UtshovChapter 26
26.1
सूत उवाच
स्पृष्टमात्रा तु पद्भ्यां सा गरुडेन बलीयसा
अभज्यत तरोः शाखा भग्नां चैनामधारयत्
Suta uvacha
Sprishtamatra tu padbhyam sa garudena baliyasa
Abhajyata taroh shakha bhagnam chainamadharayat
26.2
तां भग्नां स महाशाखां स्मयन्समवलोकयन्
अथात्र लम्बतोऽपश्यद्वालखिल्यानधोमुखान्
Tam bhagnam sa mahashakham smayansamavalokayan
Athatra lambatopashyadvalakhilyanadhomukhan
26.3
स तद्विनाशसंत्रासादनुपत्य खगाधिपः
शाखामास्येन जग्राह तेषामेवान्ववेक्षया
शनैः पर्यपतत्पक्षी पर्वतान्प्रविशातयन्
Sa tadvinashasantrasadanupatya khagadhipah
Shakhamasyena jagraha teshamevanvavekshaya
Shanaih paryapatatpakshi parvatanpravishatayan
26.4
एवं सोऽभ्यपतद्देशान्बहून्सगजकच्छपः
दयार्थं वालखिल्यानां न च स्थानमविन्दत
Evam sobhyapataddeshanbahunsagajakachchhapah
Dayartham valakhilyanam na cha sthanamavindata
26.5
स गत्वा पर्वतश्रेष्ठं गन्धमादनमव्ययम्
ददर्श कश्यपं तत्र पितरं तपसि स्थितम्
Sa gatva parvatashreshtham gandhamadanamavyayam
Dadarsha kashyapam tatra pitaram tapasi sthitam
26.6
ददर्श तं पिता चापि दिव्यरूपं विहंगमम्
तेजोवीर्यबलोपेतं मनोमारुतरंहसम्
Dadarsha tam pita chapi divyarupam vihangamam
Tejoviryabalopetam manomarutaranhasam
26.7
शैलशृङ्गप्रतीकाशं ब्रह्मदण्डमिवोद्यतम्
अचिन्त्यमनभिज्ञेयं सर्वभूतभयंकरम्
Shailashringapratikasham brahmadandamivodyatam
Achintyamanabhigyeyam sarvabhutabhayankaram
26.8
मायावीर्यधरं साक्षादग्निमिद्धमिवोद्यतम्
अप्रधृष्यमजेयं च देवदानवराक्षसैः
Mayaviryadharam sakshadagnimiddhamivodyatam
Apradhrishyamajeyam cha devadanavarakshasaih
26.9
भेत्तारं गिरिशृङ्गाणां नदीजलविशोषणम्
लोकसंलोडनं घोरं कृतान्तसमदर्शनम्
Bhettaram girishringanam nadijalavishoshanam
Lokasanlodanam ghoram kritantasamadarshanam
26.10
तमागतमभिप्रेक्ष्य भगवान्कश्यपस्तदा
विदित्वा चास्य संकल्पमिदं वचनमब्रवीत्
Tamagatamabhiprekshya bhagavankashyapastada
Viditva chasya sankalpamidam vachanamabravit
26.11
पुत्र मा साहसं कार्षीर्मा सद्यो लप्स्यसे व्यथाम्
मा त्वा दहेयुः संक्रुद्धा वालखिल्या मरीचिपाः
Putra ma sahasam karshirma sadyo lapsyase vyatham
Ma tva daheyuh sankruddha valakhilya marichipah
26.12
प्रसादयामास स तान्कश्यपः पुत्रकारणात्
वालखिल्यांस्तपःसिद्धानिदमुद्दिश्य कारणम्
Prasadayamasa sa tankashyapah putrakaranat
Valakhilyanstapahsiddhanidamuddishya karanam
26.13
प्रजाहितार्थमारम्भो गरुडस्य तपोधनाः
चिकीर्षति महत्कर्म तदनुज्ञातुमर्हथ
Prajahitarthamarambho garudasya tapodhanah
Chikirshati mahatkarma tadanugyatumarhatha
26.14
एवमुक्ता भगवता मुनयस्ते समभ्ययुः
मुक्त्वा शाखां गिरिं पुण्यं हिमवन्तं तपोर्थिनः
Evamukta bhagavata munayaste samabhyayuh
Muktva shakham girim punyam himavantam taporthinah
26.15
ततस्तेष्वपयातेषु पितरं विनतात्मजः
शाखाव्याक्षिप्तवदनः पर्यपृच्छत कश्यपम्
Tatasteshvapayateshu pitaram vinatatmajah
Shakhavyakshiptavadanah paryaprichchhata kashyapam
26.16
भगवन्क्व विमुञ्चामि तरुशाखामिमामहम्
वर्जितं ब्राह्मणैर्देशमाख्यातु भगवान्मम
Bhagavankva vimunchami tarushakhamimamaham
Varjitam brahmanairdeshamakhyatu bhagavanmama
26.17
