UtshovChapter 218
218.1
वैशंपायन उवाच
तस्याभिवर्षतो वारि पाण्डवः प्रत्यवारयत्
शरवर्षेण बीभत्सुरुत्तमास्त्राणि दर्शयन्
Vaishampayana uvacha
Tasyabhivarshato vari pandavah pratyavarayat
Sharavarshena bibhatsuruttamastrani darshayan
218.2
शरैः समन्ततः सर्वं खाण्डवं चापि पाण्डवः
छादयामास तद्वर्षमपकृष्य ततो वनात्
Sharaih samantatah sarvam khandavam chapi pandavah
Chhadayamasa tadvarshamapakrishya tato vanat
218.3
न च स्म किंचिच्छक्नोति भूतं निश्चरितुं ततः
संछाद्यमाने खगमैरस्यता सव्यसाचिना
Na cha sma kinchichchhaknoti bhutam nishcharitum tatah
Sanchhadyamane khagamairasyata savyasachina
218.4
तक्षकस्तु न तत्रासीत्सर्पराजो महाबलः
दह्यमाने वने तस्मिन्कुरुक्षेत्रेऽभवत्तदा
Takshakastu na tatrasitsarparajo mahabalah
Dahyamane vane tasminkurukshetrebhavattada
218.5
अश्वसेनस्तु तत्रासीत्तक्षकस्य सुतो बली
स यत्नमकरोत्तीव्रं मोक्षार्थं हव्यवाहनात्
Ashvasenastu tatrasittakshakasya suto bali
Sa yatnamakarottivram mokshartham havyavahanat
218.6
न शशाक विनिर्गन्तुं कौन्तेयशरपीडितः
मोक्षयामास तं माता निगीर्य भुजगात्मजा
Na shashaka vinirgantum kaunteyasharapiditah
Mokshayamasa tam mata nigirya bhujagatmaja
218.7
तस्य पूर्वं शिरो ग्रस्तं पुच्छमस्य निगीर्यते
ऊर्ध्वमाचक्रमे सा तु पन्नगी पुत्रगृद्धिनी
Tasya purvam shiro grastam puchchhamasya nigiryate
Urdhvamachakrame sa tu pannagi putragriddhini
218.8
तस्यास्तीक्ष्णेन भल्लेन पृथुधारेण पाण्डवः
शिरश्चिच्छेद गच्छन्त्यास्तामपश्यत्सुरेश्वरः
Tasyastikshnena bhallena prithudharena pandavah
Shirashchichchheda gachchhantyastamapashyatsureshvarah
218.9
तं मुमोचयिषुर्वज्री वातवर्षेण पाण्डवम्
मोहयामास तत्कालमश्वसेनस्त्वमुच्यत
Tam mumochayishurvajri vatavarshena pandavam
Mohayamasa tatkalamashvasenastvamuchyata
218.10
तां च मायां तदा दृष्ट्वा घोरां नागेन वञ्चितः
द्विधा त्रिधा च चिच्छेद खगतानेव भारत
Tam cha mayam tada drishtva ghoram nagena vanchitah
Dvidha tridha cha chichchheda khagataneva bharata
218.11
शशाप तं च संक्रुद्धो बीभत्सुर्जिह्मगामिनम्
पावको वासुदेवश्च अप्रतिष्ठो भवेदिति
Shashapa tam cha sankruddho bibhatsurjihmagaminam
Pavako vasudevashcha apratishtho bhavediti
218.12
ततो जिष्णुः सहस्राक्षं खं वितत्येषुभिः शितैः
योधयामास संक्रुद्धो वञ्चनां तामनुस्मरन्
Tato jishnuh sahasraksham kham vitatyeshubhih shitaih
Yodhayamasa sankruddho vanchanam tamanusmaran
218.13
देवराडपि तं दृष्ट्वा संरब्धमिव फल्गुनम्
स्वमस्त्रमसृजद्दीप्तं यत्ततानाखिलं नभः
