UtshovChapter 41
41.1
सूत उवाच
एतस्मिन्नेव काले तु जरत्कारुर्महातपाः
चचार पृथिवीं कृत्स्नां यत्रसायंगृहो मुनिः
Suta uvacha
Etasminneva kale tu jaratkarurmahatapah
Chachara prithivim kritsnam yatrasayangriho munih
41.2
चरन्दीक्षां महातेजा दुश्चरामकृतात्मभिः
तीर्थेष्वाप्लवनं कुर्वन्पुण्येषु विचचार ह
Charandiksham mahateja dushcharamakritatmabhih
Tirtheshvaplavanam kurvanpunyeshu vichachara ha
41.3
वायुभक्षो निराहारः शुष्यन्नहरहर्मुनिः
स ददर्श पितॄन्गर्ते लम्बमानानधोमुखान्
Vayubhaksho niraharah shushyannaharaharmunih
Sa dadarsha pitringarte lambamananadhomukhan
41.4
एकतन्त्ववशिष्टं वै वीरणस्तम्बमाश्रितान्
तं च तन्तुं शनैराखुमाददानं बिलाश्रयम्
Ekatantvavashishtam vai viranastambamashritan
Tam cha tantum shanairakhumadadanam bilashrayam
41.5
निराहारान्कृशान्दीनान्गर्तेऽऽर्तांस्त्राणमिच्छतः
उपसृत्य स तान्दीनान्दीनरूपोऽभ्यभाषत
Niraharankrishandinangartertanstranamichchhatah
Upasritya sa tandinandinarupobhyabhashata
41.6
के भवन्तोऽवलम्बन्ते वीरणस्तम्बमाश्रिताः
दुर्बलं खादितैर्मूलैराखुना बिलवासिना
Ke bhavantovalambante viranastambamashritah
Durbalam khaditairmulairakhuna bilavasina
41.7
वीरणस्तम्बके मूलं यदप्येकमिह स्थितम्
तदप्ययं शनैराखुरादत्ते दशनैः शितैः
Viranastambake mulam yadapyekamiha sthitam
Tadapyayam shanairakhuradatte dashanaih shitaih
41.8
छेत्स्यतेऽल्पावशिष्टत्वादेतदप्यचिरादिव
ततः स्थ पतितारोऽत्र गर्ते अस्मिन्नधोमुखाः
Chhetsyatelpavashishtatvadetadapyachiradiva
Tatah stha patitarotra garte asminnadhomukhah
41.9
ततो मे दुःखमुत्पन्नं दृष्ट्वा युष्मानधोमुखान्
कृच्छ्रामापदमापन्नान्प्रियं किं करवाणि वः
Tato me duhkhamutpannam drishtva yushmanadhomukhan
Krichchhramapadamapannanpriyam kim karavani vah
41.10
तपसोऽस्य चतुर्थेन तृतीयेनापि वा पुनः
अर्धेन वापि निस्तर्तुमापदं ब्रूत माचिरम्
Tapasosya chaturthena tritiyenapi va punah
Ardhena vapi nistartumapadam bruta machiram
41.11
अथ वापि समग्रेण तरन्तु तपसा मम
भवन्तः सर्व एवास्मात्काममेवं विधीयताम्
Atha vapi samagrena tarantu tapasa mama
Bhavantah sarva evasmatkamamevam vidhiyatam
41.12
पितर ऊचुः
ऋद्धो भवान्ब्रह्मचारी यो नस्त्रातुमिहेच्छति
न तु विप्राग्र्य तपसा शक्यमेतद्व्यपोहितुम्
Pitara uchuh
Riddho bhavanbrahmachari yo nastratumihechchhati
Na tu vipragrya tapasa shakyametadvyapohitum
41.13
अस्ति नस्तात तपसः फलं प्रवदतां वर
संतानप्रक्षयाद्ब्रह्मन्पतामो निरयेऽशुचौ
Asti nastata tapasah phalam pravadatam vara
Santanaprakshayadbrahmanpatamo nirayeshuchau
41.14
लम्बतामिह नस्तात न ज्ञानं प्रतिभाति वै
येन त्वां नाभिजानीमो लोके विख्यातपौरुषम्
Lambatamiha nastata na gyanam pratibhati vai
Yena tvam nabhijanimo loke vikhyatapaurusham
41.15
ऋद्धो भवान्महाभागो यो नः शोच्यान्सुदुःखितान्
शोचस्युपेत्य कारुण्याच्छृणु ये वै वयं द्विज
Riddho bhavanmahabhago yo nah shochyansuduhkhitan
Shochasyupetya karunyachchhrinu ye vai vayam dvija
41.16
यायावरा नाम वयमृषयः संशितव्रताः
लोकात्पुण्यादिह भ्रष्टाः संतानप्रक्षयाद्विभो
Yayavara nama vayamrishayah sanshitavratah
Lokatpunyadiha bhrashtah santanaprakshayadvibho
41.17
