UtshovChapter 38
38.1
शृङ्ग्युवाच
यद्येतत्साहसं तात यदि वा दुष्कृतं कृतम्
प्रियं वाप्यप्रियं वा ते वागुक्ता न मृषा मया
Shringyuvacha
Yadyetatsahasam tata yadi va dushkritam kritam
Priyam vapyapriyam va te vagukta na mrisha maya
38.2
नैवान्यथेदं भविता पितरेष ब्रवीमि ते
नाहं मृषा प्रब्रवीमि स्वैरेष्वपि कुतः शपन्
Naivanyathedam bhavita pitaresha bravimi te
Naham mrisha prabravimi svaireshvapi kutah shapan
38.3
शमीक उवाच
जानाम्युग्रप्रभावं त्वां पुत्र सत्यगिरं तथा
नानृतं ह्युक्तपूर्वं ते नैतन्मिथ्या भविष्यति
Shamika uvacha
Janamyugraprabhavam tvam putra satyagiram tatha
Nanritam hyuktapurvam te naitanmithya bhavishyati
38.4
पित्रा पुत्रो वयःस्थोऽपि सततं वाच्य एव तु
यथा स्याद्गुणसंयुक्तः प्राप्नुयाच्च महद्यशः
Pitra putro vayahsthopi satatam vachya eva tu
Yatha syadgunasanyuktah prapnuyachcha mahadyashah
38.5
किं पुनर्बाल एव त्वं तपसा भावितः प्रभो
वर्धते च प्रभवतां कोपोऽतीव महात्मनाम्
Kim punarbala eva tvam tapasa bhavitah prabho
Vardhate cha prabhavatam kopotiva mahatmanam
38.6
सोऽहं पश्यामि वक्तव्यं त्वयि धर्मभृतां वर
पुत्रत्वं बालतां चैव तवावेक्ष्य च साहसम्
Soham pashyami vaktavyam tvayi dharmabhritam vara
Putratvam balatam chaiva tavavekshya cha sahasam
38.7
स त्वं शमयुतो भूत्वा वन्यमाहारमाहरन्
चर क्रोधमिमं त्यक्त्वा नैवं धर्मं प्रहास्यसि
Sa tvam shamayuto bhutva vanyamaharamaharan
Chara krodhamimam tyaktva naivam dharmam prahasyasi
38.8
क्रोधो हि धर्मं हरति यतीनां दुःखसंचितम्
ततो धर्मविहीनानां गतिरिष्टा न विद्यते
Krodho hi dharmam harati yatinam duhkhasanchitam
Tato dharmavihinanam gatirishta na vidyate
38.9
शम एव यतीनां हि क्षमिणां सिद्धिकारकः
क्षमावतामयं लोकः परश्चैव क्षमावताम्
Shama eva yatinam hi kshaminam siddhikarakah
Kshamavatamayam lokah parashchaiva kshamavatam
38.10
तस्माच्चरेथाः सततं क्षमाशीलो जितेन्द्रियः
क्षमया प्राप्स्यसे लोकान्ब्रह्मणः समनन्तरान्
Tasmachcharethah satatam kshamashilo jitendriyah
Kshamaya prapsyase lokanbrahmanah samanantaran
38.11
मया तु शममास्थाय यच्छक्यं कर्तुमद्य वै
तत्करिष्येऽद्य ताताहं प्रेषयिष्ये नृपाय वै
Maya tu shamamasthaya yachchhakyam kartumadya vai
Tatkarishyedya tataham preshayishye nripaya vai
38.12
मम पुत्रेण शप्तोऽसि बालेनाकृतबुद्धिना
ममेमां धर्षणां त्वत्तः प्रेक्ष्य राजन्नमर्षिणा
Mama putrena shaptosi balenakritabuddhina
Mamemam dharshanam tvattah prekshya rajannamarshina
38.13
सूत उवाच
एवमादिश्य शिष्यं स प्रेषयामास सुव्रतः
परिक्षिते नृपतये दयापन्नो महातपाः
Suta uvacha
Evamadishya shishyam sa preshayamasa suvratah
Parikshite nripataye dayapanno mahatapah
38.14
संदिश्य कुशलप्रश्नं कार्यवृत्तान्तमेव च
