UtshovChapter 25
25.1
सूत उवाच
तस्य कण्ठमनुप्राप्तो ब्राह्मणः सह भार्यया
दहन्दीप्त इवाङ्गारस्तमुवाचान्तरिक्षगः
Suta uvacha
Tasya kanthamanuprapto brahmanah saha bharyaya
Dahandipta ivangarastamuvachantarikshagah
25.2
द्विजोत्तम विनिर्गच्छ तूर्णमास्यादपावृतात्
न हि मे ब्राह्मणो वध्यः पापेष्वपि रतः सदा
Dvijottama vinirgachchha turnamasyadapavritat
Na hi me brahmano vadhyah papeshvapi ratah sada
25.3
ब्रुवाणमेवं गरुडं ब्राह्मणः समभाषत
निषादी मम भार्येयं निर्गच्छतु मया सह
Bruvanamevam garudam brahmanah samabhashata
Nishadi mama bharyeyam nirgachchhatu maya saha
25.4
गरुड उवाच
एतामपि निषादीं त्वं परिगृह्याशु निष्पत
तूर्णं संभावयात्मानमजीर्णं मम तेजसा
Garuda uvacha
Etamapi nishadim tvam parigrihyashu nishpata
Turnam sambhavayatmanamajirnam mama tejasa
25.5
सूत उवाच
ततः स विप्रो निष्क्रान्तो निषादीसहितस्तदा
वर्धयित्वा च गरुडमिष्टं देशं जगाम ह
Suta uvacha
Tatah sa vipro nishkranto nishadisahitastada
Vardhayitva cha garudamishtam desham jagama ha
25.6
सहभार्ये विनिष्क्रान्ते तस्मिन्विप्रे स पक्षिराट्
वितत्य पक्षावाकाशमुत्पपात मनोजवः
Sahabharye vinishkrante tasminvipre sa pakshirat
Vitatya pakshavakashamutpapata manojavah
25.7
ततोऽपश्यत्स पितरं पृष्टश्चाख्यातवान्पितुः
अहं हि सर्पैः प्रहितः सोममाहर्तुमुद्यतः
मातुर्दास्यविमोक्षार्थमाहरिष्ये तमद्य वै
Tatopashyatsa pitaram prishtashchakhyatavanpituh
Aham hi sarpaih prahitah somamahartumudyatah
Maturdasyavimoksharthamaharishye tamadya vai
25.8
मात्रा चास्मि समादिष्टो निषादान्भक्षयेति वै
न च मे तृप्तिरभवद्भक्षयित्वा सहस्रशः
Matra chasmi samadishto nishadanbhakshayeti vai
Na cha me triptirabhavadbhakshayitva sahasrashah
25.9
तस्माद्भोक्तव्यमपरं भगवन्प्रदिशस्व मे
यद्भुक्त्वामृतमाहर्तुं समर्थः स्यामहं प्रभो
Tasmadbhoktavyamaparam bhagavanpradishasva me
Yadbhuktvamritamahartum samarthah syamaham prabho
25.10
कश्यप उवाच
आसीद्विभावसुर्नाम महर्षिः कोपनो भृशम्
भ्राता तस्यानुजश्चासीत्सुप्रतीको महातपाः
Kashyapa uvacha
Asidvibhavasurnama maharshih kopano bhrisham
Bhrata tasyanujashchasitsupratiko mahatapah
25.11
स नेच्छति धनं भ्रात्रा सहैकस्थं महामुनिः
विभागं कीर्तयत्येव सुप्रतीकोऽथ नित्यशः
Sa nechchhati dhanam bhratra sahaikastham mahamunih
Vibhagam kirtayatyeva supratikotha nityashah
25.12
अथाब्रवीच्च तं भ्राता सुप्रतीकं विभावसुः
विभागं बहवो मोहात्कर्तुमिच्छन्ति नित्यदा
ततो विभक्ता अन्योन्यं नाद्रियन्तेऽर्थमोहिताः
Athabravichcha tam bhrata supratikam vibhavasuh
Vibhagam bahavo mohatkartumichchhanti nityada
Tato vibhakta anyonyam nadriyanterthamohitah
25.13
ततः स्वार्थपरान्मूढान्पृथग्भूतान्स्वकैर्धनैः
विदित्वा भेदयन्त्येतानमित्रा मित्ररूपिणः
Tatah svarthaparanmudhanprithagbhutansvakairdhanaih
Viditva bhedayantyetanamitra mitrarupinah
25.14
विदित्वा चापरे भिन्नानन्तरेषु पतन्त्यथ
भिन्नानामतुलो नाशः क्षिप्रमेव प्रवर्तते
Viditva chapare bhinnanantareshu patantyatha
Bhinnanamatulo nashah kshiprameva pravartate
25.15
तस्माच्चैव विभागार्थं न प्रशंसन्ति पण्डिताः
गुरुशास्त्रे निबद्धानामन्योन्यमभिशङ्किनाम्
Tasmachchaiva vibhagartham na prashansanti panditah
Gurushastre nibaddhanamanyonyamabhishankinam
25.16
नियन्तुं न हि शक्यस्त्वं भेदतो धनमिच्छसि
यस्मात्तस्मात्सुप्रतीक हस्तित्वं समवाप्स्यसि
