UtshovChapter 223
223.1
जरितारिरुवाच
पुरतः कृच्छ्रकालस्य धीमाञ्जागर्ति पूरुषः
स कृच्छ्रकालं संप्राप्य व्यथां नैवैति कर्हिचित्
Jaritariruvacha
Puratah krichchhrakalasya dhimanjagarti purushah
Sa krichchhrakalam samprapya vyatham naivaiti karhichit
223.2
यस्तु कृच्छ्रमसंप्राप्तं विचेता नावबुध्यते
स कृच्छ्रकाले व्यथितो न प्रजानाति किंचन
Yastu krichchhramasampraptam vicheta navabudhyate
Sa krichchhrakale vyathito na prajanati kinchana
223.3
सारिसृक्व उवाच
धीरस्त्वमसि मेधावी प्राणकृच्छ्रमिदं च नः
शूरः प्राज्ञो बहूनां हि भवत्येको न संशयः
Sarisrikva uvacha
Dhirastvamasi medhavi pranakrichchhramidam cha nah
Shurah pragyo bahunam hi bhavatyeko na sanshayah
223.4
स्तम्बमित्र उवाच
ज्येष्ठस्त्राता भवति वै ज्येष्ठो मुञ्चति कृच्छ्रतः
ज्येष्ठश्चेन्न प्रजानाति कनीयान्किं करिष्यति
Stambamitra uvacha
Jyeshthastrata bhavati vai jyeshtho munchati krichchhratah
Jyeshthashchenna prajanati kaniyankim karishyati
223.5
द्रोण उवाच
हिरण्यरेतास्त्वरितो ज्वलन्नायाति नः क्षयम्
सप्तजिह्वोऽनलः क्षामो लेलिहानोपसर्पति
Drona uvacha
Hiranyaretastvarito jvalannayati nah kshayam
Saptajihvonalah kshamo lelihanopasarpati
223.6
वैशंपायन उवाच
एवमुक्तो भ्रातृभिस्तु जरितारिर्विभावसुम्
तुष्टाव प्राञ्जलिर्भूत्वा यथा तच्छृणु पार्थिव
Vaishampayana uvacha
Evamukto bhratribhistu jaritarirvibhavasum
Tushtava pranjalirbhutva yatha tachchhrinu parthiva
223.7
जरितारिरुवाच
आत्मासि वायोः पवनः शरीरमुत वीरुधाम्
योनिरापश्च ते शुक्र योनिस्त्वमसि चाम्भसः
Jaritariruvacha
Atmasi vayoh pavanah shariramuta virudham
Yonirapashcha te shukra yonistvamasi chambhasah
223.8
ऊर्ध्वं चाधश्च गच्छन्ति विसर्पन्ति च पार्श्वतः
अर्चिषस्ते महावीर्य रश्मयः सवितुर्यथा
Urdhvam chadhashcha gachchhanti visarpanti cha parshvatah
Archishaste mahavirya rashmayah savituryatha
223.9
सारिसृक्व उवाच
माता प्रपन्ना पितरं न विद्मः; पक्षाश्च नो न प्रजाताब्जकेतो
न नस्त्राता विद्यतेऽग्ने त्वदन्य;स्तस्माद्धि नः परिरक्षैकवीर
Sarisrikva uvacha
Mata prapanna pitaram na vidmah; pakshashcha no na prajatabjaketo
Na nastrata vidyategne tvadanya;stasmaddhi nah parirakshaikavira
223.10
यदग्ने ते शिवं रूपं ये च ते सप्त हेतयः
तेन नः परिरक्षाद्य ईडितः शरणैषिणः
Yadagne te shivam rupam ye cha te sapta hetayah
Tena nah parirakshadya iditah sharanaishinah
223.11
त्वमेवैकस्तपसे जातवेदो; नान्यस्तप्ता विद्यते गोषु देव
ऋषीनस्मान्बालकान्पालयस्व; परेणास्मान्प्रैहि वै हव्यवाह
Tvamevaikastapase jatavedo; nanyastapta vidyate goshu deva
Rishinasmanbalakanpalayasva; parenasmanpraihi vai havyavaha
223.12
स्तम्बमित्र उवाच
सर्वमग्ने त्वमेवैकस्त्वयि सर्वमिदं जगत्
त्वं धारयसि भूतानि भुवनं त्वं बिभर्षि च
Stambamitra uvacha
Sarvamagne tvamevaikastvayi sarvamidam jagat
Tvam dharayasi bhutani bhuvanam tvam bibharshi cha
223.13
त्वमग्निर्हव्यवाहस्त्वं त्वमेव परमं हविः
मनीषिणस्त्वां यजन्ते बहुधा चैकधैव च