शिष्यं गौरमुखं नाम शीलवन्तं समाहितम्
Sandishya kushalaprashnam karyavrittantameva cha
Shishyam gauramukham nama shilavantam samahitam
38.15
सोऽभिगम्य ततः शीघ्रं नरेन्द्रं कुरुवर्धनम्
विवेश भवनं राज्ञः पूर्वं द्वाःस्थैर्निवेदितः
Sobhigamya tatah shighram narendram kuruvardhanam
Vivesha bhavanam ragyah purvam dvahsthairniveditah
38.16
पूजितश्च नरेन्द्रेण द्विजो गौरमुखस्ततः
आचख्यौ परिविश्रान्तो राज्ञे सर्वमशेषतः
शमीकवचनं घोरं यथोक्तं मन्त्रिसंनिधौ
Pujitashcha narendrena dvijo gauramukhastatah
Achakhyau parivishranto ragye sarvamasheshatah
Shamikavachanam ghoram yathoktam mantrisannidhau
38.17
शमीको नाम राजेन्द्र विषये वर्तते तव
ऋषिः परमधर्मात्मा दान्तः शान्तो महातपाः
Shamiko nama rajendra vishaye vartate tava
Rishih paramadharmatma dantah shanto mahatapah
38.18
तस्य त्वया नरव्याघ्र सर्पः प्राणैर्वियोजितः
अवसक्तो धनुष्कोट्या स्कन्धे भरतसत्तम
क्षान्तवांस्तव तत्कर्म पुत्रस्तस्य न चक्षमे
Tasya tvaya naravyaghra sarpah pranairviyojitah
Avasakto dhanushkotya skandhe bharatasattama
Kshantavanstava tatkarma putrastasya na chakshame
38.19
तेन शप्तोऽसि राजेन्द्र पितुरज्ञातमद्य वै
तक्षकः सप्तरात्रेण मृत्युस्ते वै भविष्यति
Tena shaptosi rajendra pituragyatamadya vai
Takshakah saptaratrena mrityuste vai bhavishyati
38.20
तत्र रक्षां कुरुष्वेति पुनः पुनरथाब्रवीत्
तदन्यथा न शक्यं च कर्तुं केनचिदप्युत
Tatra raksham kurushveti punah punarathabravit
Tadanyatha na shakyam cha kartum kenachidapyuta
38.21
न हि शक्नोति संयन्तुं पुत्रं कोपसमन्वितम्
ततोऽहं प्रेषितस्तेन तव राजन्हितार्थिना
Na hi shaknoti sanyantum putram kopasamanvitam
Tatoham preshitastena tava rajanhitarthina
38.22
इति श्रुत्वा वचो घोरं स राजा कुरुनन्दनः
पर्यतप्यत तत्पापं कृत्वा राजा महातपाः
Iti shrutva vacho ghoram sa raja kurunandanah
Paryatapyata tatpapam kritva raja mahatapah
38.23
तं च मौनव्रतधरं श्रुत्वा मुनिवरं तदा
भूय एवाभवद्राजा शोकसंतप्तमानसः
Tam cha maunavratadharam shrutva munivaram tada
Bhuya evabhavadraja shokasantaptamanasah
38.24
अनुक्रोशात्मतां तस्य शमीकस्यावधार्य तु
पर्यतप्यत भूयोऽपि कृत्वा तत्किल्बिषं मुनेः
Anukroshatmatam tasya shamikasyavadharya tu
Paryatapyata bhuyopi kritva tatkilbisham muneh
38.25
न हि मृत्युं तथा राजा श्रुत्वा वै सोऽन्वतप्यत
अशोचदमरप्रख्यो यथा कृत्वेह कर्म तत्
Na hi mrityum tatha raja shrutva vai sonvatapyata
Ashochadamaraprakhyo yatha kritveha karma tat
38.26
ततस्तं प्रेषयामास राजा गौरमुखं तदा
भूयः प्रसादं भगवान्करोत्विति ममेति वै
Tatastam preshayamasa raja gauramukham tada
Bhuyah prasadam bhagavankarotviti mameti vai
38.27
तस्मिंश्च गतमात्रे वै राजा गौरमुखे तदा