Devaradapi tam drishtva sanrabdhamiva phalgunam
Svamastramasrijaddiptam yattatanakhilam nabhah
218.14
ततो वायुर्महाघोषः क्षोभयन्सर्वसागरान्
वियत्स्थोऽजनयन्मेघाञ्जलधारामुचोऽऽकुलान्
Tato vayurmahaghoshah kshobhayansarvasagaran
Viyatsthojanayanmeghanjaladharamuchokulan
218.15
तद्विघातार्थमसृजदर्जुनोऽप्यस्त्रमुत्तमम्
वायव्यमेवाभिमन्त्र्य प्रतिपत्तिविशारदः
Tadvighatarthamasrijadarjunopyastramuttamam
Vayavyamevabhimantrya pratipattivisharadah
218.16
तेनेन्द्राशनिमेघानां वीर्यौजस्तद्विनाशितम्
जलधाराश्च ताः शोषं जग्मुर्नेशुश्च विद्युतः
Tenendrashanimeghanam viryaujastadvinashitam
Jaladharashcha tah shosham jagmurneshushcha vidyutah
218.17
क्षणेन चाभवद्व्योम संप्रशान्तरजस्तमः
सुखशीतानिलगुणं प्रकृतिस्थार्कमण्डलम्
Kshanena chabhavadvyoma samprashantarajastamah
Sukhashitanilagunam prakritistharkamandalam
218.18
निष्प्रतीकारहृष्टश्च हुतभुग्विविधाकृतिः
प्रजज्वालातुलार्चिष्मान्स्वनादैः पूरयञ्जगत्
Nishpratikarahrishtashcha hutabhugvividhakritih
Prajajvalatularchishmansvanadaih purayanjagat
218.19
कृष्णाभ्यां रक्षितं दृष्ट्वा तं च दावमहंकृताः
समुत्पेतुरथाकाशं सुपर्णाद्याः पतत्रिणः
Krishnabhyam rakshitam drishtva tam cha davamahankritah
Samutpeturathakasham suparnadyah patatrinah
218.20
गरुडा वज्रसदृशैः पक्षतुण्डनखैस्तथा
प्रहर्तुकामाः संपेतुराकाशात्कृष्णपाण्डवौ
Garuda vajrasadrishaih pakshatundanakhaistatha
Prahartukamah sampeturakashatkrishnapandavau
218.21
तथैवोरगसंघाताः पाण्डवस्य समीपतः
उत्सृजन्तो विषं घोरं निश्चेरुर्ज्वलिताननाः
Tathaivoragasanghatah pandavasya samipatah
Utsrijanto visham ghoram nishcherurjvalitananah
218.22
तांश्चकर्त शरैः पार्थः सरोषान्दृश्य खेचरान्
विवशाश्चापतन्दीप्तं देहाभावाय पावकम्
Tanshchakarta sharaih parthah saroshandrishya khecharan
Vivashashchapatandiptam dehabhavaya pavakam
218.23
ततः सुराः सगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः
उत्पेतुर्नादमतुलमुत्सृजन्तो रणार्थिणः
Tatah surah sagandharva yaksharakshasapannagah
Utpeturnadamatulamutsrijanto ranarthinah
218.24
अयःकणपचक्राश्मभुशुण्ड्युद्यतबाहवः
कृष्णपार्थौ जिघांसन्तः क्रोधसंमूर्च्छितौजसः
Ayahkanapachakrashmabhushundyudyatabahavah
Krishnaparthau jighansantah krodhasammurchchhitaujasah
218.25
तेषामभिव्याहरतां शस्त्रवर्षं च मुञ्चताम्
प्रममाथोत्तमाङ्गानि बीभत्सुर्निशितैः शरैः
Teshamabhivyaharatam shastravarsham cha munchatam
Pramamathottamangani bibhatsurnishitaih sharaih
