UtshovChapter 216
216.1
वैशंपायन उवाच
एवमुक्तस्तु भगवान्धूमकेतुर्हुताशनः
चिन्तयामास वरुणं लोकपालं दिदृक्षया
आदित्यमुदके देवं निवसन्तं जलेश्वरम्
Vaishampayana uvacha
Evamuktastu bhagavandhumaketurhutashanah
Chintayamasa varunam lokapalam didrikshaya
Adityamudake devam nivasantam jaleshvaram
216.2
स च तच्चिन्तितं ज्ञात्वा दर्शयामास पावकम्
तमब्रवीद्धूमकेतुः प्रतिपूज्य जलेश्वरम्
चतुर्थं लोकपालानां रक्षितारं महेश्वरम्
Sa cha tachchintitam gyatva darshayamasa pavakam
Tamabraviddhumaketuh pratipujya jaleshvaram
Chaturtham lokapalanam rakshitaram maheshvaram
216.3
सोमेन राज्ञा यद्दत्तं धनुश्चैवेषुधी च ते
तत्प्रयच्छोभयं शीघ्रं रथं च कपिलक्षणम्
Somena ragya yaddattam dhanushchaiveshudhi cha te
Tatprayachchhobhayam shighram ratham cha kapilakshanam
216.4
कार्यं हि सुमहत्पार्थो गाण्डीवेन करिष्यति
चक्रेण वासुदेवश्च तन्मदर्थे प्रदीयताम्
ददानीत्येव वरुणः पावकं प्रत्यभाषत
Karyam hi sumahatpartho gandivena karishyati
Chakrena vasudevashcha tanmadarthe pradiyatam
Dadanityeva varunah pavakam pratyabhashata
216.5
ततोऽद्भुतं महावीर्यं यशःकीर्तिविवर्धनम्
सर्वशस्त्रैरनाधृष्यं सर्वशस्त्रप्रमाथि च
सर्वायुधमहामात्रं परसेनाप्रधर्षणम्
Tatodbhutam mahaviryam yashahkirtivivardhanam
Sarvashastrairanadhrishyam sarvashastrapramathi cha
Sarvayudhamahamatram parasenapradharshanam
216.6
एकं शतसहस्रेण संमितं राष्ट्रवर्धनम्
चित्रमुच्चावचैर्वर्णैः शोभितं श्लक्ष्णमव्रणम्
Ekam shatasahasrena sammitam rashtravardhanam
Chitramuchchavachairvarnaih shobhitam shlakshnamavranam
216.7
देवदानवगन्धर्वैः पूजितं शाश्वतीः समाः
प्रादाद्वै धनुरत्नं तदक्षय्यौ च महेषुधी
Devadanavagandharvaih pujitam shashvatih samah
Pradadvai dhanuratnam tadakshayyau cha maheshudhi
216.8
रथं च दिव्याश्वयुजं कपिप्रवरकेतनम्
उपेतं राजतैरश्वैर्गान्धर्वैर्हेममालिभिः
पाण्डुराभ्रप्रतीकाशैर्मनोवायुसमैर्जवे
Ratham cha divyashvayujam kapipravaraketanam
Upetam rajatairashvairgandharvairhemamalibhih
Pandurabhrapratikashairmanovayusamairjave
216.9
सर्वोपकरणैर्युक्तमजय्यं देवदानवैः
भानुमन्तं महाघोषं सर्वभूतमनोहरम्
Sarvopakaranairyuktamajayyam devadanavaih
Bhanumantam mahaghosham sarvabhutamanoharam
216.10
ससर्ज यत्स्वतपसा भौवनो भुवनप्रभुः
प्रजापतिरनिर्देश्यं यस्य रूपं रवेरिव
Sasarja yatsvatapasa bhauvano bhuvanaprabhuh
Prajapatiranirdeshyam yasya rupam raveriva
216.11
यं स्म सोमः समारुह्य दानवानजयत्प्रभुः
नगमेघप्रतीकाशं ज्वलन्तमिव च श्रिया
Yam sma somah samaruhya danavanajayatprabhuh
Nagameghapratikasham jvalantamiva cha shriya
216.12
आश्रिता तं रथश्रेष्ठं शक्रायुधसमा शुभा
तापनीया सुरुचिरा ध्वजयष्टिरनुत्तमा
Ashrita tam rathashreshtham shakrayudhasama shubha
Tapaniya suruchira dhvajayashtiranuttama
216.13
तस्यां तु वानरो दिव्यः सिंहशार्दूललक्षणः
विनर्दन्निव तत्रस्थः संस्थितो मूर्ध्न्यशोभत
Tasyam tu vanaro divyah sinhashardulalakshanah
Vinardanniva tatrasthah sansthito murdhnyashobhata
216.14
ध्वजे भूतानि तत्रासन्विविधानि महान्ति च
नादेन रिपुसैन्यानां येषां संज्ञा प्रणश्यति
Dhvaje bhutani tatrasanvividhani mahanti cha
Nadena ripusainyanam yesham sangya pranashyati
216.15
स तं नानापताकाभिः शोभितं रथमुत्तमम्
प्रदक्षिणमुपावृत्य दैवतेभ्यः प्रणम्य च
Sa tam nanapatakabhih shobhitam rathamuttamam
Pradakshinamupavritya daivatebhyah pranamya cha
216.16
संनद्धः कवची खड्गी बद्धगोधाङ्गुलित्रवान्
आरुरोह रथं पार्थो विमानं सुकृती यथा
Sannaddhah kavachi khadgi baddhagodhangulitravan
Aruroha ratham partho vimanam sukriti yatha
216.17
तच्च दिव्यं धनुःश्रेष्ठं ब्रह्मणा निर्मितं पुरा
