UtshovChapter 219
219.1
वैशंपायन उवाच
तथा शैलनिपातेन भीषिताः खाण्डवालयाः
दानवा राक्षसा नागास्तरक्ष्वृक्षवनौकसः
द्विपाः प्रभिन्नाः शार्दूलाः सिंहाः केसरिणस्तथा
Vaishampayana uvacha
Tatha shailanipatena bhishitah khandavalayah
Danava rakshasa nagastarakshvrikshavanaukasah
Dvipah prabhinnah shardulah sinhah kesarinastatha
219.2
मृगाश्च महिषाश्चैव शतशः पक्षिणस्तथा
समुद्विग्ना विससृपुस्तथान्या भूतजातयः
Mrigashcha mahishashchaiva shatashah pakshinastatha
Samudvigna visasripustathanya bhutajatayah
219.3
तं दावं समुदीक्षन्तः कृष्णौ चाभ्युद्यतायुधौ
उत्पातनादशब्देन संत्रासित इवाभवन्
Tam davam samudikshantah krishnau chabhyudyatayudhau
Utpatanadashabdena santrasita ivabhavan
219.4
स्वतेजोभास्वरं चक्रमुत्ससर्ज जनार्दनः
तेन ता जातयः क्षुद्राः सदानवनिशाचराः
निकृत्ताः शतशः सर्वा निपेतुरनलं क्षणात्
Svatejobhasvaram chakramutsasarja janardanah
Tena ta jatayah kshudrah sadanavanishacharah
Nikrittah shatashah sarva nipeturanalam kshanat
219.5
अदृश्यन्राक्षसास्तत्र कृष्णचक्रविदारिताः
वसारुधिरसंपृक्ताः संध्यायामिव तोयदाः
Adrishyanrakshasastatra krishnachakravidaritah
Vasarudhirasampriktah sandhyayamiva toyadah
219.6
पिशाचान्पक्षिणो नागान्पशूंश्चापि सहस्रशः
निघ्नंश्चरति वार्ष्णेयः कालवत्तत्र भारत
Pishachanpakshino naganpashunshchapi sahasrashah
Nighnanshcharati varshneyah kalavattatra bharata
219.7
क्षिप्तं क्षिप्तं हि तच्चक्रं कृष्णस्यामित्रघातिनः
हत्वानेकानि सत्त्वानि पाणिमेति पुनः पुनः
Kshiptam kshiptam hi tachchakram krishnasyamitraghatinah
Hatvanekani sattvani panimeti punah punah
219.8
तथा तु निघ्नतस्तस्य सर्वसत्त्वानि भारत
बभूव रूपमत्युग्रं सर्वभूतात्मनस्तदा
Tatha tu nighnatastasya sarvasattvani bharata
Babhuva rupamatyugram sarvabhutatmanastada
219.9
समेतानां च देवानां दानवानां च सर्वशः
विजेता नाभवत्कश्चित्कृष्णपाण्डवयोर्मृधे
Sametanam cha devanam danavanam cha sarvashah
Vijeta nabhavatkashchitkrishnapandavayormridhe
219.10
तयोर्बलात्परित्रातुं तं दावं तु यदा सुराः
नाशक्नुवञ्शमयितुं तदाभूवन्पराङ्मुखाः
Tayorbalatparitratum tam davam tu yada surah
Nashaknuvanshamayitum tadabhuvanparanmukhah
219.11
शतक्रतुश्च संप्रेक्ष्य विमुखान्देवतागणान्
बभूवावस्थितः प्रीतः प्रशंसन्कृष्णपाण्डवौ
Shatakratushcha samprekshya vimukhandevataganan
Babhuvavasthitah pritah prashansankrishnapandavau
219.12
निवृत्तेषु तु देवेषु वागुवाचाशरीरिणी
शतक्रतुमभिप्रेक्ष्य महागम्भीरनिःस्वना
Nivritteshu tu deveshu vaguvachasharirini
Shatakratumabhiprekshya mahagambhiranihsvana
219.13
न ते सखा संनिहितस्तक्षकः पन्नगोत्तमः
दाहकाले खाण्डवस्य कुरुक्षेत्रं गतो ह्यसौ
Na te sakha sannihitastakshakah pannagottamah
