UtshovChapter 199
199.1
द्रुपद उवाच
एवमेतन्महाप्राज्ञ यथात्थ विदुराद्य माम्
ममापि परमो हर्षः संबन्धेऽस्मिन्कृते विभो
Drupada uvacha
Evametanmahapragya yathattha viduradya mam
Mamapi paramo harshah sambandhesminkrite vibho
199.2
गमनं चापि युक्तं स्याद्गृहमेषां महात्मनाम्
न तु तावन्मया युक्तमेतद्वक्तुं स्वयं गिरा
Gamanam chapi yuktam syadgrihamesham mahatmanam
Na tu tavanmaya yuktametadvaktum svayam gira
199.3
यदा तु मन्यते वीरः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
भीमसेनार्जुनौ चैव यमौ च पुरुषर्षभौ
Yada tu manyate virah kuntiputro yudhishthirah
Bhimasenarjunau chaiva yamau cha purusharshabhau
199.4
रामकृष्णौ च धर्मज्ञौ तदा गच्छन्तु पाण्डवाः
एतौ हि पुरुषव्याघ्रावेषां प्रियहिते रतौ
Ramakrishnau cha dharmagyau tada gachchhantu pandavah
Etau hi purushavyaghravesham priyahite ratau
199.5
युधिष्ठिर उवाच
परवन्तो वयं राजंस्त्वयि सर्वे सहानुगाः
यथा वक्ष्यसि नः प्रीत्या करिष्यामस्तथा वयम्
Yudhishthira uvacha
Paravanto vayam rajanstvayi sarve sahanugah
Yatha vakshyasi nah pritya karishyamastatha vayam
199.6
वैशंपायन उवाच
ततोऽब्रवीद्वासुदेवो गमनं मम रोचते
यथा वा मन्यते राजा द्रुपदः सर्वधर्मवित्
Vaishampayana uvacha
Tatobravidvasudevo gamanam mama rochate
Yatha va manyate raja drupadah sarvadharmavit
199.7
द्रुपद उवाच
यथैव मन्यते वीरो दाशार्हः पुरुषोत्तमः
प्राप्तकालं महाबाहुः सा बुद्धिर्निश्चिता मम
Drupada uvacha
Yathaiva manyate viro dasharhah purushottamah
Praptakalam mahabahuh sa buddhirnishchita mama
199.8
यथैव हि महाभागाः कौन्तेया मम सांप्रतम्
तथैव वासुदेवस्य पाण्डुपुत्रा न संशयः
Yathaiva hi mahabhagah kaunteya mama sampratam
Tathaiva vasudevasya panduputra na sanshayah
199.9
न तद्ध्यायति कौन्तेयो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
यदेषां पुरुषव्याघ्रः श्रेयो ध्यायति केशवः
Na taddhyayati kaunteyo dharmaputro yudhishthirah
Yadesham purushavyaghrah shreyo dhyayati keshavah
199.10
वैशंपायन उवाच
ततस्ते समनुज्ञाता द्रुपदेन महात्मना
पाण्डवाश्चैव कृष्णश्च विदुरश्च महामतिः
Vaishampayana uvacha
Tataste samanugyata drupadena mahatmana
Pandavashchaiva krishnashcha vidurashcha mahamatih
199.11
आदाय द्रौपदीं कृष्णां कुन्तीं चैव यशस्विनीम्
सविहारं सुखं जग्मुर्नगरं नागसाह्वयम्
Adaya draupadim krishnam kuntim chaiva yashasvinim
Saviharam sukham jagmurnagaram nagasahvayam
199.12
श्रुत्वा चोपस्थितान्वीरान्धृतराष्ट्रोऽपि कौरवः
प्रतिग्रहाय पाण्डूनां प्रेषयामास कौरवान्
Shrutva chopasthitanvirandhritarashtropi kauravah
Pratigrahaya pandunam preshayamasa kauravan