Niyantum na hi shakyastvam bhedato dhanamichchhasi
Yasmattasmatsupratika hastitvam samavapsyasi
25.17
शप्तस्त्वेवं सुप्रतीको विभावसुमथाब्रवीत्
त्वमप्यन्तर्जलचरः कच्छपः संभविष्यसि
Shaptastvevam supratiko vibhavasumathabravit
Tvamapyantarjalacharah kachchhapah sambhavishyasi
25.18
एवमन्योन्यशापात्तौ सुप्रतीकविभावसू
गजकच्छपतां प्राप्तावर्थार्थं मूढचेतसौ
Evamanyonyashapattau supratikavibhavasu
Gajakachchhapatam praptavarthartham mudhachetasau
25.19
रोषदोषानुषङ्गेण तिर्यग्योनिगतावपि
परस्परद्वेषरतौ प्रमाणबलदर्पितौ
Roshadoshanushangena tiryagyonigatavapi
Parasparadvesharatau pramanabaladarpitau
25.20
सरस्यस्मिन्महाकायौ पूर्ववैरानुसारिणौ
तयोरेकतरः श्रीमान्समुपैति महागजः
Sarasyasminmahakayau purvavairanusarinau
Tayorekatarah shrimansamupaiti mahagajah
25.21
तस्य बृंहितशब्देन कूर्मोऽप्यन्तर्जलेशयः
उत्थितोऽसौ महाकायः कृत्स्नं संक्षोभयन्सरः
Tasya brinhitashabdena kurmopyantarjaleshayah
Utthitosau mahakayah kritsnam sankshobhayansarah
25.22
तं दृष्ट्वावेष्टितकरः पतत्येष गजो जलम्
दन्तहस्ताग्रलाङ्गूलपादवेगेन वीर्यवान्
Tam drishtvaveshtitakarah patatyesha gajo jalam
Dantahastagralangulapadavegena viryavan
25.23
तं विक्षोभयमाणं तु सरो बहुझषाकुलम्
कूर्मोऽप्यभ्युद्यतशिरा युद्धायाभ्येति वीर्यवान्
Tam vikshobhayamanam tu saro bahujhashakulam
Kurmopyabhyudyatashira yuddhayabhyeti viryavan
25.24
षडुच्छ्रितो योजनानि गजस्तद्द्विगुणायतः
कूर्मस्त्रियोजनोत्सेधो दशयोजनमण्डलः
Shaduchchhrito yojanani gajastaddvigunayatah
Kurmastriyojanotsedho dashayojanamandalah
25.25
तावेतौ युद्धसंमत्तौ परस्परजयैषिणौ
उपयुज्याशु कर्मेदं साधयेप्सितमात्मनः
Tavetau yuddhasammattau parasparajayaishinau
Upayujyashu karmedam sadhayepsitamatmanah
25.26
सूत उवाच
स तच्छ्रुत्वा पितुर्वाक्यं भीमवेगोऽन्तरिक्षगः
नखेन गजमेकेन कूर्ममेकेन चाक्षिपत्
Suta uvacha
Sa tachchhrutva piturvakyam bhimavegontarikshagah
Nakhena gajamekena kurmamekena chakshipat
25.27
समुत्पपात चाकाशं तत उच्चैर्विहंगमः
सोऽलम्बतीर्थमासाद्य देववृक्षानुपागमत्
Samutpapata chakasham tata uchchairvihangamah
Solambatirthamasadya devavrikshanupagamat
25.28
ते भीताः समकम्पन्त तस्य पक्षानिलाहताः
न नो भञ्ज्यादिति तदा दिव्याः कनकशाखिनः
Te bhitah samakampanta tasya pakshanilahatah
Na no bhanjyaditi tada divyah kanakashakhinah
25.29
प्रचलाङ्गान्स तान्दृष्ट्वा मनोरथफलाङ्कुरान्
अन्यानतुलरूपाङ्गानुपचक्राम खेचरः
Prachalangansa tandrishtva manorathaphalankuran
Anyanatularupanganupachakrama khecharah
25.30
काञ्चनै राजतैश्चैव फलैर्वैडूर्यशाखिनः
सागराम्बुपरिक्षिप्तान्भ्राजमानान्महाद्रुमान्
Kanchanai rajataishchaiva phalairvaiduryashakhinah
Sagarambuparikshiptanbhrajamananmahadruman
25.31
तमुवाच खगश्रेष्ठं तत्र रोहिणपादपः
अतिप्रवृद्धः सुमहानापतन्तं मनोजवम्
Tamuvacha khagashreshtham tatra rohinapadapah
Atipravriddhah sumahanapatantam manojavam
25.32
यैषा मम महाशाखा शतयोजनमायता
एतामास्थाय शाखां त्वं खादेमौ गजकच्छपौ
Yaisha mama mahashakha shatayojanamayata
Etamasthaya shakham tvam khademau gajakachchhapau
25.33
ततो द्रुमं पतगसहस्रसेवितं; महीधरप्रतिमवपुः प्रकम्पयन्
खगोत्तमो द्रुतमभिपत्य वेगवा;न्बभञ्ज तामविरलपत्रसंवृताम्
Tato drumam patagasahasrasevitam; mahidharapratimavapuh prakampayan
Khagottamo drutamabhipatya vegava;nbabhanja tamaviralapatrasanvritam