UtshovChapter 192
192.1
वैशंपायन उवाच
ततो राज्ञां चरैराप्तैश्चारः समुपनीयत
पाण्डवैरुपसंपन्ना द्रौपदी पतिभिः शुभा
Vaishampayana uvacha
Tato ragyam charairaptaishcharah samupaniyata
Pandavairupasampanna draupadi patibhih shubha
192.2
येन तद्धनुरायम्य लक्ष्यं विद्धं महात्मना
सोऽर्जुनो जयतां श्रेष्ठो महाबाणधनुर्धरः
Yena taddhanurayamya lakshyam viddham mahatmana
Sorjuno jayatam shreshtho mahabanadhanurdharah
192.3
यः शल्यं मद्रराजानमुत्क्षिप्याभ्रामयद्बली
त्रासयंश्चापि संक्रुद्धो वृक्षेण पुरुषान्रणे
Yah shalyam madrarajanamutkshipyabhramayadbali
Trasayanshchapi sankruddho vrikshena purushanrane
192.4
न चापि संभ्रमः कश्चिदासीत्तत्र महात्मनः
स भीमो भीमसंस्पर्शः शत्रुसेनाङ्गपातनः
Na chapi sambhramah kashchidasittatra mahatmanah
Sa bhimo bhimasansparshah shatrusenangapatanah
192.5
ब्रह्मरूपधराञ्श्रुत्वा पाण्डुराजसुतांस्तदा
कौन्तेयान्मनुजेन्द्राणां विस्मयः समजायत
Brahmarupadharanshrutva pandurajasutanstada
Kaunteyanmanujendranam vismayah samajayata
192.6
सपुत्रा हि पुरा कुन्ती दग्धा जतुगृहे श्रुता
पुनर्जातानिति स्मैतान्मन्यन्ते सर्वपार्थिवाः
Saputra hi pura kunti dagdha jatugrihe shruta
Punarjataniti smaitanmanyante sarvaparthivah
192.7
धिक्कुर्वन्तस्तदा भीष्मं धृतराष्ट्रं च कौरवम्
कर्मणा सुनृशंसेन पुरोचनकृतेन वै
Dhikkurvantastada bhishmam dhritarashtram cha kauravam
Karmana sunrishansena purochanakritena vai
192.8
वृत्ते स्वयंवरे चैव राजानः सर्व एव ते
यथागतं विप्रजग्मुर्विदित्वा पाण्डवान्वृतान्
Vritte svayanvare chaiva rajanah sarva eva te
Yathagatam viprajagmurviditva pandavanvritan
192.9
अथ दुर्योधनो राजा विमना भ्रातृभिः सह
अश्वत्थाम्ना मातुलेन कर्णेन च कृपेण च
Atha duryodhano raja vimana bhratribhih saha
Ashvatthamna matulena karnena cha kripena cha
192.10
विनिवृत्तो वृतं दृष्ट्वा द्रौपद्या श्वेतवाहनम्
तं तु दुःशासनो व्रीडन्मन्दं मन्दमिवाब्रवीत्
Vinivritto vritam drishtva draupadya shvetavahanam
Tam tu duhshasano vridanmandam mandamivabravit
192.11
यद्यसौ ब्राह्मणो न स्याद्विन्देत द्रौपदीं न सः
न हि तं तत्त्वतो राजन्वेद कश्चिद्धनंजयम्
Yadyasau brahmano na syadvindeta draupadim na sah
Na hi tam tattvato rajanveda kashchiddhananjayam
192.12
दैवं तु परमं मन्ये पौरुषं तु निरर्थकम्
धिगस्मत्पौरुषं तात यद्धरन्तीह पाण्डवाः
Daivam tu paramam manye paurusham tu nirarthakam
Dhigasmatpaurusham tata yaddharantiha pandavah
192.13
एवं संभाषमाणास्ते निन्दन्तश्च पुरोचनम्
विविशुर्हास्तिनपुरं दीना विगतचेतसः
Evam sambhashamanaste nindantashcha purochanam
Vivishurhastinapuram dina vigatachetasah
192.14
त्रस्ता विगतसंकल्पा दृष्ट्वा पार्थान्महौजसः
मुक्तान्हव्यवहाच्चैनान्संयुक्तान्द्रुपदेन च
Trasta vigatasankalpa drishtva parthanmahaujasah
Muktanhavyavahachchainansanyuktandrupadena cha
192.15
धृष्टद्युम्नं च संचिन्त्य तथैव च शिखण्डिनम्
द्रुपदस्यात्मजांश्चान्यान्सर्वयुद्धविशारदान्
Dhrishtadyumnam cha sanchintya tathaiva cha shikhandinam
Drupadasyatmajanshchanyansarvayuddhavisharadan
192.16
