UtshovChapter 217
217.1
वैशंपायन उवाच
तौ रथाभ्यां नरव्याघ्रौ दावस्योभयतः स्थितौ
दिक्षु सर्वासु भूतानां चक्राते कदनं महत्
Vaishampayana uvacha
Tau rathabhyam naravyaghrau davasyobhayatah sthitau
Dikshu sarvasu bhutanam chakrate kadanam mahat
217.2
यत्र यत्र हि दृश्यन्ते प्राणिनः खाण्डवालयाः
पलायन्तस्तत्र तत्र तौ वीरौ पर्यधावताम्
Yatra yatra hi drishyante praninah khandavalayah
Palayantastatra tatra tau virau paryadhavatam
217.3
छिद्रं हि न प्रपश्यन्ति रथयोराशुविक्रमात्
आविद्धाविव दृश्येते रथिनौ तौ रथोत्तमौ
Chhidram hi na prapashyanti rathayorashuvikramat
Aviddhaviva drishyete rathinau tau rathottamau
217.4
खाण्डवे दह्यमाने तु भूतान्यथ सहस्रशः
उत्पेतुर्भैरवान्नादान्विनदन्तो दिशो दश
Khandave dahyamane tu bhutanyatha sahasrashah
Utpeturbhairavannadanvinadanto disho dasha
217.5
दग्धैकदेशा बहवो निष्टप्ताश्च तथापरे
स्फुटिताक्षा विशीर्णाश्च विप्लुताश्च विचेतसः
Dagdhaikadesha bahavo nishtaptashcha tathapare
Sphutitaksha vishirnashcha viplutashcha vichetasah
217.6
समालिङ्ग्य सुतानन्ये पितॄन्मातॄंस्तथापरे
त्यक्तुं न शेकुः स्नेहेन तथैव निधनं गताः
Samalingya sutananye pitrinmatrinstathapare
Tyaktum na shekuh snehena tathaiva nidhanam gatah
217.7
विकृतैर्दर्शनैरन्ये समुत्पेतुः सहस्रशः
तत्र तत्र विघूर्णन्तः पुनरग्नौ प्रपेदिरे
Vikritairdarshanairanye samutpetuh sahasrashah
Tatra tatra vighurnantah punaragnau prapedire
217.8
दग्धपक्षाक्षिचरणा विचेष्टन्तो महीतले
तत्र तत्र स्म दृश्यन्ते विनश्यन्तः शरीरिणः
Dagdhapakshakshicharana vicheshtanto mahitale
Tatra tatra sma drishyante vinashyantah sharirinah
217.9
जलस्थानेषु सर्वेषु क्वाथ्यमानेषु भारत
गतसत्त्वाः स्म दृश्यन्ते कूर्ममत्स्याः सहस्रशः
Jalasthaneshu sarveshu kvathyamaneshu bharata
Gatasattvah sma drishyante kurmamatsyah sahasrashah
217.10
शरीरैः संप्रदीप्तैश्च देहवन्त इवाग्नयः
अदृश्यन्त वने तस्मिन्प्राणिनः प्राणसंक्षये
Shariraih sampradiptaishcha dehavanta ivagnayah
Adrishyanta vane tasminpraninah pranasankshaye
217.11
तांस्तथोत्पततः पार्थः शरैः संछिद्य खण्डशः
दीप्यमाने ततः प्रास्यत्प्रहसन्कृष्णवर्त्मनि
Tanstathotpatatah parthah sharaih sanchhidya khandashah
Dipyamane tatah prasyatprahasankrishnavartmani
217.12
ते शराचितसर्वाङ्गा विनदन्तो महारवान्
ऊर्ध्वमुत्पत्य वेगेन निपेतुः पावके पुनः
Te sharachitasarvanga vinadanto maharavan
Urdhvamutpatya vegena nipetuh pavake punah
217.13
शरैरभ्याहतानां च दह्यतां च वनौकसाम्
विरावः श्रूयते ह स्म समुद्रस्येव मथ्यतः
Sharairabhyahatanam cha dahyatam cha vanaukasam
Viravah shruyate ha sma samudrasyeva mathyatah
217.14
वह्नेश्चापि प्रहृष्टस्य खमुत्पेतुर्महार्चिषः
जनयामासुरुद्वेगं सुमहान्तं दिवौकसाम्
Vahneshchapi prahrishtasya khamutpeturmaharchishah
Janayamasurudvegam sumahantam divaukasam
217.15
ततो जग्मुर्महात्मानः सर्व एव दिवौकसः
शरणं देवराजानं सहस्राक्षं पुरंदरम्
Tato jagmurmahatmanah sarva eva divaukasah
Sharanam devarajanam sahasraksham purandaram
217.16
देवा ऊचुः
किं न्विमे मानवाः सर्वे दह्यन्ते कृष्णवर्त्मना
कच्चिन्न संक्षयः प्राप्तो लोकानाममरेश्वर
Deva uchuh
Kim nvime manavah sarve dahyante krishnavartmana
Kachchinna sankshayah prapto lokanamamareshvara
217.17
वैशंपायन उवाच
तच्छ्रुत्वा वृत्रहा तेभ्यः स्वयमेवान्ववेक्ष्य च
खाण्डवस्य विमोक्षार्थं प्रययौ हरिवाहनः
Vaishampayana uvacha
Tachchhrutva vritraha tebhyah svayamevanvavekshya cha
Khandavasya vimokshartham prayayau harivahanah
217.18
महता मेघजालेन नानारूपेण वज्रभृत्
आकाशं समवस्तीर्य प्रववर्ष सुरेश्वरः
Mahata meghajalena nanarupena vajrabhrit
Akasham samavastirya pravavarsha sureshvarah
217.19
ततोऽक्षमात्रा विसृजन्धाराः शतसहस्रशः
अभ्यवर्षत्सहस्राक्षः पावकं खाण्डवं प्रति
Tatokshamatra visrijandharah shatasahasrashah
Abhyavarshatsahasrakshah pavakam khandavam prati
217.20
असंप्राप्तास्तु ता धारास्तेजसा जातवेदसः
ख एव समशुष्यन्त न काश्चित्पावकं गताः
Asampraptastu ta dharastejasa jatavedasah
Kha eva samashushyanta na kashchitpavakam gatah
217.21
ततो नमुचिहा क्रुद्धो भृशमर्चिष्मतस्तदा
पुनरेवाभ्यवर्षत्तमम्भः प्रविसृजन्बहु
Tato namuchiha kruddho bhrishamarchishmatastada
Punarevabhyavarshattamambhah pravisrijanbahu
217.22
अर्चिर्धाराभिसंबद्धं धूमविद्युत्समाकुलम्
बभूव तद्वनं घोरं स्तनयित्नुसघोषवत्
Archirdharabhisambaddham dhumavidyutsamakulam
Babhuva tadvanam ghoram stanayitnusaghoshavat