199.13
विकर्णं च महेष्वासं चित्रसेनं च भारत
द्रोणं च परमेष्वासं गौतमं कृपमेव च
Vikarnam cha maheshvasam chitrasenam cha bharata
Dronam cha parameshvasam gautamam kripameva cha
199.14
तैस्ते परिवृता वीराः शोभमाना महारथाः
नगरं हास्तिनपुरं शनैः प्रविविशुस्तदा
Taiste parivrita virah shobhamana maharathah
Nagaram hastinapuram shanaih pravivishustada
199.15
कौतूहलेन नगरं दीर्यमाणमिवाभवत्
यत्र ते पुरुषव्याघ्राः शोकदुःखविनाशनाः
Kautuhalena nagaram diryamanamivabhavat
Yatra te purushavyaghrah shokaduhkhavinashanah
199.16
तत उच्चावचा वाचः प्रियाः प्रियचिकीर्षुभिः
उदीरिता अशृण्वंस्ते पाण्डवा हृदयंगमाः
Tata uchchavacha vachah priyah priyachikirshubhih
Udirita ashrinvanste pandava hridayangamah
199.17
अयं स पुरुषव्याघ्रः पुनरायाति धर्मवित्
यो नः स्वानिव दायादान्धर्मेण परिरक्षति
Ayam sa purushavyaghrah punarayati dharmavit
Yo nah svaniva dayadandharmena parirakshati
199.18
अद्य पाण्डुर्महाराजो वनादिव वनप्रियः
आगतः प्रियमस्माकं चिकीर्षुर्नात्र संशयः
Adya pandurmaharajo vanadiva vanapriyah
Agatah priyamasmakam chikirshurnatra sanshayah
199.19
किं नु नाद्य कृतं तावत्सर्वेषां नः परं प्रियम्
यन्नः कुन्तीसुता वीरा भर्तारः पुनरागताः
Kim nu nadya kritam tavatsarvesham nah param priyam
Yannah kuntisuta vira bhartarah punaragatah
199.20
यदि दत्तं यदि हुतं विद्यते यदि नस्तपः
तेन तिष्ठन्तु नगरे पाण्डवाः शरदां शतम्
Yadi dattam yadi hutam vidyate yadi nastapah
Tena tishthantu nagare pandavah sharadam shatam
199.21
ततस्ते धृतराष्ट्रस्य भीष्मस्य च महात्मनः
अन्येषां च तदर्हाणां चक्रुः पादाभिवन्दनम्
Tataste dhritarashtrasya bhishmasya cha mahatmanah
Anyesham cha tadarhanam chakruh padabhivandanam
199.22
कृत्वा तु कुशलप्रश्नं सर्वेण नगरेण ते
समाविशन्त वेश्मानि धृतराष्ट्रस्य शासनात्
Kritva tu kushalaprashnam sarvena nagarena te
Samavishanta veshmani dhritarashtrasya shasanat
199.23
विश्रान्तास्ते महात्मानः कंचित्कालं महाबलाः
आहूता धृतराष्ट्रेण राज्ञा शांतनवेन च
Vishrantaste mahatmanah kanchitkalam mahabalah
Ahuta dhritarashtrena ragya shantanavena cha
199.24
धृतराष्ट्र उवाच
भ्रातृभिः सह कौन्तेय निबोधेदं वचो मम
पुनर्वो विग्रहो मा भूत्खाण्डवप्रस्थमाविश
Dhritarashtra uvacha
Bhratribhih saha kaunteya nibodhedam vacho mama
Punarvo vigraho ma bhutkhandavaprasthamavisha
199.25
न च वो वसतस्तत्र कश्चिच्छक्तः प्रबाधितुम्
संरक्ष्यमाणान्पार्थेन त्रिदशानिव वज्रिणा
अर्धं राज्यस्य संप्राप्य खाण्डवप्रस्थमाविश
Na cha vo vasatastatra kashchichchhaktah prabadhitum
Sanrakshyamananparthena tridashaniva vajrina