218.26
कृष्णश्च सुमहातेजाश्चक्रेणारिनिहा तदा
दैत्यदानवसंघानां चकार कदनं महत्
Krishnashcha sumahatejashchakrenariniha tada
Daityadanavasanghanam chakara kadanam mahat
218.27
अथापरे शरैर्विद्धाश्चक्रवेगेरितास्तदा
वेलामिव समासाद्य व्यातिष्ठन्त महौजसः
Athapare sharairviddhashchakravegeritastada
Velamiva samasadya vyatishthanta mahaujasah
218.28
ततः शक्रोऽभिसंक्रुद्धस्त्रिदशानां महेश्वरः
पाण्डुरं गजमास्थाय तावुभौ समभिद्रवत्
Tatah shakrobhisankruddhastridashanam maheshvarah
Panduram gajamasthaya tavubhau samabhidravat
218.29
अशनिं गृह्य तरसा वज्रमस्त्रमवासृजत्
हतावेताविति प्राह सुरानसुरसूदनः
Ashanim grihya tarasa vajramastramavasrijat
Hatavetaviti praha suranasurasudanah
218.30
ततः समुद्यतां दृष्ट्वा देवेन्द्रेण महाशनिम्
जगृहुः सर्वशस्त्राणि स्वानि स्वानि सुरास्तदा
Tatah samudyatam drishtva devendrena mahashanim
Jagrihuh sarvashastrani svani svani surastada
218.31
कालदण्डं यमो राजा शिबिकां च धनेश्वरः
पाशं च वरुणस्तत्र विचक्रं च तथा शिवः
Kaladandam yamo raja shibikam cha dhaneshvarah
Pasham cha varunastatra vichakram cha tatha shivah
218.32
ओषधीर्दीप्यमानाश्च जगृहातेऽश्विनावपि
जगृहे च धनुर्धाता मुसलं च जयस्तथा
Oshadhirdipyamanashcha jagrihateshvinavapi
Jagrihe cha dhanurdhata musalam cha jayastatha
218.33
पर्वतं चापि जग्राह क्रुद्धस्त्वष्टा महाबलः
अंशस्तु शक्तिं जग्राह मृत्युर्देवः परश्वधम्
Parvatam chapi jagraha kruddhastvashta mahabalah
Anshastu shaktim jagraha mrityurdevah parashvadham
218.34
प्रगृह्य परिघं घोरं विचचारार्यमा अपि
मित्रश्च क्षुरपर्यन्तं चक्रं गृह्य व्यतिष्ठत
Pragrihya parigham ghoram vichachararyama api
Mitrashcha kshuraparyantam chakram grihya vyatishthata
218.35
पूषा भगश्च संक्रुद्धः सविता च विशां पते
आत्तकार्मुकनिस्त्रिंशाः कृष्णपार्थावभिद्रुताः
Pusha bhagashcha sankruddhah savita cha visham pate
Attakarmukanistrinshah krishnaparthavabhidrutah
218.36
रुद्राश्च वसवश्चैव मरुतश्च महाबलाः
विश्वेदेवास्तथा साध्या दीप्यमानाः स्वतेजसा
Rudrashcha vasavashchaiva marutashcha mahabalah
Vishvedevastatha sadhya dipyamanah svatejasa
218.37
एते चान्ये च बहवो देवास्तौ पुरुषोत्तमौ
कृष्णपार्थौ जिघांसन्तः प्रतीयुर्विविधायुधाः
Ete chanye cha bahavo devastau purushottamau
Krishnaparthau jighansantah pratiyurvividhayudhah
218.38
तत्राद्भुतान्यदृश्यन्त निमित्तानि महाहवे
युगान्तसमरूपाणि भूतोत्सादाय भारत
Tatradbhutanyadrishyanta nimittani mahahave