मन्त्रिभिर्मन्त्रयामास सह संविग्नमानसः
Tasminshcha gatamatre vai raja gauramukhe tada
Mantribhirmantrayamasa saha sanvignamanasah
38.28
निश्चित्य मन्त्रिभिश्चैव सहितो मन्त्रतत्त्ववित्
प्रासादं कारयामास एकस्तम्भं सुरक्षितम्
Nishchitya mantribhishchaiva sahito mantratattvavit
Prasadam karayamasa ekastambham surakshitam
38.29
रक्षां च विदधे तत्र भिषजश्चौषधानि च
ब्राह्मणान्सिद्धमन्त्रांश्च सर्वतो वै न्यवेशयत्
Raksham cha vidadhe tatra bhishajashchaushadhani cha
Brahmanansiddhamantranshcha sarvato vai nyaveshayat
38.30
राजकार्याणि तत्रस्थः सर्वाण्येवाकरोच्च सः
मन्त्रिभिः सह धर्मज्ञः समन्तात्परिरक्षितः
Rajakaryani tatrasthah sarvanyevakarochcha sah
Mantribhih saha dharmagyah samantatparirakshitah
38.31
प्राप्ते तु दिवसे तस्मिन्सप्तमे द्विजसत्तम
काश्यपोऽभ्यागमद्विद्वांस्तं राजानं चिकित्सितुम्
Prapte tu divase tasminsaptame dvijasattama
Kashyapobhyagamadvidvanstam rajanam chikitsitum
38.32
श्रुतं हि तेन तदभूदद्य तं राजसत्तमम्
तक्षकः पन्नगश्रेष्ठो नेष्यते यमसादनम्
Shrutam hi tena tadabhudadya tam rajasattamam
Takshakah pannagashreshtho neshyate yamasadanam
38.33
तं दष्टं पन्नगेन्द्रेण करिष्येऽहमपज्वरम्
तत्र मेऽर्थश्च धर्मश्च भवितेति विचिन्तयन्
Tam dashtam pannagendrena karishyehamapajvaram
Tatra merthashcha dharmashcha bhaviteti vichintayan
38.34
तं ददर्श स नागेन्द्रस्तक्षकः काश्यपं पथि
गच्छन्तमेकमनसं द्विजो भूत्वा वयोतिगः
Tam dadarsha sa nagendrastakshakah kashyapam pathi
Gachchhantamekamanasam dvijo bhutva vayotigah
38.35
तमब्रवीत्पन्नगेन्द्रः काश्यपं मुनिपुंगवम्
क्व भवांस्त्वरितो याति किं च कार्यं चिकीर्षति
Tamabravitpannagendrah kashyapam munipungavam
Kva bhavanstvarito yati kim cha karyam chikirshati
38.36
काश्यप उवाच
नृपं कुरुकुलोत्पन्नं परिक्षितमरिंदमम्
तक्षकः पन्नगश्रेष्ठस्तेजसाद्य प्रधक्ष्यति
Kashyapa uvacha
Nripam kurukulotpannam parikshitamarindamam
Takshakah pannagashreshthastejasadya pradhakshyati
38.37
तं दष्टं पन्नगेन्द्रेण तेनाग्निसमतेजसा
पाण्डवानां कुलकरं राजानममितौजसम्
गच्छामि सौम्य त्वरितं सद्यः कर्तुमपज्वरम्
Tam dashtam pannagendrena tenagnisamatejasa
Pandavanam kulakaram rajanamamitaujasam
Gachchhami saumya tvaritam sadyah kartumapajvaram
38.38
तक्षक उवाच
अहं स तक्षको ब्रह्मंस्तं धक्ष्यामि महीपतिम्
निवर्तस्व न शक्तस्त्वं मया दष्टं चिकित्सितुम्
Takshaka uvacha
Aham sa takshako brahmanstam dhakshyami mahipatim
Nivartasva na shaktastvam maya dashtam chikitsitum
38.39
काश्यप उवाच
अहं तं नृपतिं नाग त्वया दष्टमपज्वरम्
करिष्य इति मे बुद्धिर्विद्याबलमुपाश्रितः
Kashyapa uvacha
Aham tam nripatim naga tvaya dashtamapajvaram
Karishya iti me buddhirvidyabalamupashritah