प्रनष्टं नस्तपः पुण्यं न हि नस्तन्तुरस्ति वै
अस्ति त्वेकोऽद्य नस्तन्तुः सोऽपि नास्ति यथा तथा
Pranashtam nastapah punyam na hi nastanturasti vai
Asti tvekodya nastantuh sopi nasti yatha tatha
41.18
मन्दभाग्योऽल्पभाग्यानां बन्धुः स किल नः कुले
जरत्कारुरिति ख्यातो वेदवेदाङ्गपारगः
नियतात्मा महात्मा च सुव्रतः सुमहातपाः
Mandabhagyolpabhagyanam bandhuh sa kila nah kule
Jaratkaruriti khyato vedavedangaparagah
Niyatatma mahatma cha suvratah sumahatapah
41.19
तेन स्म तपसो लोभात्कृच्छ्रमापादिता वयम्
न तस्य भार्या पुत्रो वा बान्धवो वास्ति कश्चन
Tena sma tapaso lobhatkrichchhramapadita vayam
Na tasya bharya putro va bandhavo vasti kashchana
41.20
तस्माल्लम्बामहे गर्ते नष्टसंज्ञा ह्यनाथवत्
स वक्तव्यस्त्वया दृष्ट्वा अस्माकं नाथवत्तया
Tasmallambamahe garte nashtasangya hyanathavat
Sa vaktavyastvaya drishtva asmakam nathavattaya
41.21
पितरस्तेऽवलम्बन्ते गर्ते दीना अधोमुखाः
साधु दारान्कुरुष्वेति प्रजायस्वेति चाभिभो
कुलतन्तुर्हि नः शिष्टस्त्वमेवैकस्तपोधन
Pitarastevalambante garte dina adhomukhah
Sadhu darankurushveti prajayasveti chabhibho
Kulatanturhi nah shishtastvamevaikastapodhana
41.22
यं तु पश्यसि नो ब्रह्मन्वीरणस्तम्बमाश्रितान्
एषोऽस्माकं कुलस्तम्ब आसीत्स्वकुलवर्धनः
Yam tu pashyasi no brahmanviranastambamashritan
Eshosmakam kulastamba asitsvakulavardhanah
41.23
यानि पश्यसि वै ब्रह्मन्मूलानीहास्य वीरुधः
एते नस्तन्तवस्तात कालेन परिभक्षिताः
Yani pashyasi vai brahmanmulanihasya virudhah
Ete nastantavastata kalena paribhakshitah
41.24
यत्त्वेतत्पश्यसि ब्रह्मन्मूलमस्यार्धभक्षितम्
तत्र लम्बामहे सर्वे सोऽप्येकस्तप आस्थितः
Yattvetatpashyasi brahmanmulamasyardhabhakshitam
Tatra lambamahe sarve sopyekastapa asthitah
41.25
यमाखुं पश्यसि ब्रह्मन्काल एष महाबलः
स तं तपोरतं मन्दं शनैः क्षपयते तुदन्
जरत्कारुं तपोलुब्धं मन्दात्मानमचेतसम्
Yamakhum pashyasi brahmankala esha mahabalah
Sa tam taporatam mandam shanaih kshapayate tudan
Jaratkarum tapolubdham mandatmanamachetasam
41.26
न हि नस्तत्तपस्तस्य तारयिष्यति सत्तम
छिन्नमूलान्परिभ्रष्टान्कालोपहतचेतसः
नरकप्रतिष्ठान्पश्यास्मान्यथा दुष्कृतिनस्तथा
Na hi nastattapastasya tarayishyati sattama
Chhinnamulanparibhrashtankalopahatachetasah
Narakapratishthanpashyasmanyatha dushkritinastatha
41.27
अस्मासु पतितेष्वत्र सह पूर्वैः पितामहैः
छिन्नः कालेन सोऽप्यत्र गन्ता वै नरकं ततः
Asmasu patiteshvatra saha purvaih pitamahaih
Chhinnah kalena sopyatra ganta vai narakam tatah
41.28
तपो वाप्यथ वा यज्ञो यच्चान्यत्पावनं महत्
तत्सर्वं न समं तात संतत्येति सतां मतम्
Tapo vapyatha va yagyo yachchanyatpavanam mahat
Tatsarvam na samam tata santatyeti satam matam
41.29
स तात दृष्ट्वा ब्रूयास्त्वं जरत्कारुं तपस्विनम्
यथादृष्टमिदं चास्मै त्वयाख्येयमशेषतः
Sa tata drishtva bruyastvam jaratkarum tapasvinam
Yathadrishtamidam chasmai tvayakhyeyamasheshatah
41.30
यथा दारान्प्रकुर्यात्स पुत्रांश्चोत्पादयेद्यथा
तथा ब्रह्मंस्त्वया वाच्यः सोऽस्माकं नाथवत्तया
Yatha daranprakuryatsa putranshchotpadayedyatha
Tatha brahmanstvaya vachyah sosmakam nathavattaya