Yugantasamarupani bhutotsadaya bharata
218.39
तथा तु दृष्ट्वा संरब्धं शक्रं देवैः सहाच्युतौ
अभीतौ युधि दुर्धर्षौ तस्थतुः सज्जकार्मुकौ
Tatha tu drishtva sanrabdham shakram devaih sahachyutau
Abhitau yudhi durdharshau tasthatuh sajjakarmukau
218.40
आगतांश्चैव तान्दृष्ट्वा देवानेकैकशस्ततः
न्यवारयेतां संक्रुद्धौ बाणैर्वज्रोपमैस्तदा
Agatanshchaiva tandrishtva devanekaikashastatah
Nyavarayetam sankruddhau banairvajropamaistada
218.41
असकृद्भग्नसंकल्पाः सुराश्च बहुशः कृताः
भयाद्रणं परित्यज्य शक्रमेवाभिशिश्रियुः
Asakridbhagnasankalpah surashcha bahushah kritah
Bhayadranam parityajya shakramevabhishishriyuh
218.42
दृष्ट्वा निवारितान्देवान्माधवेनार्जुनेन च
आश्चर्यमगमंस्तत्र मुनयो दिवि विष्ठिताः
Drishtva nivaritandevanmadhavenarjunena cha
Ashcharyamagamanstatra munayo divi vishthitah
218.43
शक्रश्चापि तयोर्वीर्यमुपलभ्यासकृद्रणे
बभूव परमप्रीतो भूयश्चैतावयोधयत्
Shakrashchapi tayorviryamupalabhyasakridrane
Babhuva paramaprito bhuyashchaitavayodhayat
218.44
ततोऽश्मवर्षं सुमहद्व्यसृजत्पाकशासनः
भूय एव तदा वीर्यं जिज्ञासुः सव्यसाचिनः
तच्छरैरर्जुनो वर्षं प्रतिजघ्नेऽत्यमर्षणः
Tatoshmavarsham sumahadvyasrijatpakashasanah
Bhuya eva tada viryam jigyasuh savyasachinah
Tachchharairarjuno varsham pratijaghnetyamarshanah
218.45
विफलं क्रियमाणं तत्संप्रेक्ष्य च शतक्रतुः
भूयः संवर्धयामास तद्वर्षं देवराडथ
Viphalam kriyamanam tatsamprekshya cha shatakratuh
Bhuyah sanvardhayamasa tadvarsham devaradatha
218.46
सोऽश्मवर्षं महावेगैरिषुभिः पाकशासनिः
विलयं गमयामास हर्षयन्पितरं तदा
Soshmavarsham mahavegairishubhih pakashasanih
Vilayam gamayamasa harshayanpitaram tada
218.47
समुत्पाट्य तु पाणिभ्यां मन्दराच्छिखरं महत्
सद्रुमं व्यसृजच्छक्रो जिघांसुः पाण्डुनन्दनम्
Samutpatya tu panibhyam mandarachchhikharam mahat
Sadrumam vyasrijachchhakro jighansuh pandunandanam
218.48
ततोऽर्जुनो वेगवद्भिर्ज्वलिताग्रैरजिह्मगैः
बाणैर्विध्वंसयामास गिरेः शृङ्गं सहस्रधा
Tatorjuno vegavadbhirjvalitagrairajihmagaih
Banairvidhvansayamasa gireh shringam sahasradha
218.49
गिरेर्विशीर्यमाणस्य तस्य रूपं तदा बभौ
सार्कचन्द्रग्रहस्येव नभसः प्रविशीर्यतः
Girervishiryamanasya tasya rupam tada babhau
Sarkachandragrahasyeva nabhasah pravishiryatah
218.50
तेनावाक्पतता दावे शैलेन महता भृशम्
भूय एव हतास्तत्र प्राणिनः खाण्डवालयाः
Tenavakpatata dave shailena mahata bhrisham
Bhuya eva hatastatra praninah khandavalayah