गाण्डीवमुपसंगृह्य बभूव मुदितोऽर्जुनः
Tachcha divyam dhanuhshreshtham brahmana nirmitam pura
Gandivamupasangrihya babhuva muditorjunah
216.18
हुताशनं नमस्कृत्य ततस्तदपि वीर्यवान्
जग्राह बलमास्थाय ज्यया च युयुजे धनुः
Hutashanam namaskritya tatastadapi viryavan
Jagraha balamasthaya jyaya cha yuyuje dhanuh
216.19
मौर्व्यां तु युज्यमानायां बलिना पाण्डवेन ह
येऽशृण्वन्कूजितं तत्र तेषां वै व्यथितं मनः
Maurvyam tu yujyamanayam balina pandavena ha
Yeshrinvankujitam tatra tesham vai vyathitam manah
216.20
लब्ध्वा रथं धनुश्चैव तथाक्षय्यौ महेषुधी
बभूव कल्यः कौन्तेयः प्रहृष्टः साह्यकर्मणि
Labdhva ratham dhanushchaiva tathakshayyau maheshudhi
Babhuva kalyah kaunteyah prahrishtah sahyakarmani
216.21
वज्रनाभं ततश्चक्रं ददौ कृष्णाय पावकः
आग्नेयमस्त्रं दयितं स च कल्योऽभवत्तदा
Vajranabham tatashchakram dadau krishnaya pavakah
Agneyamastram dayitam sa cha kalyobhavattada
216.22
अब्रवीत्पावकश्चैनमेतेन मधुसूदन
अमानुषानपि रणे विजेष्यसि न संशयः
Abravitpavakashchainametena madhusudana
Amanushanapi rane vijeshyasi na sanshayah
216.23
अनेन त्वं मनुष्याणां देवानामपि चाहवे
रक्षःपिशाचदैत्यानां नागानां चाधिकः सदा
भविष्यसि न संदेहः प्रवरारिनिबर्हणे
Anena tvam manushyanam devanamapi chahave
Rakshahpishachadaityanam naganam chadhikah sada
Bhavishyasi na sandehah pravararinibarhane
216.24
क्षिप्तं क्षिप्तं रणे चैतत्त्वया माधव शत्रुषु
हत्वाप्रतिहतं संख्ये पाणिमेष्यति ते पुनः
Kshiptam kshiptam rane chaitattvaya madhava shatrushu
Hatvapratihatam sankhye panimeshyati te punah
216.25
वरुणश्च ददौ तस्मै गदामशनिनिःस्वनाम्
दैत्यान्तकरणीं घोरां नाम्ना कौमोदकीं हरेः
Varunashcha dadau tasmai gadamashaninihsvanam
Daityantakaranim ghoram namna kaumodakim hareh
216.26
ततः पावकमब्रूतां प्रहृष्टौ कृष्णपाण्डवौ
कृतास्त्रौ शस्त्रसंपन्नौ रथिनौ ध्वजिनावपि
Tatah pavakamabrutam prahrishtau krishnapandavau
Kritastrau shastrasampannau rathinau dhvajinavapi
216.27
कल्यौ स्वो भगवन्योद्धुमपि सर्वैः सुरासुरैः
किं पुनर्वज्रिणैकेन पन्नगार्थे युयुत्सुना
Kalyau svo bhagavanyoddhumapi sarvaih surasuraih
Kim punarvajrinaikena pannagarthe yuyutsuna
216.28
अर्जुन उवाच
चक्रमस्त्रं च वार्ष्णेयो विसृजन्युधि वीर्यवान्
त्रिषु लोकेषु तन्नास्ति यन्न जीयाज्जनार्दनः
Arjuna uvacha
Chakramastram cha varshneyo visrijanyudhi viryavan
Trishu lokeshu tannasti yanna jiyajjanardanah
216.29
गाण्डीवं धनुरादाय तथाक्षय्यौ महेषुधी
अहमप्युत्सहे लोकान्विजेतुं युधि पावक
Gandivam dhanuradaya tathakshayyau maheshudhi
Ahamapyutsahe lokanvijetum yudhi pavaka
216.30
सर्वतः परिवार्यैनं दावेन महता प्रभो
कामं संप्रज्वलाद्यैव कल्यौ स्वः साह्यकर्मणि
Sarvatah parivaryainam davena mahata prabho
Kamam samprajvaladyaiva kalyau svah sahyakarmani
216.31
वैशंपायन उवाच
एवमुक्तः स भगवान्दाशार्हेणार्जुनेन च
तैजसं रूपमास्थाय दावं दग्धुं प्रचक्रमे
Vaishampayana uvacha
Evamuktah sa bhagavandasharhenarjunena cha
Taijasam rupamasthaya davam dagdhum prachakrame
216.32
सर्वतः परिवार्याथ सप्तार्चिर्ज्वलनस्तदा
ददाह खाण्डवं क्रुद्धो युगान्तमिव दर्शयन्
Sarvatah parivaryatha saptarchirjvalanastada
Dadaha khandavam kruddho yugantamiva darshayan
216.33
परिगृह्य समाविष्टस्तद्वनं भरतर्षभ
मेघस्तनितनिर्घोषं सर्वभूतानि निर्दहन्
Parigrihya samavishtastadvanam bharatarshabha
Meghastanitanirghosham sarvabhutani nirdahan
216.34
दह्यतस्तस्य विबभौ रूपं दावस्य भारत
मेरोरिव नगेन्द्रस्य काञ्चनस्य महाद्युतेः
Dahyatastasya vibabhau rupam davasya bharata
Meroriva nagendrasya kanchanasya mahadyuteh