Ardham rajyasya samprapya khandavaprasthamavisha
199.26
वैशंपायन उवाच
प्रतिगृह्य तु तद्वाक्यं नृपं सर्वे प्रणम्य च
प्रतस्थिरे ततो घोरं वनं तन्मनुजर्षभाः
अर्धं राज्यस्य संप्राप्य खाण्डवप्रस्थमाविशन्
Vaishampayana uvacha
Pratigrihya tu tadvakyam nripam sarve pranamya cha
Pratasthire tato ghoram vanam tanmanujarshabhah
Ardham rajyasya samprapya khandavaprasthamavishan
199.27
ततस्ते पाण्डवास्तत्र गत्वा कृष्णपुरोगमाः
मण्डयां चक्रिरे तद्वै पुरं स्वर्गवदच्युताः
Tataste pandavastatra gatva krishnapurogamah
Mandayam chakrire tadvai puram svargavadachyutah
199.28
ततः पुण्ये शिवे देशे शान्तिं कृत्वा महारथाः
नगरं मापयामासुर्द्वैपायनपुरोगमाः
Tatah punye shive deshe shantim kritva maharathah
Nagaram mapayamasurdvaipayanapurogamah
199.29
सागरप्रतिरूपाभिः परिखाभिरलंकृतम्
प्राकारेण च संपन्नं दिवमावृत्य तिष्ठता
Sagarapratirupabhih parikhabhiralankritam
Prakarena cha sampannam divamavritya tishthata
199.30
पाण्डुराभ्रप्रकाशेन हिमराशिनिभेन च
शुशुभे तत्पुरश्रेष्ठं नागैर्भोगवती यथा
Pandurabhraprakashena himarashinibhena cha
Shushubhe tatpurashreshtham nagairbhogavati yatha
199.31
द्विपक्षगरुडप्रख्यैर्द्वारैर्घोरप्रदर्शनैः
गुप्तमभ्रचयप्रख्यैर्गोपुरैर्मन्दरोपमैः
Dvipakshagarudaprakhyairdvarairghorapradarshanaih
Guptamabhrachayaprakhyairgopurairmandaropamaih
199.32
विविधैरतिनिर्विद्धैः शस्त्रोपेतैः सुसंवृतैः
शक्तिभिश्चावृतं तद्धि द्विजिह्वैरिव पन्नगैः
तल्पैश्चाभ्यासिकैर्युक्तं शुशुभे योधरक्षितम्
Vividhairatinirviddhaih shastropetaih susanvritaih
Shaktibhishchavritam taddhi dvijihvairiva pannagaih
Talpaishchabhyasikairyuktam shushubhe yodharakshitam
199.33
तीक्ष्णाङ्कुशशतघ्नीभिर्यन्त्रजालैश्च शोभितम्
आयसैश्च महाचक्रैः शुशुभे तत्पुरोत्तमम्
Tikshnankushashataghnibhiryantrajalaishcha shobhitam
Ayasaishcha mahachakraih shushubhe tatpurottamam
199.34
सुविभक्तमहारथ्यं देवताबाधवर्जितम्
विरोचमानं विविधैः पाण्डुरैर्भवनोत्तमैः
Suvibhaktamaharathyam devatabadhavarjitam
Virochamanam vividhaih pandurairbhavanottamaih
199.35
तत्त्रिविष्टपसंकाशमिन्द्रप्रस्थं व्यरोचत
मेघवृन्दमिवाकाशे वृद्धं विद्युत्समावृतम्
Tattrivishtapasankashamindraprastham vyarochata
Meghavrindamivakashe vriddham vidyutsamavritam
199.36
तत्र रम्ये शुभे देशे कौरव्यस्य निवेशनम्
शुशुभे धनसंपूर्णं धनाध्यक्षक्षयोपमम्
Tatra ramye shubhe deshe kauravyasya niveshanam
Shushubhe dhanasampurnam dhanadhyakshakshayopamam
199.37
तत्रागच्छन्द्विजा राजन्सर्ववेदविदां वराः
निवासं रोचयन्ति स्म सर्वभाषाविदस्तथा
Tatragachchhandvija rajansarvavedavidam varah