ततो निष्पुरुषं शैलं हिमसंरुद्धकन्दरम्
अगम्यं मनसाप्यन्यैस्तस्याचख्यौ स कश्यपः
Tato nishpurusham shailam himasanruddhakandaram
Agamyam manasapyanyaistasyachakhyau sa kashyapah
26.18
तं पर्वतमहाकुक्षिमाविश्य मनसा खगः
जवेनाभ्यपतत्तार्क्ष्यः सशाखागजकच्छपः
Tam parvatamahakukshimavishya manasa khagah
Javenabhyapatattarkshyah sashakhagajakachchhapah
26.19
न तां वध्रः परिणहेच्छतचर्मा महानणुः
शाखिनो महतीं शाखां यां प्रगृह्य ययौ खगः
Na tam vadhrah parinahechchhatacharma mahananuh
Shakhino mahatim shakham yam pragrihya yayau khagah
26.20
ततः स शतसाहस्रं योजनान्तरमागतः
कालेन नातिमहता गरुडः पततां वरः
Tatah sa shatasahasram yojanantaramagatah
Kalena natimahata garudah patatam varah
26.21
स तं गत्वा क्षणेनैव पर्वतं वचनात्पितुः
अमुञ्चन्महतीं शाखां सस्वनां तत्र खेचरः
Sa tam gatva kshanenaiva parvatam vachanatpituh
Amunchanmahatim shakham sasvanam tatra khecharah
26.22
पक्षानिलहतश्चास्य प्राकम्पत स शैलराट्
मुमोच पुष्पवर्षं च समागलितपादपः
Pakshanilahatashchasya prakampata sa shailarat
Mumocha pushpavarsham cha samagalitapadapah
26.23
शृङ्गाणि च व्यशीर्यन्त गिरेस्तस्य समन्ततः
मणिकाञ्चनचित्राणि शोभयन्ति महागिरिम्
Shringani cha vyashiryanta girestasya samantatah
Manikanchanachitrani shobhayanti mahagirim
26.24
शाखिनो बहवश्चापि शाखयाभिहतास्तया
काञ्चनैः कुसुमैर्भान्ति विद्युत्वन्त इवाम्बुदाः
Shakhino bahavashchapi shakhayabhihatastaya
Kanchanaih kusumairbhanti vidyutvanta ivambudah
26.25
ते हेमविकचा भूयो युक्ताः पर्वतधातुभिः
व्यराजञ्शाखिनस्तत्र सूर्यांशुप्रतिरञ्जिताः
Te hemavikacha bhuyo yuktah parvatadhatubhih
Vyarajanshakhinastatra suryanshupratiranjitah
26.26
ततस्तस्य गिरेः शृङ्गमास्थाय स खगोत्तमः
भक्षयामास गरुडस्तावुभौ गजकच्छपौ
Tatastasya gireh shringamasthaya sa khagottamah
Bhakshayamasa garudastavubhau gajakachchhapau
26.27
ततः पर्वतकूटाग्रादुत्पपात मनोजवः
प्रावर्तन्ताथ देवानामुत्पाता भयवेदिनः
Tatah parvatakutagradutpapata manojavah
Pravartantatha devanamutpata bhayavedinah
26.28
इन्द्रस्य वज्रं दयितं प्रजज्वाल व्यथान्वितम्
सधूमा चापतत्सार्चिर्दिवोल्का नभसश्च्युता
Indrasya vajram dayitam prajajvala vyathanvitam
Sadhuma chapatatsarchirdivolka nabhasashchyuta
26.29
तथा वसूनां रुद्राणामादित्यानां च सर्वशः
साध्यानां मरुतां चैव ये चान्ये देवतागणाः
स्वं स्वं प्रहरणं तेषां परस्परमुपाद्रवत्
Tatha vasunam rudranamadityanam cha sarvashah
Sadhyanam marutam chaiva ye chanye devataganah
Svam svam praharanam tesham parasparamupadravat
26.30
अभूतपूर्वं संग्रामे तदा देवासुरेऽपि च
ववुर्वाताः सनिर्घाताः पेतुरुल्काः समन्ततः
Abhutapurvam sangrame tada devasurepi cha
Vavurvatah sanirghatah peturulkah samantatah
26.31
निरभ्रमपि चाकाशं प्रजगर्ज महास्वनम्
देवानामपि यो देवः सोऽप्यवर्षदसृक्तदा
Nirabhramapi chakasham prajagarja mahasvanam
Devanamapi yo devah sopyavarshadasriktada
26.32
मम्लुर्माल्यानि देवानां शेमुस्तेजांसि चैव हि
उत्पातमेघा रौद्राश्च ववर्षुः शोणितं बहु
रजांसि मुकुटान्येषामुत्थितानि व्यधर्षयन्
Mamlurmalyani devanam shemustejansi chaiva hi
Utpatamegha raudrashcha vavarshuh shonitam bahu