Dahakale khandavasya kurukshetram gato hyasau
219.14
न च शक्यौ त्वया जेतुं युद्धेऽस्मिन्समवस्थितौ
वासुदेवार्जुनौ शक्र निबोधेदं वचो मम
Na cha shakyau tvaya jetum yuddhesminsamavasthitau
Vasudevarjunau shakra nibodhedam vacho mama
219.15
नरनारायणौ देवौ तावेतौ विश्रुतौ दिवि
भवानप्यभिजानाति यद्वीर्यौ यत्पराक्रमौ
Naranarayanau devau tavetau vishrutau divi
Bhavanapyabhijanati yadviryau yatparakramau
219.16
नैतौ शक्यौ दुराधर्षौ विजेतुमजितौ युधि
अपि सर्वेषु लोकेषु पुराणावृषिसत्तमौ
Naitau shakyau duradharshau vijetumajitau yudhi
Api sarveshu lokeshu puranavrishisattamau
219.17
पूजनीयतमावेतावपि सर्वैः सुरासुरैः
सयक्षरक्षोगन्धर्वनरकिंनरपन्नगैः
Pujaniyatamavetavapi sarvaih surasuraih
Sayaksharakshogandharvanarakinnarapannagaih
219.18
तस्मादितः सुरैः सार्धं गन्तुमर्हसि वासव
दिष्टं चाप्यनुपश्यैतत्खाण्डवस्य विनाशनम्
Tasmaditah suraih sardham gantumarhasi vasava
Dishtam chapyanupashyaitatkhandavasya vinashanam
219.19
इति वाचमभिश्रुत्य तथ्यमित्यमरेश्वरः
कोपामर्षौ समुत्सृज्य संप्रतस्थे दिवं तदा
Iti vachamabhishrutya tathyamityamareshvarah
Kopamarshau samutsrijya sampratasthe divam tada
219.20
तं प्रस्थितं महात्मानं समवेक्ष्य दिवौकसः
त्वरिताः सहिता राजन्ननुजग्मुः शतक्रतुम्
Tam prasthitam mahatmanam samavekshya divaukasah
Tvaritah sahita rajannanujagmuh shatakratum
219.21
देवराजं तदा यान्तं सह देवैरुदीक्ष्य तु
वासुदेवार्जुनौ वीरौ सिंहनादं विनेदतुः
Devarajam tada yantam saha devairudikshya tu
Vasudevarjunau virau sinhanadam vinedatuh
219.22
देवराजे गते राजन्प्रहृष्टौ कृष्णपाण्डवौ
निर्विशङ्कं पुनर्दावं दाहयामासतुस्तदा
Devaraje gate rajanprahrishtau krishnapandavau
Nirvishankam punardavam dahayamasatustada
219.23
स मारुत इवाभ्राणि नाशयित्वार्जुनः सुरान्
व्यधमच्छरसंपातैः प्राणिनः खाण्डवालयान्
Sa maruta ivabhrani nashayitvarjunah suran
Vyadhamachchharasampataih praninah khandavalayan
219.24
न च स्म किंचिच्छक्नोति भूतं निश्चरितुं ततः
संछिद्यमानमिषुभिरस्यता सव्यसाचिना
Na cha sma kinchichchhaknoti bhutam nishcharitum tatah
Sanchhidyamanamishubhirasyata savyasachina
219.25
नाशकंस्तत्र भूतानि महान्त्यपि रणेऽर्जुनम्
निरीक्षितुममोघेषुं करिष्यन्ति कुतो रणम्
Nashakanstatra bhutani mahantyapi ranerjunam
Nirikshitumamogheshum karishyanti kuto ranam
219.26
शतेनैकं च विव्याध शतं चैकेन पत्रिणा
व्यसवस्तेऽपतन्नग्नौ साक्षात्कालहता इव
Shatenaikam cha vivyadha shatam chaikena patrina
Vyasavastepatannagnau sakshatkalahata iva
219.27
न चालभन्त ते शर्म रोधःसु विषमेषु च
पितृदेवनिवासेषु संतापश्चाप्यजायत
Na chalabhanta te sharma rodhahsu vishameshu cha
Pitridevanivaseshu santapashchapyajayata
219.28