Nivasam rochayanti sma sarvabhashavidastatha
199.38
वणिजश्चाभ्ययुस्तत्र देशे दिग्भ्यो धनार्थिनः
सर्वशिल्पविदश्चैव वासायाभ्यागमंस्तदा
Vanijashchabhyayustatra deshe digbhyo dhanarthinah
Sarvashilpavidashchaiva vasayabhyagamanstada
199.39
उद्यानानि च रम्याणि नगरस्य समन्ततः
आम्रैराम्रातकैर्नीपैरशोकैश्चम्पकैस्तथा
Udyanani cha ramyani nagarasya samantatah
Amrairamratakairnipairashokaishchampakaistatha
199.40
पुंनागैर्नागपुष्पैश्च लकुचैः पनसैस्तथा
शालतालकदम्बैश्च बकुलैश्च सकेतकैः
Punnagairnagapushpaishcha lakuchaih panasaistatha
Shalatalakadambaishcha bakulaishcha saketakaih
199.41
मनोहरैः पुष्पितैश्च फलभारावनामितैः
प्राचीनामलकैर्लोध्रैरङ्कोलैश्च सुपुष्पितैः
Manoharaih pushpitaishcha phalabharavanamitaih
Prachinamalakairlodhrairankolaishcha supushpitaih
199.42
जम्बूभिः पाटलाभिश्च कुब्जकैरतिमुक्तकैः
करवीरैः पारिजातैरन्यैश्च विविधैर्द्रुमैः
Jambubhih patalabhishcha kubjakairatimuktakaih
Karaviraih parijatairanyaishcha vividhairdrumaih
199.43
नित्यपुष्पफलोपेतैर्नानाद्विजगणायुतम्
मत्तबर्हिणसंघुष्टं कोकिलैश्च सदामदैः
Nityapushpaphalopetairnanadvijaganayutam
Mattabarhinasanghushtam kokilaishcha sadamadaih
199.44
गृहैरादर्शविमलैर्विविधैश्च लतागृहैः
मनोहरैश्चित्रगृहैस्तथा जगतिपर्वतैः
वापीभिर्विविधाभिश्च पूर्णाभिः परमाम्भसा
Grihairadarshavimalairvividhaishcha latagrihaih
Manoharaishchitragrihaistatha jagatiparvataih
Vapibhirvividhabhishcha purnabhih paramambhasa
199.45
सरोभिरतिरम्यैश्च पद्मोत्पलसुगन्धिभिः
हंसकारण्डवयुतैश्चक्रवाकोपशोभितैः
Sarobhiratiramyaishcha padmotpalasugandhibhih
Hansakarandavayutaishchakravakopashobhitaih
199.46
रम्याश्च विविधास्तत्र पुष्करिण्यो वनावृताः
तडागानि च रम्याणि बृहन्ति च महान्ति च
Ramyashcha vividhastatra pushkarinyo vanavritah
Tadagani cha ramyani brihanti cha mahanti cha
199.47
तेषां पुण्यजनोपेतं राष्ट्रमावसतां महत्
पाण्डवानां महाराज शश्वत्प्रीतिरवर्धत
Tesham punyajanopetam rashtramavasatam mahat
Pandavanam maharaja shashvatpritiravardhata
199.48
तत्र भीष्मेण राज्ञा च धर्मप्रणयने कृते
पाण्डवाः समपद्यन्त खाण्डवप्रस्थवासिनः
Tatra bhishmena ragya cha dharmapranayane krite
Pandavah samapadyanta khandavaprasthavasinah
199.49
पञ्चभिस्तैर्महेष्वासैरिन्द्रकल्पैः समन्वितम्
शुशुभे तत्पुरश्रेष्ठं नागैर्भोगवती यथा
Panchabhistairmaheshvasairindrakalpaih samanvitam
Shushubhe tatpurashreshtham nagairbhogavati yatha
199.50
तान्निवेश्य ततो वीरो रामेण सह केशवः
ययौ द्वारवतीं राजन्पाण्डवानुमते तदा
Tanniveshya tato viro ramena saha keshavah
Yayau dvaravatim rajanpandavanumate tada