विदुरस्त्वथ ताञ्श्रुत्वा द्रौपद्या पाण्डवान्वृतान्
व्रीडितान्धार्तराष्ट्रांश्च भग्नदर्पानुपागतान्
Vidurastvatha tanshrutva draupadya pandavanvritan
Vriditandhartarashtranshcha bhagnadarpanupagatan
192.17
ततः प्रीतमनाः क्षत्ता धृतराष्ट्रं विशां पते
उवाच दिष्ट्या कुरवो वर्धन्त इति विस्मितः
Tatah pritamanah kshatta dhritarashtram visham pate
Uvacha dishtya kuravo vardhanta iti vismitah
192.18
वैचित्रवीर्यस्तु नृपो निशम्य विदुरस्य तत्
अब्रवीत्परमप्रीतो दिष्ट्या दिष्ट्येति भारत
Vaichitraviryastu nripo nishamya vidurasya tat
Abravitparamaprito dishtya dishtyeti bharata
192.19
मन्यते हि वृतं पुत्रं ज्येष्ठं द्रुपदकन्यया
दुर्योधनमविज्ञानात्प्रज्ञाचक्षुर्नरेश्वरः
Manyate hi vritam putram jyeshtham drupadakanyaya
Duryodhanamavigyanatpragyachakshurnareshvarah
192.20
अथ त्वाज्ञापयामास द्रौपद्या भूषणं बहु
आनीयतां वै कृष्णेति पुत्रं दुर्योधनं तदा
Atha tvagyapayamasa draupadya bhushanam bahu
Aniyatam vai krishneti putram duryodhanam tada
192.21
अथास्य पश्चाद्विदुर आचख्यौ पाण्डवान्वृतान्
सर्वान्कुशलिनो वीरान्पूजितान्द्रुपदेन च
तेषां संबन्धिनश्चान्यान्बहून्बलसमन्वितान्
Athasya pashchadvidura achakhyau pandavanvritan
Sarvankushalino viranpujitandrupadena cha
Tesham sambandhinashchanyanbahunbalasamanvitan
192.22
धृतराष्ट्र उवाच
यथैव पाण्डोः पुत्रास्ते तथैवाभ्यधिका मम
सेयमभ्यधिका प्रीतिर्वृद्धिर्विदुर मे मता
यत्ते कुशलिनो वीरा मित्रवन्तश्च पाण्डवाः
Dhritarashtra uvacha
Yathaiva pandoh putraste tathaivabhyadhika mama
Seyamabhyadhika pritirvriddhirvidura me mata
Yatte kushalino vira mitravantashcha pandavah
192.23
को हि द्रुपदमासाद्य मित्रं क्षत्तः सबान्धवम्
न बुभूषेद्भवेनार्थी गतश्रीरपि पार्थिवः
Ko hi drupadamasadya mitram kshattah sabandhavam
Na bubhushedbhavenarthi gatashrirapi parthivah
192.24
वैशंपायन उवाच
तं तथा भाषमाणं तु विदुरः प्रत्यभाषत
नित्यं भवतु ते बुद्धिरेषा राजञ्शतं समाः
Vaishampayana uvacha
Tam tatha bhashamanam tu vidurah pratyabhashata
Nityam bhavatu te buddhiresha rajanshatam samah
192.25
ततो दुर्योधनश्चैव राधेयश्च विशां पते
धृतराष्ट्रमुपागम्य वचोऽब्रूतामिदं तदा
Tato duryodhanashchaiva radheyashcha visham pate
Dhritarashtramupagamya vachobrutamidam tada
192.26
संनिधौ विदुरस्य त्वां वक्तुं नृप न शक्नुवः
विविक्तमिति वक्ष्यावः किं तवेदं चिकीर्षितम्
Sannidhau vidurasya tvam vaktum nripa na shaknuvah
Viviktamiti vakshyavah kim tavedam chikirshitam
192.27
सपत्नवृद्धिं यत्तात मन्यसे वृद्धिमात्मनः
अभिष्टौषि च यत्क्षत्तुः समीपे द्विपदां वर
Sapatnavriddhim yattata manyase vriddhimatmanah
Abhishtaushi cha yatkshattuh samipe dvipadam vara
192.28
अन्यस्मिन्नृप कर्तव्ये त्वमन्यत्कुरुषेऽनघ
तेषां बलविघातो हि कर्तव्यस्तात नित्यशः
Anyasminnripa kartavye tvamanyatkurushenagha
Tesham balavighato hi kartavyastata nityashah
192.29
ते वयं प्राप्तकालस्य चिकीर्षां मन्त्रयामहे
यथा नो न ग्रसेयुस्ते सपुत्रबलबान्धवान्
Te vayam praptakalasya chikirsham mantrayamahe
Yatha no na graseyuste saputrabalabandhavan