भूतसंघसहस्राश्च दीनाश्चक्रुर्महास्वनम्
रुरुवुर्वारणाश्चैव तथैव मृगपक्षिणः
तेन शब्देन वित्रेसुर्गङ्गोदधिचरा झषाः
Bhutasanghasahasrashcha dinashchakrurmahasvanam
Ruruvurvaranashchaiva tathaiva mrigapakshinah
Tena shabdena vitresurgangodadhichara jhashah
219.29
न ह्यर्जुनं महाबाहुं नापि कृष्णं महाबलम्
निरीक्षितुं वै शक्नोति कश्चिद्योद्धुं कुतः पुनः
Na hyarjunam mahabahum napi krishnam mahabalam
Nirikshitum vai shaknoti kashchidyoddhum kutah punah
219.30
एकायनगता येऽपि निष्पतन्त्यत्र केचन
राक्षसान्दानवान्नागाञ्जघ्ने चक्रेण तान्हरिः
Ekayanagata yepi nishpatantyatra kechana
Rakshasandanavannaganjaghne chakrena tanharih
219.31
ते विभिन्नशिरोदेहाश्चक्रवेगाद्गतासवः
पेतुरास्ये महाकाया दीप्तस्य वसुरेतसः
Te vibhinnashirodehashchakravegadgatasavah
Peturasye mahakaya diptasya vasuretasah
219.32
स मांसरुधिरौघैश्च मेदौघैश्च समीरितः
उपर्याकाशगो वह्निर्विधूमः समदृश्यत
Sa mansarudhiraughaishcha medaughaishcha samiritah
Uparyakashago vahnirvidhumah samadrishyata
219.33
दीप्ताक्षो दीप्तजिह्वश्च दीप्तव्यात्तमहाननः
दीप्तोर्ध्वकेशः पिङ्गाक्षः पिबन्प्राणभृतां वसाम्
Diptaksho diptajihvashcha diptavyattamahananah
Diptordhvakeshah pingakshah pibanpranabhritam vasam
219.34
तां स कृष्णार्जुनकृतां सुधां प्राप्य हुताशनः
बभूव मुदितस्तृप्तः परां निर्वृतिमागतः
Tam sa krishnarjunakritam sudham prapya hutashanah
Babhuva muditastriptah param nirvritimagatah
219.35
अथासुरं मयं नाम तक्षकस्य निवेशनात्
विप्रद्रवन्तं सहसा ददर्श मधुसूदनः
Athasuram mayam nama takshakasya niveshanat
Vipradravantam sahasa dadarsha madhusudanah
219.36
तमग्निः प्रार्थयामास दिधक्षुर्वातसारथिः
देहवान्वै जटी भूत्वा नदंश्च जलदो यथा
जिघांसुर्वासुदेवश्च चक्रमुद्यम्य विष्ठितः
Tamagnih prarthayamasa didhakshurvatasarathih
Dehavanvai jati bhutva nadanshcha jalado yatha
Jighansurvasudevashcha chakramudyamya vishthitah
219.37
स चक्रमुद्यतं दृष्ट्वा दिधक्षुं च हुताशनम्
अभिधावार्जुनेत्येवं मयश्चुक्रोश भारत
Sa chakramudyatam drishtva didhakshum cha hutashanam
Abhidhavarjunetyevam mayashchukrosha bharata
219.38
तस्य भीतस्वनं श्रुत्वा मा भैरिति धनंजयः
प्रत्युवाच मयं पार्थो जीवयन्निव भारत
Tasya bhitasvanam shrutva ma bhairiti dhananjayah
Pratyuvacha mayam partho jivayanniva bharata
219.39
तं पार्थेनाभये दत्ते नमुचेर्भ्रातरं मयम्
न हन्तुमैच्छद्दाशार्हः पावको न ददाह च
Tam parthenabhaye datte namucherbhrataram mayam
Na hantumaichchhaddasharhah pavako na dadaha cha
219.40
तस्मिन्वने दह्यमाने षडग्निर्न ददाह च
अश्वसेनं मयं चापि चतुरः शार्ङ्गकानिति
Tasminvane dahyamane shadagnirna dadaha cha
Ashvasenam mayam chapi chaturah sharngakaniti