Rajansi mukutanyeshamutthitani vyadharshayan
26.33
ततस्त्राससमुद्विग्नः सह देवैः शतक्रतुः
उत्पातान्दारुणान्पश्यन्नित्युवाच बृहस्पतिम्
Tatastrasasamudvignah saha devaih shatakratuh
Utpatandarunanpashyannityuvacha brihaspatim
26.34
किमर्थं भगवन्घोरा महोत्पाताः समुत्थिताः
न च शत्रुं प्रपश्यामि युधि यो नः प्रधर्षयेत्
Kimartham bhagavanghora mahotpatah samutthitah
Na cha shatrum prapashyami yudhi yo nah pradharshayet
26.35
बृहस्पतिरुवाच
तवापराधाद्देवेन्द्र प्रमादाच्च शतक्रतो
तपसा वालखिल्यानां भूतमुत्पन्नमद्भुतम्
Brihaspatiruvacha
Tavaparadhaddevendra pramadachcha shatakrato
Tapasa valakhilyanam bhutamutpannamadbhutam
26.36
कश्यपस्य मुनेः पुत्रो विनतायाश्च खेचरः
हर्तुं सोममनुप्राप्तो बलवान्कामरूपवान्
Kashyapasya muneh putro vinatayashcha khecharah
Hartum somamanuprapto balavankamarupavan
26.37
समर्थो बलिनां श्रेष्ठो हर्तुं सोमं विहंगमः
सर्वं संभावयाम्यस्मिन्नसाध्यमपि साधयेत्
Samartho balinam shreshtho hartum somam vihangamah
Sarvam sambhavayamyasminnasadhyamapi sadhayet
26.38
सूत उवाच
श्रुत्वैतद्वचनं शक्रः प्रोवाचामृतरक्षिणः
महावीर्यबलः पक्षी हर्तुं सोममिहोद्यतः
Suta uvacha
Shrutvaitadvachanam shakrah provachamritarakshinah
Mahaviryabalah pakshi hartum somamihodyatah
26.39
युष्मान्संबोधयाम्येष यथा स न हरेद्बलात्
अतुलं हि बलं तस्य बृहस्पतिरुवाच मे
Yushmansambodhayamyesha yatha sa na haredbalat
Atulam hi balam tasya brihaspatiruvacha me
26.40
तच्छ्रुत्वा विबुधा वाक्यं विस्मिता यत्नमास्थिताः
परिवार्यामृतं तस्थुर्वज्री चेन्द्रः शतक्रतुः
Tachchhrutva vibudha vakyam vismita yatnamasthitah
Parivaryamritam tasthurvajri chendrah shatakratuh
26.41
धारयन्तो महार्हाणि कवचानि मनस्विनः
काञ्चनानि विचित्राणि वैडूर्यविकृतानि च
Dharayanto maharhani kavachani manasvinah
Kanchanani vichitrani vaiduryavikritani cha
26.42
विविधानि च शस्त्राणि घोररूपाण्यनेकशः
शिततीक्ष्णाग्रधाराणि समुद्यम्य सहस्रशः
Vividhani cha shastrani ghorarupanyanekashah
Shitatikshnagradharani samudyamya sahasrashah
26.43
सविस्फुलिङ्गज्वालानि सधूमानि च सर्वशः
चक्राणि परिघांश्चैव त्रिशूलानि परश्वधान्
Savisphulingajvalani sadhumani cha sarvashah
Chakrani parighanshchaiva trishulani parashvadhan
26.44
शक्तीश्च विविधास्तीक्ष्णाः करवालांश्च निर्मलान्
स्वदेहरूपाण्यादाय गदाश्चोग्रप्रदर्शनाः
Shaktishcha vividhastikshnah karavalanshcha nirmalan
Svadeharupanyadaya gadashchograpradarshanah
26.45
तैः शस्त्रैर्भानुमद्भिस्ते दिव्याभरणभूषिताः
भानुमन्तः सुरगणास्तस्थुर्विगतकल्मषाः
Taih shastrairbhanumadbhiste divyabharanabhushitah
Bhanumantah suraganastasthurvigatakalmashah
26.46
अनुपमबलवीर्यतेजसो; धृतमनसः परिरक्षणेऽमृतस्य
असुरपुरविदारणाः सुरा; ज्वलनसमिद्धवपुःप्रकाशिनः
Anupamabalaviryatejaso; dhritamanasah parirakshanemritasya
Asurapuravidaranah sura; jvalanasamiddhavapuhprakashinah
26.47
इति समरवरं सुरास्थितं; परिघसहस्रशतैः समाकुलम्
विगलितमिव चाम्बरान्तरे; तपनमरीचिविभासितं बभौ
Iti samaravaram surasthitam; parighasahasrashataih samakulam
Vigalitamiva chambarantare; tapanamarichivibhasitam babhau