Tvamagnirhavyavahastvam tvameva paramam havih
Manishinastvam yajante bahudha chaikadhaiva cha
223.14
सृष्ट्वा लोकांस्त्रीनिमान्हव्यवाह; प्राप्ते काले पचसि पुनः समिद्धः
सर्वस्यास्य भुवनस्य प्रसूति;स्त्वमेवाग्ने भवसि पुनः प्रतिष्ठा
Srishtva lokanstrinimanhavyavaha; prapte kale pachasi punah samiddhah
Sarvasyasya bhuvanasya prasuti;stvamevagne bhavasi punah pratishtha
223.15
त्वमन्नं प्राणिनां भुक्तमन्तर्भूतो जगत्पते
नित्यं प्रवृद्धः पचसि त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम्
Tvamannam praninam bhuktamantarbhuto jagatpate
Nityam pravriddhah pachasi tvayi sarvam pratishthitam
223.16
द्रोण उवाच
सूर्यो भूत्वा रश्मिभिर्जातवेदो; भूमेरम्भो भूमिजातान्रसांश्च
विश्वानादाय पुनरुत्सर्गकाले; सृष्ट्वा वृष्ट्या भावयसीह शुक्र
Drona uvacha
Suryo bhutva rashmibhirjatavedo; bhumerambho bhumijatanrasanshcha
Vishvanadaya punarutsargakale; srishtva vrishtya bhavayasiha shukra
223.17
त्वत्त एताः पुनः शुक्र वीरुधो हरितच्छदाः
जायन्ते पुष्करिण्यश्च समुद्रश्च महोदधिः
Tvatta etah punah shukra virudho haritachchhadah
Jayante pushkarinyashcha samudrashcha mahodadhih
223.18
इदं वै सद्म तिग्मांशो वरुणस्य परायणम्
शिवस्त्राता भवास्माकं मास्मानद्य विनाशय
Idam vai sadma tigmansho varunasya parayanam
Shivastrata bhavasmakam masmanadya vinashaya
223.19
पिङ्गाक्ष लोहितग्रीव कृष्णवर्त्मन्हुताशन
परेण प्रैहि मुञ्चास्मान्सागरस्य गृहानिव
Pingaksha lohitagriva krishnavartmanhutashana
Parena praihi munchasmansagarasya grihaniva
223.20
वैशंपायन उवाच
एवमुक्तो जातवेदा द्रोणेनाक्लिष्टकर्मणा
द्रोणमाह प्रतीतात्मा मन्दपालप्रतिज्ञया
Vaishampayana uvacha
Evamukto jataveda dronenaklishtakarmana
Dronamaha pratitatma mandapalapratigyaya
223.21
ऋषिर्द्रोणस्त्वमसि वै ब्रह्मैतद्व्याहृतं त्वया
ईप्सितं ते करिष्यामि न च ते विद्यते भयम्
Rishirdronastvamasi vai brahmaitadvyahritam tvaya
Ipsitam te karishyami na cha te vidyate bhayam
223.22
मन्दपालेन यूयं हि मम पूर्वं निवेदिताः
वर्जयेः पुत्रकान्मह्यं दहन्दावमिति स्म ह
Mandapalena yuyam hi mama purvam niveditah
Varjayeh putrakanmahyam dahandavamiti sma ha
223.23
यच्च तद्वचनं तस्य त्वया यच्चेह भाषितम्
उभयं मे गरीयस्तद्ब्रूहि किं करवाणि ते
भृशं प्रीतोऽस्मि भद्रं ते ब्रह्मन्स्तोत्रेण ते विभो
Yachcha tadvachanam tasya tvaya yachcheha bhashitam
Ubhayam me gariyastadbruhi kim karavani te
Bhrisham pritosmi bhadram te brahmanstotrena te vibho
223.24
द्रोण उवाच
इमे मार्जारकाः शुक्र नित्यमुद्वेजयन्ति नः
एतान्कुरुष्व दंष्ट्रासु हव्यवाह सबान्धवान्
Drona uvacha
Ime marjarakah shukra nityamudvejayanti nah
Etankurushva danshtrasu havyavaha sabandhavan
223.25
वैशंपायन उवाच
तथा तत्कृतवान्वह्निरभ्यनुज्ञाय शार्ङ्गकान्
ददाह खाण्डवं चैव समिद्धो जनमेजय
Vaishampayana uvacha
Tatha tatkritavanvahnirabhyanugyaya sharngakan
Dadaha khandavam chaiva samiddho janamejaya