64.33
अथर्ववेदप्रवराः पूगयाज्ञिक संमताः
संहितामीरयन्ति स्म पदक्रमयुतां तु ते
Atharvavedapravarah pugayagyika sammatah
Sanhitamirayanti sma padakramayutam tu te
64.34
शब्दसंस्कारसंयुक्तं ब्रुवद्भिश्चापरैर्द्विजैः
नादितः स बभौ श्रीमान्ब्रह्मलोक इवाश्रमः
Shabdasanskarasanyuktam bruvadbhishchaparairdvijaih
Naditah sa babhau shrimanbrahmaloka ivashramah
64.35
यज्ञसंस्कारविद्भिश्च क्रमशिक्षा विशारदैः
न्यायतत्त्वार्थविज्ञानसंपन्नैर्वेदपारगैः
Yagyasanskaravidbhishcha kramashiksha visharadaih
Nyayatattvarthavigyanasampannairvedaparagaih
64.36
नानावाक्यसमाहारसमवायविशारदैः
विशेषकार्यविद्भिश्च मोक्षधर्मपरायणैः
Nanavakyasamaharasamavayavisharadaih
Visheshakaryavidbhishcha mokshadharmaparayanaih
64.37
स्थापनाक्षेपसिद्धान्तपरमार्थज्ञतां गतैः
लोकायतिकमुख्यैश्च समन्तादनुनादितम्
Sthapanakshepasiddhantaparamarthagyatam gataih
Lokayatikamukhyaishcha samantadanunaditam
64.38
तत्र तत्र च विप्रेन्द्रान्नियतान्संशितव्रतान्
जपहोमपरान्सिद्धान्ददर्श परवीरहा
Tatra tatra cha viprendranniyatansanshitavratan
Japahomaparansiddhandadarsha paraviraha
64.39
आसनानि विचित्राणि पुष्पवन्ति महीपतिः
प्रयत्नोपहितानि स्म दृष्ट्वा विस्मयमागमत्
Asanani vichitrani pushpavanti mahipatih
Prayatnopahitani sma drishtva vismayamagamat
64.40
देवतायतनानां च पूजां प्रेक्ष्य कृतां द्विजैः
ब्रह्मलोकस्थमात्मानं मेने स नृपसत्तमः
Devatayatananam cha pujam prekshya kritam dvijaih
Brahmalokasthamatmanam mene sa nripasattamah
64.41
स काश्यपतपोगुप्तमाश्रमप्रवरं शुभम्
नातृप्यत्प्रेक्षमाणो वै तपोधनगणैर्युतम्
Sa kashyapatapoguptamashramapravaram shubham
Natripyatprekshamano vai tapodhanaganairyutam
64.42
स काश्यपस्यायतनं महाव्रतै;र्वृतं समन्तादृषिभिस्तपोधनैः
विवेश सामात्यपुरोहितोऽरिहा; विविक्तमत्यर्थमनोहरं शिवम्
Sa kashyapasyayatanam mahavratai;rvritam samantadrishibhistapodhanaih
Vivesha samatyapurohitoriha; viviktamatyarthamanoharam shivam